Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Τομύρις: Η βασίλισσα των Μασσαγετών που νίκησε τον Κύρο τον Μεγάλο

Η Τομύρις ήταν βασίλισσα των Μασσαγετών, ενός νομάδων λαού της κεντροασιατικής στέπης, τον 6ο αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με τον αρχαίο ιστορικό Ηρόδοτο, νίκησε τον περσικό βασιλέα Κύρο τον Μεγάλο περίπου το 530 π.Χ. Στην τουρκική κουλτούρα αγαπάται ως σύμβολο θάρρους και άμυνας της πατρίδας.

Τομύρις: Η βασίλισσα των Μασσαγετών που νίκησε τον Κύρο τον Μεγάλο
Ενδεικτική εικόνα · Εικόνα: Andrea del Castagno / Wikimedia Commons (Public domain)

Η Τομύρις είναι μία από τις πιο αξιοσημείωτες γυναικείες ηγεμόνες της αρχαιότητας. Στον 6ο αιώνα π.Χ. ηγήθηκε των νομάδων Μασσαγετών, που ζούσαν στις τεράστιες στέπες ανατολικά της Κάσπιας Θάλασσας. Το μεγαλύτερο μέρος ό,τι ξέρουμε για αυτήν προέρχεται από τις Ιστορίες του ελληνικού ιστορικού Ηροδότου, γραμμένες τον 5ο αιώνα π.Χ.

Η πρόταση του Κύρου και ο πόλεμος

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ο Κύρος ο Μέγας, ιδρυτής της Περσικής Αυτοκρατορίας, πρότεινε πρώτα γάμο στην Τομύρι για να κατακτήσει τη χώρα των Μασσαγετών. Κατανοώντας ότι ήθελε το βασίλειό της και όχι αυτήν, η Τομύρι αρνήθηκε. Ο Κύρος προετοίμασε τότε να διαβεί τον ποταμό Αράξη, που συχνά ταυτίζεται με τον σημερινό Αμού Ντάρια, και να εισβάλει.

Ο Κύρος νίκησε την προφυλακή των Μασσαγετών με μια τέχνη, και ο γιος της Τομύρι, Σπαργαπίζης, ηγέτης του στρατού, αιχμαλωτίστηκε. Ο Ηρόδοτος λέει ότι ο Σπαργαπίζης έβαλε τέλος στη ζωή του στην αιχμαλωσία. Μετά τον θάνατο του γιού της, η Τομύρι ηγήθηκε όλων των δυνάμεών της εναντίον των Περσών.

Νίκη

Ο Ηρόδοτος περιγράφει τη μάχη που ακολούθησε ως μία από τις πιο σκληρές της εποχής του. Οι Μασσαγέτες νίκησαν, το μεγαλύτερο μέρος του περσικού στρατού καταστράφηκε και ο Κύρος πέθανε στο πεδίο της μάχης, γεγονός που συνήθως ημερολογείται περίπου το 530 π.Χ. Ο Ηρόδοτος κλείνει την ιστορία με μια σκληρή, συμβολική σκηνή που δείχνει την Τομύρι να τηρεί την υπόσχεσή της, αν και άλλοι αρχαίοι συγγραφείς δίνουν διαφορετικές εκδοχές για τον θάνατο του Κύρου.

Ποιοι ήταν οι Μασσαγέτες;

Οι Μασσαγέτες ήταν ένας ιππεύων νομάδων λαός της στέπης. Στην τουρκική ιστοριογραφία συχνά μετρώνται, μαζί με τις σακικές (σκυθικές) φυλές, μεταξύ των προγόνων ή συγγενών των Τούρκων, με ιστορικούς όπως ο Ιμπραχίμ Καφεσογλου να δείχνουν συνεχήειες στην πολιτισμική κληρονομιά της στέπης. Η διεθνής επιστήμη τους περιγράφει περισσότερο ως έναν από τους σκυθο-σακικούς λαούς· η προέλευσή τους παραμένει αντικείμενο διαφωνίας.

Η Τομύρις στην τουρκική κουλτούρα

Στην Τουρκία και την Κεντρική Ασία, η Τομύρις θυμάται ως γενναία ηγεμόνας που άμυνε την πατρίδα της. Το όνομά της δίνεται στα κορίτσια, και έχει εμπνεύσει ποιήματα, μυθιστορήματα, θεατρικά έργα και ζωγραφιές· παραστάσεις και μνημεία στην Καζακστάν φέρουν επίσης το όνομά της. Στην ευρωπαϊκή τέχνη έδωσε έμπνευση πολλά έργα, πιο διάσημα το πίνακα του Ρούβενς «Τομύρις και Κύρος».

Διαπραγμάτευση και τέχνη πριν τη μάχη, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο

Σύμφωνα με την αφηγήση του Ηροδότου, η Τομύρι στέλνει αγγέλο στον Κύρο προσφέροντας δύο επιλογές: οι Μασσαγέτες θα αναχωρήσουν τριήμερο βαδιστικό απόσταση ώστε ο περσικός στρατός να διαβεί τον ποταμό με ήρεμο, ή οι Πέρσες θα αναχωρήσουν την ίδια απόσταση και θα αφήσουν τους Μασσαγέτες να διαβούν. Ο σύμβουλος του Κύρου, ο πρώην βασιλιάς της Λυδίας Κροίσος, προτείνει να συναντηθούν τους Μασσαγέτες στην δική τους χώρα και να στήσουν παγίδα. Οι Πέρσες άφησαν άφθονα φαγητό και κρασί στο στρατόπεδό τους, κράτησαν εκεί τους αδυνατώτερους στρατιώτες και αναχώρησαν. Η προφυλακή των Μασσαγετών, μη συνηθισμένη στο κρασί, κατείληξε το στρατόπεδο και άρχισε να γιορτάζει· οι Πέρσες επέστρεψαν τότε και τους διέλυσαν.

Η ζωή των Μασσαγετών μέσα από τα μάτια του Ηροδότου

Ο Ηρόδοτος τελειώνει την αφηγήσή του για τον πόλεμο με μια σύντομη ενότητα για το πώς ζούσαν οι Μασσαγέτες. Σύμφωνα με αυτόν, πολεμούσαν τόσο ιππείως όσο και πεζικά, χρησιμοποιώντας τόξα, δόρατα και ένα πολεμικό πέλεκυ που λέγεται σαγκαρίς. Χρησιμοποίευαν χαλκό για τις αιχμές των όπλων και τις επιστροφές της σαγήν και χρυσό για τις κεφαλές και τις ζώνες, ενώ ο σίδηρος και το ασήμι ήταν άγνωστα σε αυτούς. Δεν σπόριζαν καλλιέργειες αλλά ζούσαν από τις κοπάδες τους και από ψάρια, και πίνον γάλα. Γράφει επίσης ότι ο μόνος θεός που λατρεύουν ήταν ο Ήλιος, στον οποίο θύεζαν άλογα. Αυτά τα στοιχεία αντανακλούν και πώς οι Έλληνες βλέπουν τους λαούς της στέπης.

Διαφορετικές εκδοχές για τον θάνατο του Κύρου

Ο Ηρόδοτος δηλώνει ανοιχτά ότι είχε ακούσει πολλές εκδοχές για τον θάνατο του Κύρου και παρέδωσε αυτήν που βρήκε πιο πειστική. Στο «Κυροπαιδεία» του Ξενοφώντος, ο Κύρος πεθαίνει ηρεμικά στο κρεβάτι του σε γηραλέα ηλικία στην Περσία, αλλά αυτό το έργο διαβάζεται περισσότερο ως πορτρέτο ενός ιδανικού ηγέτη παρά ως ιστορικό βιβλίο. Ο Κτησίας, από την πλευρά του, γράφει ότι ο Κύρος πέθανε από τραύμα που δέχθηκε πολεμώντας έναν άλλο λαό της στέπης. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι ο Κύρος πέθανε σε εκστρατεία στα βορειοανατολικά σύνορα και ταφένταφε στο τάφο στην Πασαργάδες· ο ρόλος της Τομύρις βασίζεται κυρίως στον Ηρόδοτο.

Συχνές ερωτήσεις

Υπήρξε πραγματικά η Τομύρις; Ο Ηρόδοτος είναι η κύρια πηγή. Πολλοί ιστορικοί την αποδέχονται ως ιστορική προσωπικότητα, θεωρώντας όμως ορισμένα λεπτομέρειες της ιστορίας λεγόμενες.

Πώς πέθανε ο Κύρος; Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, σε μάχη εναντίον των Μασσαγετών. Κάποιοι αρχαίοι συγγραφείς, όπως ο Ξενοφών, δίνουν διαφορετική εκδοχή.

Sources and further reading

  1. Herodotus, Histories, Book I, 201–216.
  2. İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü (Turkish National Culture), Ötüken.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Tomyris” and “Massagetae”.
  4. Encyclopaedia Iranica, “Massagetae”.
  5. Herodotus, The Histories, Book I, chapters 205–216
  6. Encyclopaedia Iranica – "Cyrus iii. Cyrus II the Great"
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *