Sách định hình sâu sắc sự phát triển ngôn ngữ, trí tưởng tượng và sự hiểu biết về thế giới của trẻ em. Cuốn sách phù hợp là cuốn sách đáp ứng được cả giai đoạn phát triển và sở thích của trẻ. Các nhóm tuổi dưới đây là hướng dẫn chung; mỗi đứa trẻ đều phát triển theo tốc độ riêng của mình.
Từ 0–2 tuổi: Chạm và khám phá
Ở giai đoạn này, sách giống như một món đồ chơi. Sách bìa cứng, sách vải, sách tắm và sách có các bề mặt khác nhau là lựa chọn lý tưởng. Những hình ảnh lớn, rõ ràng và màu sắc có độ tương phản cao sẽ thu hút sự chú ý của trẻ. Việc đọc to thành tiếng giúp đặt nền móng cho vốn từ vựng.
Từ 2–4 tuổi: Sự lặp lại và nhịp điệu
Những cuốn sách có câu ngắn, vần điệu và sự lặp lại là những cuốn được yêu thích nhất. Những câu chuyện về thói quen hàng ngày (ngủ, tắm, ăn uống) và sách giới thiệu các khái niệm như động vật, màu sắc và con số giúp trẻ hiểu về thế giới xung quanh. Việc trẻ muốn đọc đi đọc lại cùng một cuốn sách là điều hoàn toàn bình thường.
Từ 4–6 tuổi: Phép màu của những câu chuyện
Sách tranh có mở đầu, diễn biến và kết thúc bắt đầu trở nên quan trọng. Sách về cảm xúc, tình bạn, sự chia sẻ và cách thích nghi với các tình huống mới hỗ trợ sự phát triển cảm xúc. Việc đặt câu hỏi trong khi đọc ("Con nghĩ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?") và cùng nhau xem tranh giúp xây dựng khả năng hiểu bài.
Từ 6–8 tuổi: Những bước đọc đầu tiên
Đối với trẻ mới bắt đầu học đọc, những cuốn sách "đọc sớm" với phông chữ lớn, chương ngắn và nhiều hình ảnh minh họa là phù hợp. Cảm giác thành công rất quan trọng vào lúc này; những cuốn sách mà trẻ có thể tự đọc mà không gặp khó khăn sẽ củng cố niềm yêu thích đọc sách. Việc người lớn tiếp tục đọc to cho trẻ nghe vẫn rất có giá trị.
Từ 8–12 tuổi: Độc giả độc lập
Phiêu lưu, bí ẩn, hài hước, giả tưởng và khoa học viễn tưởng bắt đầu trở nên hấp dẫn. Các bộ sách là lựa chọn tuyệt vời để duy trì thói quen đọc sách. Sách phi hư cấu, tiểu sử và truyện tranh giúp tăng thêm sự đa dạng. Các bản chuyển thể văn học kinh điển thế giới dành cho trẻ em có thể được khám phá ở độ tuổi này.
Những điều cần cân nhắc khi chọn sách
- Tôn trọng sở thích của trẻ; một cuốn sách về khủng long cho một đứa trẻ yêu khủng long có thể mở ra cánh cửa đến với việc đọc sách.
- Chọn sách có ngôn ngữ cẩn thận, hình minh họa chất lượng và thông điệp phù hợp với lứa tuổi.
- Đề cao sự đa dạng: sách về các nền văn hóa, địa điểm và kiểu gia đình khác nhau giúp mở rộng thế giới của trẻ.
- Biến các chuyến thăm thư viện thành một hoạt động gia đình thường xuyên.
Sức mạnh của việc đọc to: "đọc đối thoại"
Trong một tuyên bố chính sách được công bố năm 2014, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyến nghị nên đọc to cho trẻ nghe từ khi còn nhỏ, nhấn mạnh rằng việc đọc sách cùng nhau hỗ trợ sự phát triển ngôn ngữ và sự gắn kết giữa cha mẹ và con cái. Khi đọc, điều quan trọng không chỉ là đọc thành tiếng văn bản mà còn là đưa trẻ vào cuộc trò chuyện.
Một nghiên cứu được công bố năm 1988 bởi nhà tâm lý học Grover Whitehurst và các đồng nghiệp cho thấy rằng "đọc đối thoại", trong đó người lớn đặt các câu hỏi mở khi đọc sách tranh, mở rộng câu trả lời của trẻ và khen ngợi trẻ, giúp đẩy nhanh sự phát triển ngôn ngữ của trẻ nhỏ. Trong thực tế, phương pháp này có thể được áp dụng như sau:
- Đặt các câu hỏi dự đoán như "Con nghĩ bây giờ chuyện gì sẽ xảy ra?"
- Mở rộng câu trả lời ngắn của trẻ thành một câu hoàn chỉnh: "Đúng rồi, một chú chó; một chú chó đang đuổi theo quả bóng màu đỏ."
- Liên hệ câu chuyện với cuộc sống của chính trẻ: "Con thường làm gì khi đi công viên?"
Cuốn sách có phù hợp với trẻ không? Một bài kiểm tra thực tế
Đối với trẻ bắt đầu tự đọc, một phương pháp đơn giản mà các giáo viên thường sử dụng là "quy tắc năm ngón tay". Trẻ mở một trang ngẫu nhiên và đọc, giơ một ngón tay cho mỗi từ mà trẻ không biết. Nếu không có ngón tay nào hoặc chỉ một ngón tay được giơ lên, cuốn sách đó dễ; hai hoặc ba ngón tay có nghĩa là một thử thách tốt; bốn hoặc năm ngón tay cho thấy cuốn sách đó quá khó so với trình độ hiện tại.
Quy tắc này không phải là thước đo chính xác mà là một điểm khởi đầu. Một cuốn sách hơi khó về một chủ đề mà trẻ yêu thích thường được đọc tốt hơn một cuốn sách dễ nhưng không khiến trẻ hứng thú.
Các câu hỏi thường gặp
Nếu con tôi không muốn đọc thì sao?
Thay vì ép buộc, hãy biến việc đọc thành một khoảnh khắc chia sẻ thú vị. Những cuốn sách do trẻ tự chọn, sách nói và truyện tranh cũng có thể khơi dậy sự quan tâm.
Sách điện tử trên màn hình có phù hợp không?
Đối với trẻ nhỏ, sách in và việc đọc cùng người lớn được ưu tiên hơn. Với màn hình, hãy tuân thủ giới hạn thời gian phù hợp với lứa tuổi.
Nguồn và tài liệu đọc thêm
- American Academy of Pediatrics (2014), Pediatrics 134(2) – Literacy Promotion: An Essential Component of Primary Care Pediatric Practice
- Whitehurst G. J. et al. (1988), Developmental Psychology 24(4) – Accelerating language development through picture book reading
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *