İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Erteleme Alışkanlığı Nasıl Yenilir? İşleri Neden Sonraya Bıraktığımız ve 8 Pratik Çözüm

Erteleme çoğu zaman tembellikten değil, bir işin yarattığı olumsuz duygulardan kaçmaktan kaynaklanır. Ertelemenin psikolojisi ve işe başlamayı kolaylaştıran, bilimsel temelli pratik stratejiler.

Erteleme Alışkanlığı Nasıl Yenilir? İşleri Neden Sonraya Bıraktığımız ve 8 Pratik Çözüm

Yapmamız gerektiğini bildiğimiz bir işi, sonucunun kötü olacağını bile bile sonraya bırakmak neredeyse herkesin tanıdığı bir deneyimdir. Erteleme yalnızca iş ve okul performansını düşürmez; stres, suçluluk ve kaygıyı da artırabilir. İyi haber şu ki erteleme bir karakter özelliği değil, değiştirilebilen bir davranış kalıbıdır.

Neden erteleriz?

Psikoloji araştırmaları, ertelemenin çoğu zaman zaman yönetimi değil duygu yönetimi sorunu olduğunu gösteriyor. Sıkıcı, belirsiz, zor ya da başarısızlık korkusu uyandıran bir görev, rahatsız edici duygular yaratır. İşi ertelemek bu duygulardan anında bir rahatlama sağlar; ancak bedeli daha sonra, artan baskı ve stresle ödenir. Mükemmeliyetçilik, görevin çok büyük görünmesi ve ödülün uzak olması da ertelemeyi besler.

8 pratik çözüm

  1. İlk adımı küçültün: "Raporu yaz" yerine "Belgeyi aç ve başlıkları yaz" gibi beş dakikada yapılabilecek bir başlangıç belirleyin. Başlamak çoğu zaman en zor kısımdır.
  2. Beş dakika kuralı: Kendinize yalnızca beş dakika çalışacağınızı söyleyin. Çoğu zaman başladıktan sonra devam etmek kolaylaşır.
  3. Somut plan yapın: "Bu hafta çalışacağım" yerine "Salı 19.00'da mutfak masasında iki sayfa okuyacağım" gibi ne, ne zaman ve nerede sorularını yanıtlayan planlar yapın.
  4. Dikkat dağıtıcıları ortadan kaldırın: Telefonu başka bir odaya koyun, gereksiz sekmeleri kapatın, bildirimleri sessize alın.
  5. Zaman blokları kullanın: Kısa ve odaklı çalışma süreleri ile düzenli molalar, büyük işleri yönetilebilir hâle getirir.
  6. Kendinize karşı nazik olun: Araştırmalar, önceki ertelemeleri için kendini affeden kişilerin bir sonraki seferde daha az erteleme eğiliminde olduğunu gösteriyor. Sert öz eleştiri kaçınma isteğini artırabilir.
  7. "Yeterince iyi"yi hedefleyin: İlk taslağın kusursuz olması gerekmez. Mükemmel olanı beklemek, hiç başlamamanın bahanesi olabilir.
  8. Hesap verebilirlik oluşturun: Hedefinizi bir arkadaşınızla paylaşın ya da birlikte çalışma oturumları düzenleyin.

Ne zaman destek almalı?

Erteleme günlük yaşamınızı, işinizi ya da ilişkilerinizi ciddi biçimde etkiliyorsa; sürekli dikkat dağınıklığı, yoğun kaygı ya da çökkünlük eşlik ediyorsa, bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek faydalı olabilir. Bazen erteleme, dikkat eksikliği ya da depresyon gibi tedavi edilebilir durumların bir belirtisi olabilir.

Araştırmalar ertelemeyi nasıl açıklıyor?

Psikolog Piers Steel'in 2007'de Psychological Bulletin'de yayımlanan geniş meta-analizi, ertelemenin rastgele bir tembellik değil, belirli koşullarda artan bir davranış olduğunu gösterdi. Çalışmaya göre bir işi erteleme olasılığını en çok etkileyen etkenler şunlardır:

  • Başarı beklentisi: İşi iyi yapabileceğimize inanmadığımızda başlamak zorlaşır.
  • Görevin değeri: Sıkıcı ya da anlamsız bulunan işler daha sık ertelenir.
  • Dürtüsellik ve ödülün uzaklığı: Kişi dikkati kolay dağılıyorsa ve işin ödülü çok uzaktaysa, yakındaki küçük keyifler kazanır.

Fuschia Sirois ve Timothy Pychyl gibi araştırmacılar ise ertelemeyi kısa vadeli bir duygu yönetimi biçimi olarak tanımlar: Görev kaygı ya da sıkıntı uyandırdığında ondan uzaklaşmak o an rahatlatır, ama sorun büyüyerek geri döner.

“Eğer–o zaman” planı: küçük ama güçlü bir yöntem

Bilimsel desteği en güçlü tekniklerden biri, psikolog Peter Gollwitzer'in “uygulama niyeti” adını verdiği yöntemdir. Genel bir hedef koymak yerine, ne zaman ve nerede ne yapacağınızı önceden bağlarsınız: “Eğer sabah kahvemi masaya koyarsam, o zaman raporun ilk paragrafını yazacağım.” Gollwitzer ve Sheeran'ın 2006'daki meta-analizi, bu tür planların hedefe ulaşma oranını belirgin biçimde artırdığını gösterdi.

Yöntemi uygularken başlangıç adımını gülünç derecede küçük tutmak işe yarar; çünkü çoğu zaman en zor kısım başlamaktır. Aynı mantık engellere de uygulanabilir: “Eğer telefonuma uzanmak istersem, o zaman onu başka odaya bırakacağım.” Erteleme uzun süredir işinizi, derslerinizi ya da ruh hâlinizi ciddi biçimde etkiliyorsa bir uzmandan destek almak doğru bir adımdır.

Sık sorulan sorular

Baskı altında daha iyi çalışıyorum; erteleme benim için sorun mu?

Son dakika baskısı bazı kişilere enerji verebilir, ancak araştırmalar ertelemenin genellikle daha düşük kalite ve daha yüksek stresle ilişkili olduğunu gösteriyor. Hata ya da beklenmedik bir aksilik için de pay kalmaz.

Erteleme ile tembellik aynı şey mi?

Hayır. Tembellik bir şey yapma isteğinin olmamasıdır; ertelemede ise kişi işi yapmak ister ve yapmadığı için rahatsızlık duyar, ancak başlamakta zorlanır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Steel P. (2007), Psychological Bulletin – The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review
  2. Gollwitzer P. M., Sheeran P. (2006), Advances in Experimental Social Psychology – Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir