Οι Τουργκές ανήκαν στην On Ok («Δέκα Βέλη») φυλετική ένωση του Χαγανάτου του Δυτικού Γκιοκτύρκ. Καθώς ο Δυτικός Γκιοκτύρκ εξασθένει στα τέλη του 7ου αιώνα, ο ηγέτης των Τουργκές Ούτς-Ελίγκ ιδρύει ένα ανεξάρτητο χαγανάτο στη ζώνη Ζετύσου, επιλέγοντας την πόλη Σουγιάμπ στην σημερινή Κιργιστάν ως κέντρο του.
Σχέσεις με τους Γκιοκτύρκ
Οι Τουργκές γίνονται σύντομα αντίπαλοι του Δεύτερου Χαγανάτου Γκιοκτύρκ στην ανατολή. Όπως καταγράφουν οι επιγραφές του Ορχόν, υπό τον Καφαγάν Καγάν ο στρατός των Γκιοκτύρκ κατακτά τους Τουργκές στη Μπολτσού το 711, και ο καγάν των Τουργκές σκοτώνεται.
Ο Σουλούκ Καγάν και οι Ομεγιάδες
Ο Σουλούκ Καγάν, που ανακατασκευάζει τους Τουργκές μετά από αυτή την ήττα, γίνεται ηγέτης της αντίστασης στην προώθηση των Ομεγιάδων στη Τρανσοξιάνα. Συνεργάζοντας με τοπικές αρχοντίες Σογδίων, προκαλεί σοβαρές απώλειες στα στρατεύματα των Ομεγιάδων, κερδίζοντας μεγάλη νίκη το 724 στη μάχη γνωστή στις αραβικές πηγές ως «Γιαουμ αλ-Ατασ» (Ημέρα της Δίψας). Οι αραβικές πηγές τον λένε «Αμπού Μουζαχίμ» (ο που χτυπάει με το κέρας) για την επιθετικότητά του στη μάχη. Ο Σουλούκ θεμελιώνει επίσης διπλωματικές σχέσεις με την Τανγκ Κίνα και το Θιβέτ.
Τέλος
Ηττημένος το 737 από τον Ασάντ ιμπν Αμπντουλλάχ, επαρχο του Χουρασάν, ο Σουλούκ Καγάν δολοφονείται από τους δικούς του στρατηγούς το 738. Οι Τουργκές χωρίζονται τότε σε φракции «Μαύρους» και «Κίτρινους» και αρχίζουν εσωτερικές διχονομίες. Το 766 η ζώνη Ζετύσου περνά στους αναδυόμενους Καρλούκ. Η αντίσταση των Τουργκές επιβράδυνε την εξάπλωση του Ισλάμ στη Τρανσοξιάνα ενισχύοντας παράλληλα την τουρκική ταυτότητα της περιοχής.
Πηγές και Πρόβλημα Ιστοριογραφίας
Η μεγαλύτερη δυσκολία στην εξέταση του Χαγανάτου των Τουργκές είναι η απουσία εκτεταμένων κειμένων που να προέρχονται από το ίδιο το κράτος. Το μεγαλύτερο μέρος των πληροφοριών μας βασίζεται σε καταγραφές εξωτερικών παρατηρητών: κινεζικές δυναστικές ιστορίες, αραβικά ιστορικά και γεωγραφικά έργα, και αποσπάσματα εγγράφων από σογδιακές πόλεις της Κεντρικής Ασίας. Στις κινεζικές πηγές, αυτό το λαός εμφανίζεται ως «Τουκίσι», με έμφαση περισσότερο στις σχέσεις μακράς του συνόρου της Κίνας παρά στην εσωτερική οργάνωση του κράτους. Οι αραβικές πηγές απεικονίζουν κυρίως τους Τουργκές ως την αντίπαλη πλευρά στους πολέμους στη Τρανσοξιάνα.
Αυτό οδηγεί στο ίδιο γεγονός να ερμηνεύεται διαφορετικά από πηγή σε πηγή. Μια μάχη που καταγράφεται στις αραβικές πηγές ως επίθεση στα σύνορα μπορεί να εμφανίζεται στις κινεζικές καταγραφές ως πρεσβεία και θέμα τίτλων. Γι' αυτό οι ιστορικοί συγκρίνουν τις πηγές μεταξύ τους αντί να βασίζονται σε ένα μόνο κείμενο· η σύνδεση διαφορετικών γραφών ονομάτων και τίτλων με το ίδιο πρόσωπο απαιτεί ξεχωριστή εξειδίκευση. Γι' αυτό το λόγο, πολλά οριστικά στοιχεία για τους Τουργκές παραμένουν αμφισβητήσιμα, και οι συγγραφείς χρησιμοποιούν συχνά προσεκτική γλώσσα όπως «πιθανώς» ή «κατά τις πηγές».
Κοινωνική Δομή και Οικονομία
Οι Τουργκές ζούσαν σύμφωνα με την κλασική νομαδική τάξη της στέπης της Κεντρικής Ασίας: τα κοπάδια μετακινούνταν μεταξύ καλοκαιρινών λιβαδιών και χειμερινών καταφυγίων ανάλογα με την εποχή, και η στρατιωτική δύναμη βασίζονταν σε ιππείς τοξότες. Ωστόσο, η περιοχή γύρω από τη Σεμιρέτσγιε και τον Τάλας δεν ήταν μόνο λιβάδια· ένα από τα βόρεια κλαδιά του Δρόμου της Σηρικής διέρχονταν από αυτή την περιοχή. Επομένως, το χαγανάτο είχε μια δομή που συντηρούταν από έσοδα που προέρχονταν από φόρους σε καραβάνες και προστασία σε αντάλλαγμα. Έμποροι Σογδοί διεξάγουν εμπόριο στα οικισμένα χωριά της περιοχής, ενώ προϊόντα ζώων της στέπης, άλογα και γούνες ανταλλάσσονται με σηρικά, ασήμι και διάφορα βιομηχανικά αγαθά.
Αυτός ο διαχωρισμός εργασίας μεταξύ της νομαδικής φυλετικής αριστοκρατίας και των οικισμένων εμπορικών πόλεων ήταν κοινό χαρακτηριστικό πολλών τουρκικών κρατών στην Κεντρική Ασία. Η εξουσία του καγάν εξαρτιόταν τόσο από την υποστήριξη των φυλετικών ηγετών όσο και από την ασφάλεια των εμπορικών διαδρομών. Αν ένας από αυτούς τους δύο πυλώνες σαλεύονταν, η κεντρική εξουσία μπορούσε να αδυνατήσει γρήγορα· οι εσωτερικές διχονομίες που συχνά βλέπονται στην ιστορία των Τουργκές συνδέονται επίσης με αυτή την ευθραυστή ισορροπία.
Θρησκευτικό και Πολιτιστικό Περιβάλλον
Η γενιά που κατοικούσε τις χώρες των Τουργκές είχε ένα πολυεπίπεδο χάρτη πεποιθήσεων τον 8ο αιώνα. Παράλληλα με την παραδοσιακή κατανόηση του Θεού του Ουρανού των φυλών της στέπης, ο Βουδισμός, ο Μανιχαϊσμός, ο Νεστοριανισμός Χριστιανισμός και ο Ζωροαστριανισμός διατηρούσαν την παρουσία τους στην περιοχή, κυρίως μέσω κοινοτήτων σε σογδιακές πόλεις. Από την ανατολή, το δικαστήριο της Κίνας, και από τη δύση, ο Ισλάμ που φέραν τα στρατεύματα των Ομεγιάδων, ήταν νέες επιρροές που προστέθηκαν σε αυτή την ποικιλία. Οι ηγέτες των Τουργκές ακολουθούσαν συχνά πολιτική ισορροπίας μεταξύ αυτών των δυνάμεων, συμμαχώντας με την μία εναντίον της άλλης.
Σε θέματα γραφικής κουλτούρας, η κληρονομιά των Γκιοκτύρκ ήταν καθοριστική· ίχνη του ρουνικού αλφαβήτου που χρησιμοποιήθηκε στις επιγραφές του Ορχόν βρίσκονται επίσης σε μνημεία και πετρωμένες επιγραφές γύρω από τη Σεμιρέτσγιε. Το γεγονός ότι αυτή η περιοχή γίνεται αργότερα ένα από τα κέντρα της κουλτούρας Καρλούκ και Καραχανίδων ερμηνεύεται επίσης ως προϊόν του συνθήκης οικισμένων-νομάδων που καθιερώθηκε κατά την περίοδο των Τουργκές. Έτσι, αν και το χαγανάτο ήταν πολιτικά βραχυχρόνιο, συνέβαλε στην πολιτιστική συνέχεια της περιοχής.
Κληρονομιά και Αξιολόγηση
Η διάρκεια ζωής του Χαγανάτου των Τουργκές περιορίζεται σε ένα μικρό χρονικό διάστημα περίπου εβδομήντα ετών· ωστόσο, αυτή η περίοδος είναι αρκετά έντονη στην ιστορία της Κεντρικής Ασίας. Το χαγανάτο καλύφει το πολιτικό κενό που άφησε η διασπορά του Δυτικού Γκιοκτύρκ και διατηρεί την ύπαρξή του ως ανεξάρτητος δράστης σε ένα σύνορο όπου συγκρούονταν δύο μεγάλες δυνάμεις, η Τανγκ Κίνα και το Χαλιφάτο των Ομεγιάδων. Αυτό το χαρακτηριστικό επιτρέπει να το διαβάσουμε όχι μόνο ως τουρκικό φυλετικό κράτος αλλά και ως μέρος της διαηπειρωτικής ισορροπίας δυνάμεων.
Οι ιστορικοί συνοψίζουν την επιτυχία των Τουργκές σε δύο σημεία: να είναι μια δύναμη της στέπης που ελέγχει εμπορικές διαδρομές και να μπορεί να κινείται ευέλικτα μεταξύ μεγάλων γειτόνων. Το αδύναμά τους κείται στην δυσκολία να θεμελιώσουν μια κεντρική θεσμική δομή και στις διαμαχές διαδοχής που προέκυψαν κατά τη διάρκεια του χαγανάτου. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται συχνά στην ιστορία των κρατών της στέπης. Γι' αυτό το λόγο, το παράδειγμα των Τουργκές διαβάζεται ως καλό παράδειγμα που δείχνει ότι η πολιτική εξουσία στην Κεντρική Ασία συντηρούταν όχι μόνο με στρατιωτική βία αλλά και με την ισορροπία του εμπορίου, των συμμαχιών και της φυλετικής υποστήριξης.
Οι Τουργκές και οι Περιφερειακές Πόλεις
Στη περιοχή υπό τη διοίκηση των Τουργκές, πόλεις όπως η Σουγιάμπ, ο Τάλας και η Ταράζ ξεχωρίζουν ως εμπορικά και βιοτεχνικά κέντρα. Σε αυτές τις πόλεις υπήρχαν έγγραφα γραμμένα στα Σογδικά, νόμισμα ασήμι και χαλκός παρόμοιο με χρήματα, κτίρια τύπου καραβάνσεραι και τόποι λατρείας για βουδιστικές και νεστοριανές κοινότητες. Οι καγάν των Τουργκές αφήνουν συχνά τη διοίκηση των πόλεων σε τοπικούς σογδιακούς και τουρκικούς διοικητές, λαμβάνοντας φόρους και στρατιωτική υποστήριξη σε αντάλλαγμα. Αυτό το ευέλικτο μοντέλο επέτρεπε στο χαγανάτο να διαχειρίζεται τις εκτεταμένες γαιές του με λιγή γραφειοκρατία.
Η ύπαρξη πόλεων ενισχύει επίσης την άποψη ότι το κράτος δεν πρέπει να αξιολογείται απλώς ως νομαδική δύναμη. Το νόμισμα, τα φορολογικά συστήματα και οι γραπτές διοικητικές καταγραφές δείχνουν ότι η πολιτική οργάνωση των Τουργκές ήταν πιο σύνθετη από ό,τι υποθέτεται. Ωστόσο, δεδομένου ότι ο αριθμός των εγγράφων στη διάθεσή μας είναι περιορισμένος, κάθε ερμηνεία σε αυτόν τον τομέα παραμένει ανοιχτή σε ενημέρωση με νέες αρχαιολογικές ανακαλύψεις.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Τουρκία Διγιάνετ Βάκφι Ισλάμ Ανσικλοπεδισι, «Τουργκές».
- Αλ-Ταμπάρι, History of the Prophets and Kings.
- Επιγραφές Ορχόν (επιγραφή Κουλ Τεγκίν).
- Γκουμιλέφ, Λ. Ν. – Ancient Turks (Τουρκική έκδοση, Άγκυρα, 1998).
- Μπάρτολντ, Β. – Lectures on the History of Turkestan (Τουρκική μετάφραση).
- Σίνορ, Ν. (επιμ.) – The Cambridge History of Early Inner Asia (Cambridge University Press, 1990).
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *