Ο Τιμούρ γεννήθηκε κοντά στο Κες (Σαχρισάμπαζ) στην σημερινή Ουζμπεκιστάν, στη φυλή Μπάρλας, μια τουρκισμένη φυλή μονγολικής καταγωγής. Τραύματα που υπέστη στη νεότητά του άφησαν το δεξιό του πόδι και χέρι αναπηρικά, γι' αυτό οι περσικές πηγές τον λένε «Τιμούρ-ι Λάνγκ» (Τιμούρ ο Χολός), η προέλευση του «Ταμερλάν».
Αύξηση στην εξουσία
Καθώς το Χανατάτο της Τσαγκατάι διασπάται, πρώτα συμμαχεί με τον Αμίρ Χουσεΐν, μετά τον εξαλείφει και ανακηρύσσει την αρχή του στο Μπάλχ το 1370. Δεν καταγομένους από τον Τσένγκις Χαν, δεν πήρε τον τίτλο «χαν»; παντρεύοντας μια πριγκίπισσα Γενγισιδικής καταγωγής απέκτησε τον τίτλο Γκουρκάνι (γαμπρός).
Εκστρατείες
Κατέκτησε το Ιράν και το Ιράκ και νίκησε τον πρώην σύμμαχό του, τον χαν της Χρυσής Ορδής Τοχταμύς, το 1391 και το 1395. Πήρε τη Ντελί το 1398 και την Χαλέπι, τη Δαμασκό και το Βαγδάτη το 1400–1401. Στη Μάχη της Άγκυρας στις 28 Ιουλίου 1402 νίκησε και αιχμαλωτίσε τον οθωμανό σουλτάνο Μπαγιαζίντ Α', ρίχνοντας τους Οθωμανούς στην Περίοδο του Μεσοπολέμου.
Σαμαρκάνδη
Χρησιμοποιώντας τεχνίτες που φέρθηκε πίσω από τις εκστρατείές του, ο Τιμούρ ξαναχτίσε τη Σαμαρκάνδη. Το Τζαμί Μπιμπι-Χανύμ και το δικό του μνημείο, το Γκουρ-ε Αμίρ, είναι διάσημα έργα της περιόδου.
Θάνατος
Ξεκινώντας εκστρατεία κατά της Κίνας, ο Τιμούρ άρρωστησε και πέθανε στο Οτράρ τον Φεβρουάριο του 1405; ταφήθηκε στο Γκουρ-ε Αμίρ στη Σαμαρκάνδη. Ακολούθησε διαδοχικός αγώνας μεταξύ των γιών και των εγγονών του, και τελικά ο γιός του Σαχ Ρουχ επαναφέρει το κράτος.
Μαριονετικοί χανές και νομιμότητα
Ο Τιμούρ, που δεν καταγομένους από τον Τσένγκις Χαν, γνώριζε ότι στη μονγολική παράδοση δεν μπορούσε να γίνει «χαν». Γι' αυτό έβαλε στον θρόνο μαριονετικούς χανές Γενγισιδικής καταγωγής: πρώτα τον Σουγιουργαθμίς Χαν και, μετά τον θάνατό του, τον γιό του Σουλτάν Μαχμούτ Χαν. Τα διατάγματα και τα νομίσματα φέραν τα ονόματα αυτών των χανών, ενώ η πραγματική εξουσία ανήκε στον Τιμούρ, που χρησιμοποίησε τον τίτλο «Αμίρ». Ο Τιμούρ παρουσίασε επίσης τις εκστρατείές του ως πολέμους που χορηγούνταν στο όνομα του Ισλάμ και προστάτευε θρησκευτικούς γνώστες και Σουφούς. Το συνδυασμένο του χρήσιμο της μονγολικής και της ισλαμικής νομιμότητας έγινε μέθοδος στην οποία στηρίχθηκαν και οι μεταγενέστεροι ηγέτες των Τιμουρίδων.
Επαφή με την Ευρώπη: η πρεσβεία του Κλαβιχό
Μετά τη Μάχη της Άγκυρας, το ενδιαφέρον των ευρωπαϊκών αυλών για τον Τιμούρ αυξήθηκε. Ο Ρουί Γονθάλεθ ντε Κλαβιχό, ο πρέσβης που απέστειλε ο βασιλιάς Χένρι III της Καστίλιας, έφτασε στη Σαμαρκάνδη το φθινόπωρο του 1404. Η περιηγητική αναφορά του Κλαβιχό είναι από τις πιο πολύτιμες πηγές που περιγράφουν, ως αυτοψίας μάρτυρας, την αυλή του Τιμούρ, τις οικοδομικές εργασίες στην πόλη, τους κήπους της και τα μεγάλα γεύματα. Ο πρέσβης αναφέρει επίσης ότι είδε το Τζαμί Μπιμπι Χανύμ ενώ ήταν ακόμα υπό κατασκευή. Ο Τιμούρ αντεπιστολιάστηκε επίσης με τον βασιλιά Σαρλ VI της Γαλλίας.
Το Γκουρ-ε Αμίρ και η κληρονομιά των Τιμουρίδων
Ο Τιμούρ ταφήθηκε στο μνημείο Γκουρ-ε Αμίρ, το οποίο είχε χτιστεί για τον εγγονό του Μουχάμεντ Σουλτάν. Τον Ιούνιο του 1941 σοβιετικοί επιστήμονες άνοιξαν τον τάφο στο μνημείο· η εξέταση από τον ανθρωπολόγο Μιχαήλ Γερασιμόφ επιβεβαίωσε την αναπηρία του δεξιού ποδιού και χεριού που περιγράφεται στις πηγές, και γίνεται ανακατασκευή του προσώπου από το κρανίο. Το κράτος που ίδρυσε ο Τιμούρ διαλύθηκε μετά τον θάνατό του, αλλά υπό τον γιό του Σαχ Ρουχ και τον εγγονό του Ουλούγκ Μπεκ, η Σαμαρκάνδη και το Χεράτ ζήσανε λαμπρή περίοδο τέχνης και επιστήμης γνωστή ως «Τιμουρίδικη Αναγέννηση». Το Γκουρ-ε Αμίρ σήμερα βρίσκεται μέσα στο τόπο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO «Σαμαρκάνδη – Διασταύρωση Πολιτισμών».
Οι πηγές για τον Τιμούρ
Το μεγαλύτερο μέρος dessen που ξέρουμε για τον Τιμούρ προέρχεται από περσικές ιστορίες γραμμένες στην αυλή του ή σε στενά του κύκλους· τα Ζαφαρνάμες του Νιζάμ ντιν Σαμί και του Σαράφ ντιν Αλί Γιαζντί είναι οι κυριότερες. Αυτά τα έργα στοχεύουν να δοξάσουν τον ηγέτη. Αντιθέτως, ο δαμασκηνός ιστορικός Ιμπν Αραπσάκ έγραψε σκληρή κριτική που περιγράφει τα θλύψεις που προκάλεσαν οι εκστρατείες του Τιμούρ. Ο Ιμπν Χαλδούν γνώρισε προσωπικά τον Τιμούρ κατά την πολιορκία της Δαμασκού το 1401 και κατέγραψε τη συνάντηση. Οι ιστορικοί συγκρίνουν αυτές τις διαφορετικές προσεγγίσεις για να χτίσουν μια πιο ισορροπημένη εικόνα.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί ο Τιμούρ ονόμαζε τον εαυτό του αμίρ και όχι χαν; Στη στεπική παράδοση ο τίτλος χαν δεσμεύονταν για τους απογόνους του Τσένγκις Χαν.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Ibn Arabshah, Aja’ib al-maqdur fi nawa’ib Timur.
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Timur”.
- Encyclopaedia Britannica, “Timur”.
- Beatrice Forbes Manz – The Rise and Rule of Tamerlane (Cambridge University Press, 1989)
- Ruy González de Clavijo – Embassy to Tamerlane 1403–1406 (trans. Guy Le Strange, Routledge, 1928)
- UNESCO World Heritage – "Samarkand – Crossroad of Cultures" (2001)
- Walter J. Fischel – Ibn Khaldūn and Tamerlane: Their Historic Meeting in Damascus, 1401 A.D. (University of California Press, 1952)
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *