ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 19 Kasım 2026 Perşembe günü Çin’in güneyindeki Şenzen kentinde, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinin marjında ilk kez üçlü formatta bir araya geldi. Kyiv Independent ve The Globe and Mail’in aktardığına göre yaklaşık 90 dakika süren görüşmenin ardından üç ülke, Çin tarafından yayımlanan ve yaklaşık 250 kelimeden oluşan dört maddelik bir ortak bildiriyi kabul etti. Bildiri, Çin basınında “barışa doğru bildiri”, bazı yayınlarda ise “Çin-Rusya-ABD Barış Bildirisi” adıyla anıldı.
The Hill’in haberine göre bildirinin neredeyse aynı metinleri Rusya Dışişleri Bakanlığı ve Çin Dışişleri Bakanlığı tarafından yayımlandı; Beyaz Saray’ın kendi metnini daha sonra paylaşması bekleniyordu. Görüşmenin açılışında Trump, toplantının üç ülke arasındaki “ilk üçlü görüşme” olduğunu belirterek “gerçekten tarih yazıyoruz” dedi. Üç ülke, dünyanın en büyük nükleer cephaneliklerine sahip devletler olmalarının yanı sıra BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimî üyesinden üçünü oluşturuyor.
Bildiride hangi maddeler var?
Yayımlanan metne göre üç ülke dört konuda ortak taahhütte bulundu:
- BM reformu: Birleşmiş Milletler’in küresel sorunlara “daha etkili yanıt verebilmesi” için reform çabalarını destekleme.
- Enerji: Rafine petrol ürünlerinin üretimini ve arzını artırma.
- Uluslararası mahkemeler: Devlet yetkililerinin dokunulmazlığına vurgu yapılarak Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve “benzeri kurumların” yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği uyarısı.
- Nükleer güvenlik: Nükleer savaşın asla kazanılamayacağı ve asla yapılmaması gerektiği ilkesinin yinelenmesi; nükleer riskleri azaltma ve yayılmayı önleme konusunda diyalog başlatılması.
The Globe and Mail, metnin Ukrayna ve İran’daki çatışmalardan ya da bu çatışmaların küresel ekonomide yol açtığı dalgalanmadan hiç söz etmediğini vurguladı. Gazete, zirvenin söylem bakımından iddialı, somut anlaşmalar bakımından ise sınırlı kaldığı değerlendirmesini yaptı.
Nükleer silahlar konusunda ne söylendi?
Haberlere göre zirvenin en dikkat çekici sonucu, nükleer riskler konusunda diyalog sözü oldu. Şi Cinping, nükleer silahları “insanlığın üzerinde asılı duran bir Demokles’in kılıcı” olarak nitelendirdi ve bu silahların yasaklanıp yok edilmesi gerektiğini söyledi. Liderler nükleer silahlardan arındırılmış bir dünya hedefine atıf yapsa da bildiri yalnızca “nükleer risklerin azaltılmasına ilişkin diyalog” çağrısıyla sınırlı kaldı. Metinde denetim mekanizmaları ya da cephanelik azaltımı gibi, üç taraf için de tartışmalı olabilecek adımlar yer almadı. Trump ise bir ülke nükleer silaha bir kez sahip olduğunda bundan vazgeçmesinin çok zor olduğunu kabul etti.
Bu başlık, uluslararası silah kontrolü mimarisinin zayıfladığı bir döneme denk geliyor. ABD ile Rusya arasındaki stratejik nükleer silahları sınırlayan son antlaşma olan Yeni START, Şubat 2026’da sona erdi. Çin ise cephaneliğine herhangi bir sınırlama getirilmesini bugüne kadar kabul etmedi ve nükleer kapasitesinin hâlâ ABD ve Rusya’nınkinden çok küçük olduğunu savunuyor. Bu nedenle üçlü bir diyalog kanalının açılması, içeriği belirsiz olsa da yeni bir başlangıç olarak yorumlanıyor.
Uluslararası Ceza Mahkemesi maddesi neden dikkat çekti?
Bildirinin UCM’ye ilişkin maddesi, üç ülkenin de mahkemenin kurucu belgesi olan Roma Statüsü’ne taraf olmaması nedeniyle tartışma yarattı. UCM, 2023’te Ukrayna’nın işgal altındaki bölgelerinden çocukların Rusya’ya nakledilmesi gerekçesiyle Putin hakkında yakalama kararı çıkarmıştı. ABD yönetimi ise mahkemenin İsrail’e yönelik savaş suçu iddialarını soruşturması nedeniyle UCM yetkililerine yaptırımlar uyguluyor. Trump, zirvede UCM’yi sert bir dille eleştirdi. Mahkemeye taraf olmayan üç büyük gücün ortak bir metinde UCM’nin yetkisini sınırlamaya yönelik bir ifadeye yer vermesi, uluslararası hukuk çevrelerinde tartışılmaya başlandı.
Ukrayna gündemde miydi?
Üçlü görüşmeden önce Trump ile Putin, önceden duyurulmayan yaklaşık 40 dakikalık ikili bir görüşme yaptı. Kremlin yardımcısı Yuri Uşakov, bu görüşmenin ana konusunun Ukrayna’daki çatışmanın çözümü olduğunu açıkladı. Kremlin, üçlü görüşmede ise Ukrayna’nın merkezi bir konu olmadığını belirtti. Trump, savaşın sona ermesi yönünde “bazı şeylerin olduğunu” söyledi; Putin ise savaşı bitirmek ve uzlaşmak için adım atmanın Ukrayna tarafına düştüğünü ifade etti. İki liderin bir önceki yüz yüze görüşmesi 15 Ağustos 2025’te yapılmıştı.
Kiev, toplantı formatını eleştirdi. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sibiha, Ukrayna-ABD-Rusya formatında bir görüşmenin savaşın daha erken bitmesine yardımcı olabileceğini, Ukrayna’nın katılmadığı bir formatta ise Ukrayna hakkında karar alınamayacağını söyledi. Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, savaşın küresel enflasyon üzerindeki etkisine dikkat çekerek Putin’e savaşı sona erdirme çağrısı yaptı. Japonya Başbakanı Sanae Takaiçi de Putin’le görüştüğünü ve iki tarafın iletişimi sürdürme konusunda anlaştığını açıkladı; Takaiçi’nin Rusya’da casusluk suçlamasıyla tutuklanan bir Japon gazetecinin durumunu gündeme getirdiği bildirildi.
ABD-Çin ikili görüşmesinden ne çıktı?
Zirve kapsamında Trump ile Şi Cinping de ayrıca bir araya geldi. The Globe and Mail’e göre iki lider, iki ülkenin geçen yıl karşılıklı gümrük vergisi artışlarının ardından vardığı kırılgan ticaret ateşkesini uzatma konusunda anlaştı. Çin tarafının açıklamasına göre görüşmede stratejik istikrar ve yapay zekâ kaynaklı riskler de ele alındı. Şi’nin gelecek ay G20 zirvesi için ABD’ye gitmesi bekleniyor. Zirve fikrini ilk olarak Ekim ayında Putin önermiş, Kremlin daha sonra görüşmenin 19 Kasım’da Şenzen’de yapılacağını doğrulamıştı.
Bu ne anlama geliyor?
Şenzen bildirisi, dünyanın en büyük üç askerî ve nükleer gücünün ilk kez üçlü bir metin üzerinde uzlaşabildiğini gösteriyor; bu yönüyle sembolik bir eşik sayılıyor. Ancak metin, nükleer konularda denetim ve azaltım gibi bağlayıcı adımlar içermiyor, en güncel çatışmalara da hiç değinmiyor. Önümüzdeki dönemde nükleer risk diyaloğunun hangi düzeyde ve ne sıklıkla toplanacağı, Beyaz Saray’ın yayımlayacağı resmî metin ve Ukrayna konusunda ikili kanallarda atılacak adımlar, bildirinin gerçek ağırlığını belirleyecek.
Bu haber 19 Kasım 2026, 20.30 (TSİ) itibarıyla derlenmiştir; gelişmeler güncellendikçe takip edilmelidir.
Sık sorulan sorular
Şenzen zirvesine kimler katıldı?
ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 19 Kasım 2026’da APEC marjında ilk kez üçlü formatta görüştü.
Bildiride hangi konular var?
Dört madde var: BM reformunun desteklenmesi, rafine petrol ürünleri arzının artırılması, UCM ve benzeri kurumların yetkilerini kötüye kullanmaması uyarısı ve nükleer riskleri azaltma diyaloğu.
Bildiri Ukrayna savaşına değiniyor mu?
Hayır. Ukrayna, Trump ile Putin’in ayrı ikili görüşmesinin ana konusu oldu; ancak ortak bildiride Ukrayna ya da İran’daki çatışmalardan söz edilmiyor.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Kyiv Independent, “Trump joins Putin, Xi in signing ‘declaration of peace’ as summit largely sidesteps Ukraine”, 19 November 2026.
- The Globe and Mail, “Trump, Xi and Putin meet for historic trilateral summit in China”, 19 November 2026.
- The Hill, “Donald Trump, Xi Jinping, Vladimir Putin reach peace declaration during rare summit in China”, 19 November 2026.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir