İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

B12 Vitamini Eksikliği: Belirtileri, Kimler Risk Altında, Hangi Besinlerde Bulunur?

Yorgunluk, unutkanlık ve el-ayaklarda karıncalanma B12 eksikliğinin işaretleri olabilir. B12’nin vücuttaki görevleri, risk grupları, besin kaynakları, tanı ve tedavi hakkında bilinmesi gerekenler.

B12 Vitamini Eksikliği: Belirtileri, Kimler Risk Altında, Hangi Besinlerde Bulunur?

B12 vitamini (kobalamin), kırmızı kan hücrelerinin yapımı, sinir sisteminin sağlıklı çalışması ve DNA’nın üretimi için gereklidir. Vücut B12’yi kendisi üretemez; besinlerle almak zorundadır. Karaciğer birkaç yıllık depo tutabildiği için eksiklik genellikle yavaş gelişir ve belirtiler sinsice ortaya çıkar.

Belirtiler

  • Yorgunluk, halsizlik ve nefes darlığı (kansızlığa bağlı)
  • Ciltte solukluk
  • El ve ayaklarda karıncalanma, uyuşma
  • Denge sorunları, yürümede güçlük
  • Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, ruh hâlinde değişiklikler
  • Dilde kızarıklık ve yanma, ağız yaraları

Sinir sistemi belirtileri uzun süre tedavi edilmezse kalıcı olabilir; bu yüzden şüphe durumunda erken test önemlidir.

Kimler risk altında?

  • Vegan ve sıkı vejetaryenler: B12 neredeyse yalnızca hayvansal besinlerde bulunur.
  • Yaşlılar: Mide asidinin azalmasıyla besinlerden emilim düşer.
  • Pernisiyöz anemi hastaları: Bağışıklık sistemi, B12 emilimi için gerekli “intrinsik faktör”ü üreten hücrelere saldırır.
  • Mide-bağırsak ameliyatı geçirenler ve çölyak, Crohn gibi hastalığı olanlar
  • Bazı ilaçları uzun süre kullananlar: Diyabet ilacı metformin ve mide asidini azaltan ilaçlar emilimi düşürebilir.

Besin kaynakları

Karaciğer, kırmızı et, balık (özellikle somon, ton, sardalya), kabuklu deniz ürünleri, yumurta, süt, yoğurt ve peynir iyi kaynaklardır. Bitkisel beslenenler için B12 ile zenginleştirilmiş kahvaltılık gevrekler, bitkisel sütler ya da takviyeler gereklidir. Yosun gibi bazı bitkisel ürünlerdeki B12 benzeri maddeler vücutta güvenilir şekilde kullanılmaz.

Tanı ve tedavi

Eksiklik kan testleriyle belirlenir; hekim gerektiğinde ek testlerle nedenini araştırır. Tedavi nedene göre ağızdan yüksek doz tabletler ya da kas içine iğnelerle yapılır. Emilim sorunu olan kişilerde tedavi ömür boyu sürebilir. Takviye kullanmadan önce hekime danışmak, altta yatan nedeni gözden kaçırmamak için önemlidir.

B12 vücuda nasıl girer? Emilim zinciri

B12 vitamininin emilimi birkaç adımdan oluşan hassas bir süreçtir. Besinlerde proteinlere bağlı olan vitamin, önce mide asidi ve sindirim enzimleri sayesinde serbest kalır. Ardından midenin ürettiği “intrinsik faktör” adlı bir proteine bağlanır ve ancak bu şekilde ince bağırsağın son bölümünden kana geçebilir.

Bu zincirin herhangi bir halkası bozulduğunda eksiklik gelişebilir. Örneğin bağışıklık sisteminin intrinsik faktör üreten hücrelere saldırdığı “pernisiyöz anemi”de, besinlerle yeterince B12 alınsa bile emilim olmaz. Karaciğer B12'yi uzun süre depolayabildiği için eksiklik genellikle yavaş, bazen yıllar içinde ortaya çıkar; bu da belirtilerin geç fark edilmesine yol açabilir.

Vejetaryen ve vegan beslenmede B12

B12 doğal olarak büyük ölçüde hayvansal besinlerde bulunur. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) Diyet Takviyeleri Ofisi'ne göre yetişkinler için önerilen günlük alım 2,4 mikrogramdır. Vegan beslenenlerin bu ihtiyacı bitkisel besinlerden güvenilir biçimde karşılaması zordur.

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), vegan beslenenlerin B12 ile zenginleştirilmiş besinler (bazı kahvaltılık gevrekler, bitkisel içecekler, besin mayası) tüketmesini ya da takviye kullanmayı değerlendirmesini önerir. Hangi yolun size uygun olduğuna ve kan değerlerinizin takibine hekiminizle birlikte karar vermeniz en doğrusudur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için hekiminize danışın.

Sık sorulan sorular

Fazla B12 almak zararlı mı?

B12 suda çözünen bir vitamindir ve fazlası genellikle idrarla atılır; besinlerden alınan miktarlar için bilinen bir üst sınır yoktur. Yine de takviyelerin hekim önerisiyle kullanılması en doğrusudur.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. U.S. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements, “Vitamin B12 Fact Sheet”.
  2. NHS, “Vitamin B12 or folate deficiency anaemia”.
  3. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), mikro besin eksiklikleri sayfaları.
  4. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri, Diyet Takviyeleri Ofisi (NIH ODS) – Vitamin B12 Fact Sheet for Health Professionals
  5. NHS – The vegan diet
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir