Kalp krizi, kalp kasını besleyen koroner damarlardan birinin genellikle bir pıhtıyla tıkanması sonucu kalbin bir bölümünün oksijensiz kalmasıdır. Tıkanıklık ne kadar uzun sürerse kalp kasındaki hasar o kadar büyür. Bu yüzden belirtileri tanımak ve hemen yardım çağırmak hayat kurtarır. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre kalp-damar hastalıkları dünyada en sık ölüm nedenidir.
En sık görülen belirtiler
- Göğüs ağrısı ya da rahatsızlığı: Göğsün ortasında baskı, sıkışma, ağırlık ya da yanma; birkaç dakikadan uzun sürebilir ya da gidip gelebilir.
- Yayılan ağrı: Bir ya da iki kola, omza, boyuna, çeneye, sırta veya mide üstüne yayılan ağrı.
- Nefes darlığı: Göğüs ağrısıyla birlikte ya da tek başına.
- Diğer işaretler: Soğuk terleme, bulantı, baş dönmesi, ani ve açıklanamayan halsizlik.
Kadınlarda ve bazı gruplarda farklı belirtiler
Göğüs ağrısı kadınlarda da en sık belirtidir; ancak kadınlar, yaşlılar ve diyabet hastaları nefes darlığı, bulantı-kusma, sırt ya da çene ağrısı ve aşırı yorgunluk gibi daha az “tipik” belirtiler yaşayabilir. Bu belirtiler hazımsızlık ya da stresle karıştırılıp yardım istemek geciktirilebilir.
İlk dakikalarda ne yapmalı?
- Hemen acil yardımı arayın. Türkiye’de ve Avrupa Birliği’nde 112, ABD’de 911’dir. Belirtilerin geçmesini beklemeyin ve hastayı kendiniz hastaneye götürmeye çalışmak yerine ambulans çağırın; ekip yolda tedaviye başlayabilir.
- Kişiyi dinlendirin. Hasta oturur ya da yarı oturur pozisyonda, sakin kalmalı; dar giysileri gevşetin.
- İlaç için talimatlara uyun. Acil çağrı görevlisi, alerjisi yoksa hastaya aspirin çiğnetmeyi önerebilir; bunu yalnızca sağlık görevlisinin tavsiyesiyle yapın.
- Bilinç kaybı olursa: Kişi yanıt vermiyor ve normal nefes almıyorsa göğüs kompresyonlarına (kalp masajı) başlayın ve varsa otomatik eksternal defibrilatörü (OED) kullanın. Cihaz sesli olarak adım adım yönlendirir.
Risk faktörleri
Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, sigara, diyabet, fazla kilo, hareketsizlik, ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü ve ileri yaş başlıca risk faktörleridir. Bunların birçoğu düzenli kontrol, tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle azaltılabilir.
Hastaneye ulaşınca neler yapılır?
Kalp krizinde zaman kalp kası demektir; bu yüzden acil servislerdeki ilk adımlar hızlı ve standarttır. Uluslararası kardiyoloji kılavuzlarına göre genel akış şöyledir:
- EKG: Göğüs ağrısıyla gelen hastada ilk elektrokardiyografinin gelişten sonraki 10 dakika içinde çekilmesi önerilir. EKG, krizin türünü belirlemede ve tedavinin aciliyetini seçmede temel araçtır.
- Kan testi (troponin): Kalp kası hasar gördüğünde kana geçen troponin düzeyi ölçülür; gerekirse birkaç saat arayla tekrarlanır.
- Damarı açma: Atardamarın tamamen tıkandığı tipte amaç, damarı mümkün olan en kısa sürede açmaktır. Bunun için çoğunlukla anjiyografi yapılır ve tıkalı damara balon ve stent yerleştirilir; bu imkân yoksa pıhtı eritici ilaçlar kullanılabilir.
Bu yüzden belirtiler başladığında hastaneye kendi aracınızla gitmek yerine 112'yi aramak önemlidir: Ambulans ekibi EKG'yi yolda çekip hastanenin hazırlanmasını sağlayabilir.
Kalp krizinden sonra: kalp rehabilitasyonu
Hastaneden çıkış iyileşmenin sonu değil başlangıcıdır. Birçok ülkede kalp krizi geçirenlere "kardiyak rehabilitasyon" programları önerilir. Bu programlar genellikle şunları kapsar:
- Uzman gözetiminde, kişiye göre ayarlanmış egzersiz
- İlaçların düzenli kullanımı, beslenme ve sigarayı bırakma konusunda eğitim
- Kaygı ve depresyon gibi duygusal zorluklar için destek
Cochrane'in 2021 tarihli kapsamlı derlemesi, egzersiz temelli kalp rehabilitasyonunun yeniden kalp krizi geçirme ve hastaneye yatış riskini azalttığını gösterdi. Programa katılma, egzersiz düzeyi ve ilaçlar konusunda kararları mutlaka sizi izleyen kardiyolog verir.
Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Acil belirtilerde vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için hekiminize danışın.
Sık sorulan sorular
Kalp krizi ile kalp durması aynı şey mi?
Hayır. Kalp krizi bir dolaşım sorunudur; kalp genellikle atmaya devam eder. Kalp durmasında ise kalbin elektriksel ritmi bozulur ve kalp etkili şekilde pompalamayı bırakır. Kalp krizi kalp durmasına yol açabilir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO), “Cardiovascular diseases (CVDs)” bilgi notu.
- American Heart Association, “Warning Signs of a Heart Attack”.
- European Resuscitation Council, temel yaşam desteği kılavuzları.
- ESC – 2023 Guidelines for the management of acute coronary syndromes
- Dibben G. ve ark. – Exercise-based cardiac rehabilitation for coronary heart disease, Cochrane Database of Systematic Reviews (2021)
- NHS – Heart attack: Recovery
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir