Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Μαχμούντ του Γκαζνί: Ο Σουλτάνος των Γκαζναβίδων διάσημος για τις Ινδικές του εκστρατείες και το ερuditό του δικαστήριο

Ο Μαχμούντ του Γκαζνί ηγήθηκε της Αυτοκρατορίας των Γκαζναβίδων από το 998 έως το 1030. Μέσω πολλαπλών εκστρατειών στην Ινδία, απέσυρε την Πενταπόταμια και έκανε το κράτος του μεγάλη δύναμη που εκτείνονταν από το Χουρασάν μέχρι τη βόρεια Ινδία. Το δικαστήριό του ήταν πολιτιστικό κέντρο γύρω από ερuditούς όπως ο αλ-Μπιρούνι και ποιητές όπως ο Φερντούσι.

Μαχμούντ του Γκαζνί: Ο Σουλτάνος των Γκαζναβίδων διάσημος για τις Ινδικές του εκστρατείες και το ερuditό του δικαστήριο
Ενδεικτική εικόνα · Εικόνα: 1598 author / Wikimedia Commons (Public domain)

Ο Μαχμούντ ήταν γιος του Σεμπύκτεγκιν, του τουρκικού στρατηγού που θεωρείται ιδρυτής του κράτους των Γκαζναβίδων, ο οποίος είχε αναδειχθεί από καταγωγή σκλάβου-στρατιώτη στην υπηρεσία των Σαμανίδων. Ο Μαχμούντ ανέβηκε στον θρόνο το 998 αφού παρέθεσε τον αδερφό του Ισμαήλ.

Ο τίτλος σουλτάνος

Ο Αβασίδης χαλίφας αλ-Κάντιρ αναγνώρισε την αρχή του Μαχμούντ και του χάρισε τιμητικούς τίτλους. Ο Μαχμούντ εμφανίζεται στις πηγές ως ένας από τους πρώτους τουρκικούς μουσουλμάνους ηγέτες που ονομάστηκαν «σουλτάνος», αν και οι ιστορικοί διαφωνούν για το πότε χρησιμοποιήθηκε επίσημα ο τίτλος.

Οι Ινδικές εκστρατείες

Σε εκστρατείες που παραδοσιακά μετρώνται δεκαεπτά, ο Μαχμούντ εισέβαλε στη βόρεια Ινδία, και η Πενταπόταμια γίνεται μόνιμο έδαφος των Γκαζναβίδων. Η εκστρατεία του 1025–1026 εναντίον του Σομνάθ είναι η πιο διάσημη. Αυτές οι εκστρατείες άνοιξαν τον δρόμο για την εξάπλωση του Ισλάμ στην Ινδία, και θυμούνται επίσης για τη μεγάλη καταστροφή και ληστεία.

Πολιτισμός και επιστήμη

Υπό τον Μαχμούντ, το Γκαζνί διακόσμησε με τζαμιά, μαντρασές και ανάκτορα. Ο μεγάλος ερuditός αλ-Μπιρούνι συνοδεύει τον Μαχμούντ στην Ινδία και γράφει τη μελέτη του για τον ινδικό πολιτισμό. Ο Φερντούσι προσφέρει το διάσημο Σαχναμέ στον Μαχμούντ.

Θάνατος

Ο Μαχμούντ πέθανε στο Γκαζνί το 1030. Υπό τον γιο του Μασούντ, οι Σελτζούκιοι ενίσχυσαν και νίκησαν τους Γκαζναβίδους στο Νταντανακάν το 1040.

Το σύστημα κράτους και ο στρατός

Το κράτος των Γκαζναβίδων κληρονόμησε σε μεγάλο βαθμό την ιδέα διακυβέρνησης από τους Σαμανίδους. Η γλώσσα του δικαστηρίου και των γραφείων της διοίκησης ήταν η περσική, και η φορολογία, η ταχυδρομική υπηρεσία και οι πληροφορίες διαχειρίζονταν από αξιωματούχους που διορίζονταν από το κέντρο. Η δυναστευτική οικογένεια ήταν τουρκικής καταγωγής, αλλά οι γραμματείς και οι βιζιέροι του κράτους προέρχονταν κυρίως από Ιρανούς του Χουρασάν. Αυτή η διπλή δομή έγινε πρότυπο που συχνά βλέπουμε σε μεταγενέστερα τουρκο-ισλαμικά κράτη.

  • Ο στρατός: Ο πυρήνας του στρατού αποτελούνταν από γκουλάμ που ανατρέφονταν στο δικαστήριο, δηλαδή τουρκικούς στρατιώτες που λήφθηκαν σε μικρή ηλικία και εκπαιδεύθηκαν. Παράλληλα, οι πολεμικοί ελέφαντες που ήρθαν από την Ινδία ήταν η πιο εντυπωσιακή δύναμη του στρατού των Γκαζναβίδων.
  • Επέκταση στη δύση: Ο Μαχμούντ απέσυρε το Χουαρέζμ το 1017 και πήρε το Ρέι από τους Γουϊγίδες το 1029. Έτσι το κράτος εκτείνονταν από την Πενταπόταμια στην ανατολή μέχρι την καρδιά του Ιράν στη δύση.
  • Το βόρειο σύνορο: Πέρα από τον Όξο και πολέμησε και έκλεισε συμφωνίες με τους Καραχανίδους· ο ποταμός έγινε σε μεγάλο βαθμό το σύνορο μεταξύ των δύο τουρκικών δυναστειών.

Η κληρονομιά του και οι πηγές που τον περιγράφουν

Το σημαντικότερο σύγχρονο έργο για τη ζωή του Μαχμούντ είναι το Κιτάμπ αλ-Γιαμίνι, γραμμένο στα αραβικά από τον γραμματέα αλ-Ούτμπι· το όνομά του προέρχεται από τον τίτλο «Γιαμίν αλ-Νταουλά» που έδωσε ο χαλίφας στον Μαχμούντ. Η ιστορία του Μπαϊχάκι, η οποία περιγράφει αναλυτικά την βασιλεία του γιού του Μασούντ, είναι επίσης βασική πηγή για την κατανόηση του δικαστηρίου των Γκαζναβίδων. Ο ποιητής Ουνσούρι, ως πρώτος ποιητής του δικαστηρίου, έγραψε οδές στο όνομα του Μαχμούντ.

Η ιστορία ότι ο Φερντούσι δεν έλαβε την ανταμοιβή που περίμενε για το Σαχναμέ αφηγείται σε πηγές από μεταγενέστερους αιώνες· πόσο από αυτή είναι αληθές διαφωνείται. Η κληρονομιά του Μαχμούντ διαβάζεται ακόμα διαφορετικά σήμερα: στον ισλαμικό κόσμο θυμάται ως δυνατός γκαζί ηγέτης, ενώ στην Ινδία η εκστρατεία του Σομνάθ θυμάται ειδικά ως σύμβολο καταστροφής. Οι ιστορικοί προτείνουν να σταθμίζονται και οι δύο απόψεις μαζί με τις πηγές της εποχής.

Το δικαστήριο του Μαχμούντ έλκυσε όχι μόνο ποιητές αλλά και ερuditούς. Μετά την κατάληψη του Χουαρέζμ το 1017, χουαρεζμιανοί ερuditοί όπως ο αλ-Μπιρούνι φέρθηκαν στο Γκαζνί. Πολύ λίγα σώζονται από τους ανάκτορα και τις τζαμιές του Γκαζνί· οι δύο πλίνθινοι μιναρέτες που στέκονται ακόμα κοντά στην πόλη ανήκουν σε μεταγενέστερους σουλτάνους των Γκαζναβίδων, Μασούντ Γʹ και Μπαχράμ Σαχ.

Ο Μαχμούντ και ο Αγιάζ στη λογοτεχνία

Ο Μαχμούντ του Γκαζνί είναι φιγούρα που ζει στην περσική λογοτεχνία τόσο όσο στα ιστορικά βιβλία. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι οι ιστορίες για τη σύνδεση μεταξύ του σουλτάνου και του πιστού υπηρέτη του Αγιάζ. Σε πολλά έργα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του Φαρίντ αλ-Ντιν Αττάρ και του Μασναβί του Ρούμι, ο Αγιάζ απεικονίζεται ως πρότυπο ταπεινότητας που, αν και ανεβαίνει σε υψηλό βαθμό, κρατάει τα παλιά του σανδάλια και το προβατόδερμο πανωφόρι και κοιτάζει αυτά κάθε μέρα για να μην ξεχάσει πόθεν ήρθε. Σε αυτές τις ιστορίες ο Μαχμούντ εμφανίζεται ως χαρακτήρας μέσω του οποίου εξερευνάται η σχέση μεταξύ εξουσίας και αγάπης, και μεταξύ άρχοντα και δούλου.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Τουρκία Διγιάνετ Βακφί Ισλάμ Ανσικλοπεδισι, «Μαχμούντ-ι Γκαζνέβι».
  2. Αλ-Μπιρούνι, Ταχκίκ μα λι'λ-Χινντ.
  3. Encyclopaedia Britannica, «Mahmud of Ghazna».
  4. C. E. Bosworth – The Ghaznavids: Their Empire in Afghanistan and Eastern Iran 994–1040 (Edinburgh University Press, 1963)
  5. Encyclopaedia Iranica – "Ghaznavids"
  6. Encyclopaedia Iranica – "Ayāz, Abu'l-Najm"
  7. Τζαλάλ αλ-Ντιν Ρούμι – Μασναβί, Βιβλίο 5
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *