Đầu thế kỷ 6, Bumin lãnh đạo người Göktürk, những người sống quanh dãy núi Altai với tư cách là thần dân của Khaganat Rouran (Avar). Các nguồn sử Trung Quốc gọi ông là Tumen. Lúc bấy giờ người Göktürk được biết đến như những thợ rèn cho người Rouran.
Con đường đến độc lập
Theo các nguồn sử Trung Quốc, Bumin trước tiên đánh bại bộ lạc Tiele, những người đã nổi dậy chống lại người Rouran, và giành được lòng trung thành của họ. Sau đó ông yêu cầu vị vua Rouran gả công chúa cho mình; khi yêu cầu bị từ chối một cách khinh thường, ông quyết định chia tay người Rouran và liên minh với nhà Tây Vệ của Trung Quốc.
Năm 552 và Khaganat Göktürk
Năm 552, Bumin đánh bại người Rouran và sáng lập Khaganat Göktürk với danh hiệu "Il Qaghan". Em trai ông Istämi đảm nhận cánh tây. Bumin qua đời cùng năm đó và được kế vị trước bởi con trai Issik Qaghan, rồi sớm sau bởi một con trai khác là Muqan Qaghan, dưới triều đại của người mà quốc gia trở thành một đế chế rộng lớn.
Bumin trong các bia văn Orkhon
Khi các bia văn Kül Tigin và Bilge Qaghan kể về sự thành lập của nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ, chúng mở đầu: "Khi bầu trời xanh ở trên và đất đen ở dưới được tạo ra, giữa hai nơi đó con người được sinh ra. Trên đầu con người ngồi tổ tiên của ta Bumin Qaghan và Istämi Qaghan." Những lời này cho thấy vị trí của Bumin như một người sáng lập trong lịch sử Thổ Nhĩ Kỳ.
Huyết thống Ashina và truyền thuyết sói
Nhà triều đại mà Bumin thuộc về được gọi là Ashina (A-shih-na) trong các nguồn sử Trung Quốc. Những nguồn sử này cũng kể một truyền thuyết về nguồn gốc của người Göktürk: một cậu bé toàn bộ bộ lạc bị giết trong một cuộc chiến được một con sói cái nuôi dưỡng lớn lên, và huyết thống bắt nguồn từ con sói này. Các nguồn sử Trung Quốc cũng ghi lại rằng cờ hiệu của người Göktürk mang hình đầu sói. Trong những thế kỷ sau, truyền thuyết này xuất hiện dưới các dạng tương tự trong các câu chuyện nguồn gốc của các bộ lạc Thổ Nhĩ Kỳ khác.
"Nô lệ thợ rèn của chúng ta": lời trả lời của vị vua Avar
Theo các nguồn sử Trung Quốc, sau khi phục vụ vị vua Avar Anagui bằng cách dập tắt cuộc nổi dậy của người Tiele, Bumin xin gả con gái ông. Anagui từ chối yêu cầu, nhục nhã Bumin là "nô lệ thợ rèn của chúng ta". Lời trả lời này cho thấy người Göktürk là một bộ lạc thần thuộc của người Avar và được biết đến nhờ nghề rèn kim loại. Bumin cho giết sứ giả và quyết định chia tay người Avar. Sau thất bại năm 552, Anagui được cho là đã tự tử, và sự thống trị của Khaganat Avar trên thảo nguyên chấm dứt.
Mối quan hệ hôn nhân với nhà Tây Vệ
Để tăng cường sức mạnh chống lại người Avar, Bumin thiết lập quan hệ với triều đại Tây Vệ ở miền bắc Trung Quốc. Năm 551, triều đình Tây Vệ cử một công chúa đến làm vợ cho Bumin. Cuộc hôn nhân này cho thấy người Göktürk lúc bấy giờ đã là một thế lực độc lập trên thảo nguyên mà các triều đại Trung Quốc đối xử trực tiếp. Chiến thắng người Avar năm sau đến sau sự chuẩn bị ngoại giao này. Bumin do đó nổi bật như một người sáng lập đã dùng cả chiến tranh và ngoại giao.
"Türk" trở thành tên của một quốc gia
Khaganat do Bumin sáng lập được coi là thực thể chính trị đầu tiên mang tên "Türk" làm tên của một quốc gia. Các nguồn sử Trung Quốc viết tên này là T'u-chüeh. Trong những thế kỷ sau, khi các bia văn Orkhon nhắc đến Bumin và Istämi như những người sáng lập nhà nước, chúng gọi dân tộc là "Türk budun". Vì lý do này, trong việc viết lịch sử Thổ Nhĩ Kỳ, năm 552 được xem là khởi đầu không chỉ của một nhà nước mà còn của truyền thống chính trị được biết đến với tên Türk.
Các câu hỏi thường gặp
Khaganat Göktürk được thành lập khi nào? Năm 552, khi Bumin Qaghan đánh bại người Rouran.
Bumin và Istämi có quan hệ như thế nào? Họ là anh em: Bumin đứng đầu nhà nước và cánh đông, Istämi cai trị cánh tây.
Nguồn tham khảo và đọc thêm
- Talat Tekin, Orhon Yazıtları (bia văn Kül Tigin, mặt đông).
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, "Köktürkler".
- Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples.
- Denis Sinor (ed.) – The Cambridge History of Early Inner Asia (1990), chương về người Türks
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi – mục "Bumin Kağan" (bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ)
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *