Büyük yapay zekâ modelleri; kitaplar, haber makaleleri, web sayfaları, görseller ve kodlardan oluşan devasa veri kümeleriyle eğitilir. Bu verilerin önemli bir kısmı telif hakkıyla korunan eserlerdir. Yazarlar, gazeteler, sanatçılar ve görsel ajansları, eserlerinin izin alınmadan ve bedel ödenmeden kullanıldığını savunarak dava açtı. Yapay zekâ şirketleri ise eğitimin yasal olduğunu, modellerin eserleri kopyalamadığını, onlardan öğrendiğini öne sürüyor.
Temel hukuki sorular
- Eğitim için kullanım yasal mı? ABD’de şirketler, dönüştürücü kullanımları koruyan “adil kullanım” ilkesine dayanıyor. Bu ilkenin yapay zekâ eğitimine nasıl uygulanacağı mahkemelerde tartışılıyor ve farklı davalarda farklı değerlendirmeler yapılıyor.
- Verinin nasıl elde edildiği önemli mi? Bazı davalarda eserlerin korsan kaynaklardan indirilmesi ayrıca sorun konusu oldu.
- Model, eseri birebir üretirse? Bir modelin telifli bir metni ya da görseli neredeyse aynen üretmesi, ihlal iddialarını güçlendirebilir.
Öne çıkan davalar
The New York Times, Aralık 2023’te OpenAI ve Microsoft’a, makalelerinin izinsiz kullanıldığı gerekçesiyle dava açtı. Getty Images, görsellerinin Stability AI tarafından izinsiz kullanıldığını öne sürerek hem ABD’de hem İngiltere’de dava açtı. Çok sayıda yazar ve sanatçı da farklı yapay zekâ şirketlerine karşı toplu davalar başlattı; bunların bir kısmı uzlaşmayla sonuçlandı. Davaların sonuçları, yapay zekâ sektörünün iş modelini doğrudan etkileyebileceği için yakından izleniyor. Bu arada birçok yayıncı ve görsel ajansı, yapay zekâ şirketleriyle lisans anlaşmaları imzaladı.
Yapay zekâ çıktısı telifle korunur mu?
ABD Telif Ofisi, telif korumasının insan yaratıcılığı gerektirdiğini ve yalnızca istem yazarak tamamen yapay zekâya ürettirilen içeriğin korunmadığını açıkladı; insan katkısının belirgin olduğu kısımlar ise korunabilir. Diğer ülkelerde yaklaşımlar farklılık gösterebilir. Türkiye’de Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, eseri “sahibinin hususiyetini taşıyan” fikir ve sanat ürünleri olarak tanımlar; yapay zekâ üretimlerinin durumu henüz netleşmiş değildir.
Avrupa Birliği’nin yaklaşımı
AB’de metin ve veri madenciliğine belirli koşullarda izin verilir, ancak hak sahipleri eserlerinin bu amaçla kullanılmasına makine tarafından okunabilir biçimde itiraz edebilir. AB Yapay Zekâ Yasası da genel amaçlı model sağlayıcılarına eğitim verileri hakkında özet yayımlama ve telif politikası oluşturma yükümlülükleri getirir.
İçerik üreticileri için öneriler
- Yapay zekâ ile ürettiğiniz içerikte kendi katkınızı belirgin tutun ve belgeleyin.
- Ticari kullanımda aracın lisans koşullarını okuyun.
- Başkalarının eserlerini birebir taklit eden istemlerden kaçının.
- Web sitenizin içeriğinin eğitimde kullanılmasını istemiyorsanız, robots.txt gibi araçlarla yapay zekâ tarayıcılarını sınırlayabilirsiniz; bu yöntem her şirket tarafından aynı şekilde uygulanmayabilir.
Ülkeler arasında farklı yaklaşımlar
Yapay zekâ ile telif konusunda dünyada tek bir kural yok. Birkaç örnek, yaklaşımların ne kadar farklı olabildiğini gösteriyor:
- İngiltere: 1988 tarihli Telif, Tasarım ve Patent Yasası'nın 9(3). maddesi, insan yazarı olmayan "bilgisayarla üretilmiş eserler" için eser sahibini, eserin oluşması için gerekli düzenlemeleri yapan kişi olarak kabul eder. Bu hüküm yapay zekâ çağından önce yazılmıştır ve nasıl uygulanacağı tartışılmaktadır.
- Japonya: Telif Kanunu'nun 2018'de eklenen 30-4. maddesi, eserlerin içeriğinden zevk almayı amaçlamayan veri analizi gibi kullanımlara geniş bir istisna tanır; bu, model eğitimi için en esnek düzenlemelerden biri sayılır.
- Çin: Pekin İnternet Mahkemesi Kasım 2023'te, kullanıcının yönergeler ve ayarlarla belirgin yaratıcı katkı yaptığı yapay zekâ destekli bir görselin telifle korunabileceğine hükmetti.
- ABD: Thaler - Perlmutter davasında temyiz mahkemesi Mart 2025'te, tamamen bir yapay zekâ sisteminin ürettiği bir görselin insan yazar olmadan tescil edilemeyeceği kararını onadı.
Türkiye'de durum ne?
Türkiye'de konu 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) çerçevesinde değerlendirilir. Kanun, eseri "sahibinin hususiyetini taşıyan" fikir ve sanat ürünü olarak, eser sahibini ise eseri meydana getiren kişi olarak tanımlar. Bu tanımlar yapay zekâdan önce yazıldığı için, insan katkısı olmadan üretilen içeriklerin korunup korunmayacağı öğretide tartışılmaktadır; genel eğilim, korumanın insanın yaratıcı katkısına bağlı olduğu yönündedir.
Pratikte yapay zekâ ile içerik üretenler için en güvenli yol, kendi yaratıcı katkılarını (seçim, düzenleme, yeniden yazım) belgelemek ve kullandıkları aracın kullanım şartlarını okumaktır. Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumlar için bir avukata danışın.
Yapay zekâ araçlarının özellikleri, planları ve fiyatları sık değişir. Güncel bilgiyi her zaman aracın resmî sayfasından kontrol edin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye değildir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- U.S. Copyright Office, “Copyright and Artificial Intelligence” raporları (Bölüm 2, Ocak 2025; Bölüm 3, Mayıs 2025).
- The New York Times Co. v. Microsoft Corp. and OpenAI, ABD New York Güney Bölge Mahkemesi (Aralık 2023).
- Avrupa Birliği, Dijital Tek Pazarda Telif Hakkı Direktifi (AB) 2019/790, md. 4.
- UK Copyright, Designs and Patents Act 1988, s. 9(3) – legislation.gov.uk
- Thaler v. Perlmutter, D.C. Circuit (18 Mart 2025)
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu – mevzuat.gov.tr
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir