İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Diyabet (Şeker Hastalığı) Nedir? Tip 1, Tip 2, Belirtiler, Tanı Değerleri ve Korunma

Dünyada yüz milyonlarca kişiyi etkileyen diyabet, çoğu zaman yıllarca sessiz ilerler. Tip 1 ve Tip 2 diyabetin farkı, dikkat edilmesi gereken belirtiler, açlık şekeri ve HbA1c değerleri, gizli şeker (prediyabet) ve riski azaltan alışkanlıklar.

Diyabet (Şeker Hastalığı) Nedir? Tip 1, Tip 2, Belirtiler, Tanı Değerleri ve Korunma

Yediğimiz besinlerdeki karbonhidratlar sindirilerek glukoza, yani kan şekerine dönüşür. Pankreasın ürettiği insülin hormonu, bu şekerin hücrelere girip enerji olarak kullanılmasını sağlar. Diyabette ya yeterli insülin üretilmez ya da vücut insüline yeterince yanıt vermez; sonuçta kan şekeri yüksek kalır. Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri kalp, böbrek, göz ve sinirlere zarar verebilir.

Diyabet türleri

  • Tip 1 diyabet: Bağışıklık sistemi pankreastaki insülin üreten hücrelere saldırır. Genellikle çocukluk ve gençlikte başlar, ancak her yaşta görülebilir. Tedavide insülin şarttır.
  • Tip 2 diyabet: Vakaların büyük çoğunluğunu oluşturur. Vücut insüline direnç gösterir ve zamanla insülin üretimi yetersiz kalır. Kalıtım, fazla kilo, hareketsizlik ve yaş riski artırır. Yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar ve gerektiğinde insülinle yönetilir.
  • Gebelik diyabeti: Gebelikte ortaya çıkar ve genellikle doğumdan sonra düzelir; ancak anne için ileride Tip 2 diyabet riskini artırır.

Belirtiler

  • Sık idrara çıkma, özellikle geceleri
  • Aşırı susama ve ağız kuruluğu
  • Açıklanamayan kilo kaybı (özellikle Tip 1’de)
  • Yorgunluk ve halsizlik
  • Bulanık görme
  • Yaraların geç iyileşmesi, sık enfeksiyon
  • El ve ayaklarda karıncalanma ya da uyuşma

Tip 2 diyabet uzun süre hiçbir belirti vermeyebilir. Bu yüzden risk taşıyan kişilerin düzenli kan şekeri ölçümü yaptırması önemlidir.

Tanı nasıl konur?

Tanı kan testleriyle konur. Amerikan Diyabet Derneği’nin ölçütlerine göre en az 8 saatlik açlık sonrası kan şekerinin 126 mg/dL ve üzeri, son üç ayın ortalama şekerini yansıtan HbA1c değerinin %6,5 ve üzeri ya da şeker yükleme testinde 2. saat değerinin 200 mg/dL ve üzeri olması diyabeti gösterir (genellikle testin tekrarlanmasıyla doğrulanır). Açlık şekerinin 100–125 mg/dL ya da HbA1c’nin %5,7–6,4 arasında olması “prediyabet” olarak adlandırılır. Prediyabet döneminde yapılan yaşam tarzı değişiklikleri Tip 2 diyabetin gelişimini önemli ölçüde geciktirebilir.

Riski azaltan alışkanlıklar

  • Haftada en az 150 dakika orta tempolu fiziksel aktivite (örneğin tempolu yürüyüş)
  • Fazla kilo varsa hekim desteğiyle makul bir kilo kaybı
  • Şekerli içecekleri ve rafine karbonhidratları azaltmak, lifli besinleri artırmak
  • Sigarayı bırakmak ve uykuya özen göstermek

Tip 2 diyabet geciktirilebilir mi? DPP çalışmasının bulguları

Prediyabet aşamasındaki kişilerde yaşam tarzı değişikliğinin etkisini gösteren en bilinen araştırma, ABD'de yapılan Diyabet Önleme Programı'dır (Diabetes Prevention Program, DPP). 2002'de New England Journal of Medicine'de yayımlanan sonuçlara göre:

  • Vücut ağırlığının yaklaşık yüzde 7'sini vermeyi ve haftada en az 150 dakika orta tempolu fiziksel aktiviteyi hedefleyen yoğun yaşam tarzı programı, yaklaşık üç yıllık izlemde tip 2 diyabete geçiş riskini yüzde 58 azalttı.
  • İlaçla yapılan karşılaştırma kolunda bu azalma yüzde 31 oldu.
  • Yaşam tarzı programının etkisi 60 yaş üzerindeki katılımcılarda da belirgin biçimde görüldü.

Bu bulgular, prediyabetin "kader" olmadığını; düzenli hareket, dengeli beslenme ve makul bir kilo kaybının diyabeti önemli ölçüde geciktirebileceğini gösteriyor. Hangi hedeflerin size uygun olduğuna hekiminizle birlikte karar verin.

Diyabette düzenli kontroller neden önemli?

Diyabetin zararları çoğu zaman yıllar içinde ve sessizce gelişir; bu yüzden belirti beklemeden yapılan kontroller büyük önem taşır. Uluslararası kılavuzlarda genellikle şu kontroller yer alır:

  • HbA1c: Son 2–3 ayın ortalama kan şekerini gösterir; ne sıklıkla bakılacağı tedavinin seyrine göre hekim tarafından belirlenir.
  • Göz muayenesi: Diyabetik retinopatiyi erken yakalamak için düzenli göz dibi muayenesi önerilir.
  • Böbrek testleri: İdrarda albümin ve kanda böbrek fonksiyonu ölçümüyle böbrek hasarı erken saptanabilir.
  • Ayak kontrolü: His kaybı ve dolaşım sorunları yaraların fark edilmemesine yol açabileceği için ayaklar düzenli kontrol edilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Tanı, tedavi ve kontrol sıklığı için hekiminize danışın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için hekiminize danışın.

Sık sorulan sorular

Çok şeker yemek diyabete neden olur mu?

Tip 1 diyabet şeker tüketiminden kaynaklanmaz. Tip 2 diyabette ise şekerli yiyecek ve içeceklerin fazla tüketilmesi kilo alımı ve insülin direnci yoluyla riski artırabilir; ancak tek neden değildir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. American Diabetes Association, “Standards of Care in Diabetes” (Diagnosis and Classification bölümü).
  2. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), “Diabetes” bilgi notu.
  3. International Diabetes Federation, IDF Diabetes Atlas.
  4. Diabetes Prevention Program Research Group – Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin, NEJM (2002)
  5. American Diabetes Association – Standards of Care in Diabetes
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir