İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Kış Depresyonu (Mevsimsel Duygudurum Bozukluğu): Belirtiler, Nedenler ve Işık Terapisi

Günler kısalınca enerjiniz düşüyor, uykunuz artıyor ve hiçbir şeyden keyif alamıyorsanız yalnız değilsiniz. “Kış hüznü” ile mevsimsel duygudurum bozukluğunun farkı, olası nedenler, ışık terapisi ve kendinize iyi bakmanın yolları.

Kış Depresyonu (Mevsimsel Duygudurum Bozukluğu): Belirtiler, Nedenler ve Işık Terapisi

Sonbaharın sonlarına doğru birçok insan kendini biraz daha yorgun ve durgun hisseder. Bu “kış hüznü” genellikle hafif geçer ve günlük hayatı ciddi biçimde etkilemez. Bazı kişilerde ise belirtiler her yıl aynı dönemde başlar, haftalarca sürer ve iş, okul ya da ilişkileri zorlaştıracak kadar belirgin hâle gelir. Bu durum mevsimsel duygudurum bozukluğu (İngilizce kısaltmasıyla SAD) olarak adlandırılır ve tedavi edilebilir bir depresyon türüdür.

Belirtiler

  • Günün büyük kısmında süren çökkünlük ve isteksizlik
  • Eskiden zevk alınan şeylere ilginin azalması
  • Enerji düşüklüğü ve sürekli yorgunluk
  • Normalden fazla uyuma ve sabahları kalkmakta zorlanma
  • Özellikle karbonhidratlı yiyeceklere aşırı istek ve kilo alma
  • Konsantrasyon güçlüğü, sosyal ortamlardan çekilme

Neden olur?

Kesin neden bilinmemekle birlikte, kış aylarında gün ışığının azalmasının vücudun iç saatini (sirkadiyen ritim) etkilediği düşünülür. Işık, uyku hormonu melatonin ile ruh hâliyle ilişkili serotonin dengesini etkiler. Bu yüzden mevsimsel depresyon, ekvatordan uzak ve kışın günlerin çok kısaldığı bölgelerde daha sık görülür. Ailede depresyon öyküsü de riski artırabilir.

Işık terapisi ve diğer tedaviler

Işık terapisinde kişi, genellikle sabahları belirli bir süre, gün ışığını taklit eden özel bir ışık kutusunun karşısında oturur. Araştırmalarda en sık kullanılan düzen yaklaşık 10.000 lüks parlaklıkta günde 20–30 dakikadır. Göz hastalığı olanlar ve bazı ilaçları kullananlar için uygun olmayabileceğinden bir hekime danışarak başlanmalıdır. Bilişsel davranışçı terapi gibi psikoterapiler ve gerektiğinde antidepresan ilaçlar da etkili tedavi seçenekleridir.

Kendinize iyi bakmanın yolları

  • Gün ışığından olabildiğince yararlanın: Sabah yürüyüşü yapın, çalışma masanızı pencereye yakın koyun.
  • Düzenli fiziksel aktivite ruh hâlini destekler.
  • Her gün aynı saatte yatıp kalkmaya çalışın.
  • Sosyal bağlantılarınızı sürdürün, planlarınızı tamamen iptal etmeyin.
  • Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor ve günlük hayatınızı etkiliyorsa bir uzmana başvurun.

Kış hüznü ile mevsimsel depresyon arasındaki fark

Günlerin kısaldığı aylarda birçok kişi kendini biraz daha yorgun ve isteksiz hisseder. Bu yaygın ve hafif duruma halk arasında "kış hüznü" denir; günlük işleri aksatmaz ve genellikle kendiliğinden geçer. Mevsimsel duygudurum bozukluğu ise bir depresyon türüdür ve belirtileri iş, okul ve ilişkileri belirgin biçimde etkiler.

  • Süre: Belirtiler haftalarca sürer ve mevsim boyunca devam eder.
  • Tekrar: Tanı için belirtilerin art arda en az iki yıl aynı mevsimde başlayıp o mevsim bitince düzelmesi aranır.
  • Etki: Kişi sevdiği etkinliklerden zevk almaz, sosyal ilişkilerden çekilir ve günlük sorumluluklarını yerine getirmekte zorlanır.

Daha az bilinen biçim: Yaz tipi mevsimsel depresyon

Mevsimsel depresyon çoğunlukla sonbahar ve kışla ilişkilendirilse de bazı kişilerde belirtiler ilkbahar ve yaz aylarında ortaya çıkar. ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü'ne (NIMH) göre yaz tipinde kış tipindeki aşırı uyku ve iştah artışının tersine, uykusuzluk, iştahsızlık, kilo kaybı, huzursuzluk ve kaygı daha belirgindir.

Hangi mevsimde olursa olsun, düşük ruh hâli iki haftadan uzun sürüyor, günlük yaşamı zorlaştırıyor ya da kendinize zarar verme düşünceleri eşlik ediyorsa bir sağlık profesyoneline başvurmak önemlidir. Acil bir durumda 112'yi arayın. Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye yerine geçmez, hekiminize danışın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kendinizi umutsuz hissediyor ya da kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız lütfen hemen bir sağlık profesyoneline veya acil yardım hattına (Türkiye’de 112) başvurun.

Sık sorulan sorular

Yazın da mevsimsel depresyon olur mu?

Daha nadir olmakla birlikte evet. Bazı kişilerde belirtiler yaz aylarında ortaya çıkar; bu durumda uykusuzluk, iştah azalması ve huzursuzluk daha ön plandadır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. U.S. National Institute of Mental Health (NIMH), “Seasonal Affective Disorder”.
  2. NHS, “Seasonal affective disorder (SAD)”.
  3. Raymond W. Lam ve diğerleri, “Efficacy of Bright Light Treatment…”, American Journal of Psychiatry, 2006.
  4. NIMH – Seasonal Affective Disorder
  5. NHS – Seasonal affective disorder (SAD)
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir