Ο Μπαϊμπάρς γεννήθηκε στη δεκαετία του 1220 στο πεδίο των Κιπτσάκ βόρεια της Μαύρης Θάλασσας. Συλλαμβάνεται κατά τις μογγολικές εισβολές, πουλήθηκε ως σκλάβος και ενταχθεί στους τάγματα των μαμλούκ (στρατιώτες-σκλάβοι) του Αιγιούμπιντ σουλτάνου αλ-Σαλιχ Αιγιούμπ, όπου η θαρραλεότητά του και η ικανότητά του τον έκαναν σύντομα ηγέτη.
Αϊν Τζαλούτ
Όταν οι Μογγόλοι κατέλαβαν τη Βαγδάτη το 1258 και προέβησαν στη Συρία, ο σουλτάνος των Μαμλούκων Κουτούζ βγήκε να τους αντιμετωπίσει. Τις 3 Σεπτεμβρίου 1260 στην Αϊν Τζαλούτ στην Παλαιστίνη ο μογγολικός στρατός ήττησε, με τον Μπαϊμπάρς να παίζει κεντρικό ρόλο ως ηγέτης της προπορείας. Η νίκη σταμάτησε την μογγολική πρόοδο προς τη δύση.
Το σουλτανατό του
Στην επιστροφή για την Καΐρο ο Κουτούζ δολοφονήθηκε και ο Μπαϊμπάρς κηρύχθηκε σουλτάνος. Το 1261 εγκατέστησε ένα μέλος της Αβασίδαικης οικογένειας που είχε φύγει από τη Βαγδάτη ως χαλίφας στην Καΐρο, αναβιώντας το χαλιφάτο στην Αίγυπτο. Κατέλαβε φρούρια των Σταυροφόρων όπως η Καισάρεια, η Αρσούφ και η Σαφέδ, και το 1268 κατέκτησε την Αντιόχεια. Ιδρύει γρήγορο ταχυδρομικό σύστημα (μπαρίντ) μεταξύ Καΐρου και Δαμασκού.
Η ανατολική εκστρατεία και ο θάνατος
Το 1277 εισήλθε στην Ανατολία, ήττησε μογγολικές και σελτζούκικες δυνάμεις στο Ελμπιστάν και προχώρησε μέχρι την Καισαρεία. Απεβίωσε στον Δαμασκό την ίδια χρονιά και ταφήθηκε στη μεδρέσε αλ-Ζαχίριγια της πόλης.
Η συμμαχία με την Χρυσή Ορδα
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά βήματα της εξωτερικής πολιτικής του Μπαϊμπάρς ήταν η προσέγγισή του στον Μπέρκε Χαν, ηγέτη της Χρυσής Ορδας. Ο Μπέρκε είχε γίνει Μουσουλμάνος και βρισκόταν σε εδαφικό δισπύτημα με τον Χουλάγκου, ηγέτη του Ιλχανάτου του Ιράν, για τον Καύκασο. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1260 ο Μπαϊμπάρς ανταλλάσσε πρέσβεις και επιστολές με τον Μπέρκε. Αυτή η συμμαχία κράτησε τους Ιλχανάτες απασχολημένους σε δύο μέτωπα. Βοήθησε επίσης να παραμείνει ανοιχτή η εμπορική οδός των σκλάβων που έφερε νέους Κιπτσάκ από βόρεια της Μαύρης Θάλασσας στον στρατό των Μαμλούκων.
Τα κάστρα των Σταυροφόρων και το Κράκ ντε Σβαλιέ (1271)
Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του ο Μπαϊμπάρς μειώνει σταθερά την παρουσία των Σταυροφόρων στην συριακή ακτή. Μετά την Καισάρεια, την Αρσούφ, τη Σαφέδ και την Αντιόχεια, το 1271 λάβε την παράδοση του Κράκ ντε Σβαλιέ, που κρατιόταν από τους Ιπποτάτες Οσπιταλιέρες και θεωρούταν ένα από τα ισχυρότερα κάστρα του Μεσαίωνα. Τις ίδιες χρονιές έφερε επίσης τα κάστρα των Νιζαρι Ισμαηλιτών στα συριακά βουνά υπό τον έλεγχό του. Μετά από αυτές τις εκστρατείες οι Σταυροφόρες κράτησαν μόνο λίγες ακτοπλοϊκές πόλεις, όπως η Άκρη, η Τρίπολη και ο Τύρος.
Τα κτίρια του στην Καΐρο και τον Δαμασκό
Ο Μπαϊμπάρς δεν ήταν μόνο στρατιώτης αλλά και μεγάλος οικοδόμος. Το Τζαμί του αλ-Ζαχίρ Μπαϊμπάρς, χτισμένο στην Καΐρο μεταξύ 1267 και 1269, είναι ένα από τα μεγαλύτερα τζαμιά της περιόδου των Μαμλούκων· σε μεταγενέστερους αιώνας το κτίριο χρησιμοποιήθηκε επίσης ως στρατώνα και αποθήκη, και έχει ανακατασκευαστεί πρόσφατα. Το κτίριο Ζαχίριγια στον Δαμασκό, όπου ταφήθηκε, ολοκληρώθηκε μετά τον θάνατό του από τον γιο του. Αιώνες αργότερα αυτό το κτίριο στεγάσει τη Βιβλιοθήκη Ζαχίριγια, ιδρυμένη τον 19ο αιώνα και διαθέτει μια από τις σημαντικότερες συλλογές χειρογράφων της Συρίας.
Ο Μπαϊμπάρς στη λαϊκή αφηγηματική παράδοση
Η ζωή του Μπαϊμπάρς έγινε θέμα του μακρού λαϊκού επικού Σιράτ Μπαϊμπάρς (Σιράτ αλ-Ζαχίρ Μπαϊμπάρς), που αφηγούνταν για αιώνες στα καφενεία του αραβικού κόσμου. Σε αυτή την αφηγήση ο σουλτάνος εμφανίζεται ως ήρωας που ανήλθε από την αιχμαλωσία και προστάτευσε τον λαό από τους καταπιεστές. Το μεγαλύτερο μέρος των γεγονότων στο έπος αντανακλά τη λαϊκή φαντασία και όχι ιστορικά γεγονότα. Παρ' όλα αυτά, το γεγονός ότι ο Μπαϊμπάρς ήρθε από το πεδίο των Κιπτσάκ ως σκλάβος και έγινε σουλτάνος κρατάει την ιστορία του ελκυστική σε γενεές.
Συχνές ερωτήσεις
Τι σημαίνει «μαμλούκ»; στα Αραβικά σημαίνει «κτημένο», αναφερόμενοι σε άνδρες που αγοράζονταν και εκπαιδευονταν ως στρατιώτες. Στην Αίγυπτο αυτοί οι στρατιώτες ίδρυσαν ένα κράτος που διέμεινε από το 1250 έως το 1517.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Τουρκία Διγιάνετ Βακφι Ισλάμ Ανσικλοπεδισι, «Μπαϊμπάρς I» και «Αϊνιτζαλούτ Σαβάσι».
- Ιμπν Αμπντ αλ-Ζαχίρ, αλ-Ραουντ αλ-ζαχίρ φι σιράτ αλ-Μαλίκ αλ-Ζαχίρ.
- Encyclopaedia Britannica, «Baybars I».
- Πίτερ Θοράου – The Lion of Egypt: Sultan Baybars I and the Near East in the Thirteenth Century (1992)
- UNESCO World Heritage Centre – Crac des Chevaliers and Qal’at Salah El-Din, inscribed 2006
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *