Οι Χάζαροι ήταν ένα από τα φύλα υπόταγτα στο Δυτικό Γκοκτουρκικό Χαγανάτο. Μετά το ενervation του χαγανάτου στη μέση του 7ου αιώνα, ίδρυσαν ανεξάρτητο χαγανάτο στον Βόρειο Καύκασο και την περιοχή του κάτω Βόλγα. Ακολουθώντας την παράδοση των Γκοκτουρκών, οι ηγέτες των Χαζάρων χρησιμοποίησαν τον τίτλο «καγάν»; με την πάροδο του χρόνου αναπτύχθηκε διπλό σύστημα, με έναν ιερό καγάν και έναν «μπεκ» που διαχειριζόταν την κυβέρνηση.
Αράβες και Βυζάντιο
Στον 7ο και 8ο αιώνα οι Χάζαροι πολέμησαν μακρούς πολέμους με στρατούς των Ομιαδών που ζητούσαν να προχωρήσουν βόρεια μέσω του Καυκάσου. Κέρδισαν μεγάλη νίκη κοντά στην Αρνταμπίλ το 730, αλλά υπέστησαν σοβαρή πληγή από την εκστρατεία του στρατηγού των Ομιαδών Μαρβάν το 737. Οι Χάζαροι σχημάτισαν στενή συμμαχία με το Βυζάντιο: ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε' παντρεύτηκε Χαζαρική πριγκίπισσα, και ο γιος τους Λέων Δ' ήταν γνωστός ως «ο Χάζαρος».
Εμπόριο και θρησκεία
Η πρωτεύουσα Ίτιλ ήταν σημαντικός σταθμός στον εμπορικό δρόμο του Βόλγα για γουνά, μέλι και σκλάβους από τον βορρά, και στην ανατολικοδυτική διακίνηση. Στον 8ο ή 9ο αιώνα η ηγεμονική τάξη των Χαζάρων υιοθέτησε τον Ιουδαϊσμό· πόσο ευρέως διαδόθηκε στον λαό είναι αντικείμενο διαφωνίας. Οι πηγές λένε ότι η πρωτεύουσα είχε ξεχωριστούς δικαστές για μουσουλμάνα, χριστιανικά, ιουδαϊκά και άλλα κοινωνικά.
Τέλος
Στον 10ο αιώνα η αυξανόμενη δύναμη της Κίεβης Ρως γίνεται σοβαρή απειλή. Στις δεκαετίες του 960 ο Πρίγκιπας Σβιάτοσλαφ της Κίεβης κατέλαβε το χαζαρικό φρούριο Σάρκελ και την πρωτεύουσα Ίτιλ. Μετά από αυτές τις επιθέσεις το χαγανάτο κατέληξε ως ολόκληρο, αν και χαζαρικές κοινότητες επέζησαν στην περιοχή για κάποιο χρονικό διάστημα.
Διοίκηση: ο καγάν και ο μπεκ
Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο του χαζαρικού κράτους ήταν ότι η αρχή μοιράζονταν ανάμεσα σε δύο πρόσωπα. Σύμφωνα με τις πηγές, ο καγάν ήταν το ιερό και συμβολικό κεφάλαιο του κράτους, ενώ η καθημερινή διοίκηση, ο στρατός και οι εξωτερικές σχέσεις διαχειριζόταν από δεύτερο άρχοντα που λεγόταν «μπεκ» ή «καγάν μπεκ». Αραβικοί γεωγράφοι του 10ου αιώνα περιγράφουν αυτή τη διπλή δομή, αν και το μεγαλύτερο μέρος των πληροφοριών τους προέρχεται από συγγραφείς που δεν επισκέφθηκαν ποτέ τα χαζαρικά εδάφη, και τα λεπτομέρειες παραμένουν αντικείμενο διαφωνίας μεταξύ ερευνητών.
Η ρύθμιση αυτή διαβάζεται επίσης ως η γκοκτουρκική ιδέα της βασιλείας προσαρμοσμένη σε νέες συνθήκες. Αναφορές ότι ο καγάν βλέπονταν σπάνια, ενώ ο μπεκ ηγείτο του στρατού σε χρόνους πολέμου, υποδηλώνουν διαίρεση εργασίας ανάμεσα στα δύο γραφεία.
Οικονομία, φόροι και εμπορικές διαδρομές
Το χαζαρικό κράτος ελεγχόταν τον στεππικό δρόμο ανάμεσα στην Κάσπια και τη Μαύρη Θάλασσα. Αυτή η θέση συνδέει βορρά και νότο κατά μήκος των ποταμών Βόλγα και Ντον, και το Βυζάντιο με τον ισλαμικό κόσμο μέσω του Καυκάσου. Στη πρωτεύουσα Ίτιλ και σε πόλεις όπως η Σαμάνταρ, εμπορεύονταν αγαθά όπως γουνά, μέλι, κηρός μέλισσας, προϊόντα ψαριών και σκλάβοι, ενώ αβασίδικα ντίρχεμ και μετάξινα υφάσματα εισήλθαν στην περιοχή ως αντάλλαγμα.
Το κράτος εισπρακτέλ τελώνεια σε αυτή την κίνηση και επίσης έλαβε φόρο από εξαρτημένα φύλα. Σύμφωνα με τις ρωσικές χρονικές γραμμένες στη Κίεβη, ορισμένες ανατολικοσλαβικές κοινότητες πλήρωναν και αυτές φόρο στους Χάζαρους. Μεταξύ των αρχαιολογικών ευρημάτων, τα πολλά νομίσματα από τον ισλαμικό κόσμο που έφτασαν στην περιοχή δείχνουν πόσο ζωντανό ήταν το εμπόριο.
Σάρκελ, Σαμάνταρ και αστική ζωή
Οι Χάζαροι δεν ήταν απλώς κοινωνία νομάδων. Το φρούριο Σάρκελ, χτισμένο στον ποταμό Ντον τον 9ο αιώνα, δείχνει τη σημασία που έδινε το κράτος στην οciωμένη ζωή και την άμυνα. Σύμφωνα με τον βυζαντινό αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ζ', το φρούριο χτίστηκε από βυζαντινούς μηχανικούς atas το αίτημα του χαζαρικού καγάν. Το μεγαλύτερο μέρος της ανασκαμμένης φρουριάς βρίσκεται τώρα κάτω από το λιμναρίο της Φράγματος Τσιμλιάνσκ χτισμένο τον 20ο αιώνα.
Άλλη σημαντική πόλη στα χαζαρικά εδάφη ήταν η Σαμάνταρ, στην περιοχή του βορείου Καυκάσου κοντά στην ακτή της Κασπίας. Αραβικές πηγές την περιγράφουν ως πολυπληθή πόλη διάσημη για τους αμπελώνες και τους κήπους της. Αυτές οι πόλεις αντανακλούν τον πολυεθνικό και πολυθρησκητικό χαρακτήρα του χαζαρικού κράτους.
Η Χαζαρική Αλληλογραφία και η διαμάχη για τον Ιουδαϊσμό
Η υιοθέτηση του Ιουδαϊσμού από την ηγεμονική τάξη των Χαζάρων είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα θέματα στις πηγές. Στον 10ο αιώνα αναφέρεται αλληλογραφία ανάμεσα στον Χασδαΐ μπεν Σαπρούτ, ιατρό και διπλωμάτη των Ομιαδών καλίφας στην Κορδόβα, και έναν χαζαρικό άρχοντα. Γνωστή ως «Χαζαρική Αλληλογραφία», αλλά το κείμενο υπάρχει σε διαφορετικές εκδόσεις και οι απόψεις για την αυθεντικότητά του διαφέρουν. Το φιλοσοφικό βιβλίο Κουζάρι, γραμμένο από τον Ιεχούδα Χαλέβι τον 12ο αιώνα, ασχολείται επίσης με την θρησκευτική αναζήτηση ενός χαζαρικού βασιλιά.
Αναφέρεται επίσης ότι στις αρχές της δεκαετίας του 860 ο βυζαντινός ιεραπόστολος Κύριλλος ταξίδεψε στα χαζαρικά εδάφη και συμμετείχε σε θρησκευτικές συζητήσεις μπροστά στον καγάν. Όλα αυτά δείχνουν ότι το χαζαρικό κράτος προσπάθησε να διατηρήσει ισορροπία ανάμεσα σε διαφορετικές θρησκείες, αν και δεν είναι σίγουρο ποια πίστη ακολουθούσε η πλειοψηφία του πληθυσμού.
Κληρονομιά και σύγχρονες διαμαχές
Το όνομα του Χαζαρικού Χαγανάτου δεν ξεχάστηκε μετά την πτώση του. Το τουρκικό όνομα της Κασπίας Θάλασσας, Χάζαρ, προέρχεται από αυτό το λαό, και σε πολλές γλώσσες η θάλασσα είναι γνωστή με ονόματα που προέρχονται από τη ρίζα «Χάζαρ». Παρ' όλα αυτά, οι γραπτές πληροφορίες που έχουμε για τους Χάζαρους είναι περιορισμένες: σχεδόν κανένα κρατικό έγγραφο γραμμένο στη δική τους γλώσσα δεν έχει διασωθεί, και οι περισσότερες πληροφορίες βασίζονται στα αρχεία γειτονικών λαών.
Το βιβλίο του Άρθουρ Κέστλερ Η Δέκατη Τρίτη Φυλή, δημοσιευμένο το 1976,stütε ότι σημαντικό μέρος των Ασκεναζίων Εβραίων ήταν χαζαρικής προέλευσης. Αυτή η ισχυρισμός δεν έχει αποκτήσει ευρεία αποδοχή στους ακαδημαϊκούς κύκλους· ιστορικοί και γενετικοί προσεγγίζουν το θέμα με προσοχή. Η ιστορία των Χαζάρων πρέπει να προσεγγίζεται ελεύθερη από πολιτικές αναγνώσεις και μόνο μέχρι ό,τι επιτρέπουν οι πηγές.
Το πρόβλημα των πηγών: πώς ξέρουμε για τους Χάζαρους;
Το να γράψεις την ιστορία των Χαζάρους είναι δύσκολο γιατί οι πηγές είναι ανεπαρκείς. Το μεγαλύτερο μέρος των πληροφοριών μας προέρχεται από αραβικά, περσικά, βυζαντινά ελληνικά, αρμενικά και παλαιά ρωσικά κείμενα, των οποίων οι συγγραφείς ήταν εξωτερικοί παρατηρητές που συχνά γνώριζαν τους Χάζαρους μέσω πολέμου ή εμπορίου. Γι' αυτό το ίδιο γεγονός αφηγείται διαφορετικά από πηγή σε πηγή.
Η αρχαιολογία συμπληρώνει μέρος αυτού του κενού. Ερείπια φρουρίων, νεκροταφεία και εμπορικά αγαθά στη περιοχή Βόλγα-Ντον παρέχουν τα υλικά ίχνη του χαζαρικού κόσμου. Παρ' όλα αυτά, η ακριβής θέση της πρωτεύουσας Ίτιλ δεν έχει καθοριστεί μέχρι σήμερα, γεγονός που δείχνει ότι η ιστορία των Χαζάρων είναι ακόμα πεδίο έρευνας που νέες ανακαλύψεις μπορεί να αλλάξουν. Οι αναγνώστες πρέπει να είναι προσεκτικοί με αφηγήσεις που φαίνονται βέβαιες.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Τουρκία Διάνεα Βακφı Ισλάμ Ανσικλοπεδισι, «Χαζάρλαρ».
- Πίτερ Μπ. Γκόλντεν, An Introduction to the History of the Turkic Peoples.
- Encyclopaedia Britannica, «Khazar».
- Πίτερ Μπ. Γκόλντεν – Khazar Studies: An Historico-Philological Inquiry into the Origins of the Khazars
- Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος – De Administrando Imperio (έκδοση Ντάμπαρτον Οακς)
- Τουρκία Διάνεα Foundation Encyclopaedia of Islam – «Χαζάρλαρ» entry
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *