Όταν οι Αμπασίδες ανατρέψαν το Χαλιφάτειο των Ομιαδών το 750, πολλοί μέλη της οικογένειας των Ομιαδών σκοτώθηκαν. Ο Αμπντ αλ-Ραχμάν μπν Μουαβία, εγγονός του χαλίφα Χισάμ, διαφύγει μέσω της Βόρειας Αφρικής στην αλ-Ανδαλούς και προκύριξε το εμιράτο του στην Κορδόβα το 756. Γνωστός είναι ως «αλ-Νταχίλ» (ο που μπήκε).
Κορδόβα
Το 785 ο Αμπντ αλ-Ραχμάν Α' άρχισε να χτίζει το Μεγάλο Τζαμί της Κορδόβας, το οποίο αργότερα οι εμίρες διέπεψαν και το οποίο, με τις δίχρωμες καμάρες του, έγινε σύμβολο της ισλαμικής αρχιτεκτονικής. Στον 9ο αιώνα ο μουσικός Ζυριάμπ, που ήρθε από το Βαγδάτι, επηρέασε τη μουσική, τη κουζίνα και την ένδυση στην αλ-Ανδαλούς.
Το χαλιφάτειο
Το 929 ο Αμπντ αλ-Ραχμάν Γ' προκύριξε εαυτόν χαλίφα, τοποθετώντας τον εαυτό του σε ίση βάση με τους Αμπασίδες και τους Φατίμιδες. Κοντά στην Κορδόβα χτίσε την υπέροχη ανακτορική πόλη Μαδινάτ αλ-Ζαχρά. Λέγεται ότι η βιβλιοθήκη του γιού του αλ-Χακάμ Β' περιείχε εκατοντάδες χιλιάδες τόμους. Η Κορδόβα ήταν τότε μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες πόλεις της Δυτικής Ευρώπης.
Ο Αλ-Μανσούρ και η διάλυση
Στο τέλος του 10ου αιώνα το κράτος διαχειριζόταν στην ουσία από τον χατζίμπ αλ-Μανσούρ (Αλμανζόρ στις ευρωπαϊκές πηγές), ο οποίος ηγήθηκε πολλών εκστρατειών εναντίον των χριστιανικών βασιλειών του βορρά. Μετά τον θάνατό του σπάει εμφύλιος πόλεμος (φίτνα) το 1009 που καταστρέφει το χαλιφάτειο, και το 1031 η αλ-Ανδαλούς χωρίζεται σε μικρά βασιλείες γνωστές ως ταϊφά. Το Μεγάλο Τζαμί της Κορδόβας και η Μαδινάτ αλ-Ζαχρά βρίσκονται τώρα στη Λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Από Εμιράτο σε Χαλιφάτειο
Το 756 ο Αμπντ αλ-Ραχμάν μπν Μουαβία νίκησε κοντά στην Κορδόβα τον κυβερνήτη που υποστηρίζονταν από τους Αμπασίδες και ίδρυσε ένα ανεξάρτητο εμιράτο Ομιαδών στην αλ-Ανδαλούς. Στις δύο επόμενες αιώνες οι εμίρες προσπάθησαν να χτίσουν ένα κεντρικευμένο κράτος· υπό τον Χισάμ Α', τον αλ-Χακάμ Α' και τον Αμπντ αλ-Ραχμάν Β' οργανώθηκαν το φορολογικό σύστημα, ο στρατός και η αυλή. Στο τέλος του 9ου αιώνα η επανάσταση του Ομάρ μπν Χαφσούν στο νότο άσκησε σοβαρή πίεση στο κράτος.
Όταν ο Αμπντ αλ-Ραχμάν Γ' έγινε εμίρας το 912, η χώρα κινδύνευε να διασπαστεί. Κατέστρεψε την επανάσταση Χαφσούν και αποκατέστησε την εσωτερική τάξη. Το 929 προκύριξε εαυτόν «χαλίφα». Ο τίτλος έδειξε, ενάντια στους αναδύομενους Φατίμιδες στη Βόρεια Αφρική και τους Αμπασίδες στο Βαγδάτι, ότι η αλ-Ανδαλούς ήταν μια ανεξάρτητη ισλαμική εξουσία. Το χαλιφάτειο έκανε την Κορδόβα ένα από τα τρία μεγάλα κέντρα του Μεσογειακού κόσμου.
Κοινωνία και Οικονομία
Η ανδαλουσιακή κοινωνία αποτελούνταν από Αραβικούς Μουσουλμάνους, Βερβέρους, Μουσουλμάνους τοπικής προέλευσης, Χριστιανούς και Εβραίους. Μέρος του χριστιανικού πληθυσμού μιλούσε αραβικά και υιοθέτησε την αραβική κουλτούρα και ήταν γνωστός ως «Μοζάραβες». Ο διάσημος εβραϊκός γιατρός και διπλωμάτης της εποχής, Χασδαϊ μπν Σαπρούτ, υπηρέτησε στην αυλή του Αμπντ αλ-Ραχμάν Γ' και έπαιξε ρόλο στις εξωτερικές σχέσεις. Οι θρησκευτικές μειονότητες πλήρωναν φόρο και κράτησαν τις δικές τους κοινοτικές ρυθμίσεις· αυτή η τάξη δεν λειτούργησε άψογα σε κάθε περίοδο, αλλά πρόσφερε μια εμπειρία συμβίωσης που σπάνια βλέπεται στη μεταγενέστερη Ευρώπη.
Η οικονομία βασίζονταν στην γεωργία, τα χειροτεχνήματα και το εμπόριο. Διαδόθηκαν αρδευτικοί κανάλια και κηποκαλλιτεχνική κουλτούρα· παράγονταν μετάξι, δέρμα, όπλα και κεραμικά. Οι αγορές της Κορδόβας συνδέονταν με τη Βόρεια Αφρική, την Αίγυπτο και την Ευρώπη. Το κράτος υποστήριξε την εμπορική σταθερότητα χαράσσοντας χρυσά και ασήμι νομίσματα.
Επιστήμη, Βιβλιοθήκες και Λογοτεχνία στην Κορδόβα
Στον 10ο αιώνα η Κορδόβα ήταν ένα από τα κέντρα παραγωγής γνώσης. Λέγεται ότι η βιβλιοθήκη στην αυλή του αλ-Χακάμ Β' περιείχε εκατοντάδες χιλιάδες τόμους· αν και οι αριθμοί διαφέρουν κατά πηγή, υπάρχει συμφωνία ότι η συλλογή ήταν πολύ μεγάλη. Ο αλ-Χακάμ απέστειλε πράκτορες ανατολικά να συλλέξουν βιβλία και ανατέθηκε αντιγραφείς να κάνουν αντίγραφα.
Ο χειρουργός αλ-Ζαχραουί εργάστηκε στην αυλή της Κορδόβας και έγραψε μια ευρεία ιατρική εγκυκλοπαίδεια που περιέγραφε χειρουργικά όργανα και μεθόδους· μεταφρασμένη στα λατινικά σε μεταγενέστερους αιώνες, η εργασία επηρέασε την ευρωπαϊκή ιατρική εκπαίδευση. Ο αστρολόγος Μασλάμα αλ-Μαχρίτι και ο σκεπτικιστής Ιμπν Χαζμ μεγάλωσαν ή εργάστηκαν και αυτοί σε αυτό το περιβάλλον. Η ποίηση και η λογοτεχνία ανθίζαν επίσης· οι μορφές μουαχαχά και ζαχάλ που γεννήθηκαν στην αλ-Ανδαλούς μπορεί να επηρέασαν τη μεταγενέστερη ευρωπαϊκή ποίηση.
Μαδινάτ αλ-Ζαχρά και το Μεγάλο Τζαμί
Η κατασκευή της Μαδινάτ αλ-Ζαχράς, της ανακτορικής πόλης που χτίσε ο Αμπντ αλ-Ραχμάν Γ' κοντά στην Κορδόβα, άρχισε περίπου το 936. Η πόλη ανήλθε σε πλάγια και περιείχε ανάκτορα, διοικητικές αίθουσες, κήπους, τζαμί και εργαστήρια. Οι αίθουσες υποδοχής του ανακτόρου είχαν σχεδιαστεί για να εντυπωσιάζουν βυζαντινούς και ευρωπαϊκούς πρέσβεις. Η πόλη ληστεύτηκε και εγκαταλείφθηκε σε ερείπια στον εμφύλιο πόλεμο της δεκαετίας του 1010· τα ερείπιά της ανασκαφάστηκαν τον 20ο αιώνα και εγγραφούν στη Λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 2018.
Το Μεγάλο Τζαμί της Κορδόβας, που άρχισε το 785, διεπέτασε ένας εμίρας και χαλίφας μετά τον άλλον. Μετά το 961 ο αλ-Χακάμ Β' προσέθεσε μια νέα ενότητα μιχράμπ και πλούσιες μωσαϊκές. Με τις διπλές καμάρες και το δάσος από στήλες είναι σύμβολο της ισλαμικής αρχιτεκτονικής. Σήμερα, στη μορφή του που μετατράπηκε σε καθεδρικό ναό, το Ιστορικό Κέντρο της Κορδόβας βρίσκεται στη λίστα της UNESCO.
Η άνοδος του Αλ-Μανσούρ και η Φίτνα
Μετά τον θάνατο του αλ-Χακάμ Β' το 976 το χαλιφάτειο πέρασε στον Χισάμ Β', που ήταν ακόμα παιδί. Η πραγματική εξουσία πέφτει στον Μουχάμεντ μπν Αμπί Αμίρ, ο οποίος υπηρέτησε ως καμαριέρας· αυτός ο πολιτικός, που πήρε τον τίτλο «αλ-Μανσούρ» (ο Νικητής), αναδιαμόρφωσε τον στρατό να βασίζεται σε βερβέρους στρατιώτες και ξεκίνησε πολλές εκστρατείες εναντίον των χριστιανικών βασιλειών του βορρά. Το 997 στρατοπέδευσε στη Σαντιάγο ντε Κομποστέλα και λύμαξε την πόλη. Όταν πέθανε το 1002 ο γιός του Αμπντ αλ-Μαλίκ πήρε την θέση του.
Η εξουσία της οικογένειας Μανσούρ ήταν βραχύχρονη. Η Φίτνα που ξεκίνησε το 1009 μετατράπηκε σε εμφύλιο πόλεμο μεταξύ αραβικών, βερβέρικων και σλαβικών ομάδων, και οι χαλίφες αλλάζανε σε γρήγορη διαδοχή. Ο τελευταίος χαλίφας, Χισάμ Γ', αποβλήθηκε το 1031 και το χαλιφάτειο καταργήθηκε στην Κορδόβα. Η αλ-Ανδαλούς χωρίστηκε σε δεκάδες μικρά κράτη που λέγονταν ταϊφά. Αυτός ο διασπορισμός διευκόλυνε την νότια πρόοδο των χριστιανικών βασιλειών του βορρά.
Τα Βασιλείες των Ταϊφά και το Αποτύπωμα που Άφησε η αλ-Ανδαλούς
Μετά τη διάλυση του χαλιφατείου, πόλεις όπως η Σεβίλλη, η Γρенаδά, η Τολέδο και η Θαραγκόζα έγιναν ανεξάρτητα βασιλείες ταϊφά. Παρά την πολιτική διάσπαση, αυτές οι αυλές ανταγωνίζονταν μεταξύ τους στη χορηγία ποιητών, σοφών και καλλιτεχνών· για αυτόν τον λόγο η περίοδος των ταϊφά θυμάται ως πολιτιστικά γονιμοποιημένη εποχή.
Η συσσωρευμένη γνώση της Κορδόβας έφτασε στην Ευρώπη μέσω μεταφράσεων από τα αραβικά στα λατινικά που γίνονταν σε πόλεις όπως η Τολέδο. Από τον 12ο αιώνα έργα φιλοσοφίας, ιατρικής, αστρονομίας και μαθηματικών άρχισαν να διδάσκονται στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Έτσι, αν και η πολιτική ζωή των Ομιαδών της αλ-Ανδαλούς ήταν σύντομη, η επιρροή τους στη γνώση και τον урβανισμό διέμεινε για αιώνες.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Τουρκία Διάγιατ Βακφί Ισλάμ Ανσικλοπεδισι, «Ενδύλους Εμεβίleri».
- UNESCO World Heritage, «Historic Centre of Cordoba» και «Caliphate City of Medina Azahara».
- Encyclopaedia Britannica, «Umayyad dynasty (Spain)».
- Τουρκία Διάγιατ Foundation Encyclopaedia of Islam, entries «Ενδύλους», «Αμπντουραχμάν μπν Μουαβία» και «Μανσούρ μπν Αμπού Αμίρ».
- Encyclopaedia Britannica, entries «Umayyad dynasty (Spain)» και «Córdoba».
- UNESCO World Heritage Centre, «Caliphate City of Medina Azahara» (2018) και «Historic Centre of Córdoba».
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *