Μεταξύ των τουρκμενών φυλών που ήρθαν στην Ανατολία μετά τη νίκη στη Μάντζικερτ το 1071, ο Σουλεϊμάν ibn Κουταλμισ της δυναστείας των Σελτζούκων ξεχώρισε. Με τη Νίκαια ως βάση ίδρυσε ένα ανεξάρτητο κράτος, γνωστό στις δυτικές πηγές ως «Σουλτανάτο του Ρούμ».
Οι Σταυροφόροι και η Κόνια
Η Νίκαια χάθηκε κατά τον Πρώτο Σταυροφόρο το 1097, και ο Κιλιτζ Αρσλάν Α' μετέφερε την πρωτεύουσα στην Κόνια. Το 1176 ο Κιλιτζ Αρσλάν Β' νίκησε τον βυζαντινό αυτοκράτορα Μανουήλ Α' Κομνηνό στη Μυριόκεφαλο, γεγονός που θεωρήθηκε επιβεβαίωση ότι η Ανατολία γινόταν τουρκική πατρίδα.
Χρυσή εποχή
Στην αρχή του 13ου αιώνα η Αντάλια (1207), η Σινώπη (1214) και η Αλάγια (1221) καταλήφθηκαν, δίνοντας στο κράτος πρόσβαση στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα. Υπό τον Καϊκουμπάντ Α' οι εμπορικές διαδρομές εξοπλίστηκαν με καραβανσεράγια, και η Κόνια, η Καισαρεία και η Σίβας έγιναν πολιτιστικά κέντρα. Ο Τζαλάλ ντιν Ρουμί (Μεβλανά) εγκαταστάθηκε στην Κόνια σε αυτή την περίοδο.
Κόσε Νταγ και το τέλος
Ηττημένοι από τους Μογγόλους στο Κόσε Νταγ κοντά στη Σίβα το 1243, το κράτος ήρθε υπό τον έλεγχο των Ιλχανιδών. Οι σουλτάνοι χάσανε σταδιακά την επιρροή τους, ενώ αρχοντίες όπως οι Καραμανίδες, Γερμιανίδες και Οθωμανοί ενίσχυαν. Το κράτος κατέληξε στην αρχή του 14ου αιώνα με τον θάνατο του τελευταίου σουλτάνου, Μεσούντ Β'.
Κληρονομιά
Καραβανσεράγια όπως το Σουλτανχανι, οι μεντρεσές Ιντζε Μιναρέλι και Καρατάγ στην Κόνια, και κτίρια στη Σίβα και τη Διβρίκι είναι εξαιρετικά παραδείγματα της ανατολικής σελτζούκικης αρχιτεκτονικής. Το Μεγάλο Τζαμί και το Νοσοκομείο της Διβρίκι βρίσκονται στη Λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Η επανάσταση του Μπαμπάι: σοκ πριν το Κόσε Νταγ
Το 1239–1240 ξέσπασε μεγάλη τουρκμενική εξέγερση, που ξεκίνησε στην περιοχή Κεφερσούντ (Αντιάμαν) από τον Μπαμπά Ισάκ, μαθητή του Μπαμπά Ιλιά του Αμασιά. Η οικονομική δυσκολία των νομάδων ομάδων που ωθήθηκαν στην Ανατολία από τη μονγολική πίεση, και η δυσαρέσκειά τους για την κεντρική κυβέρνηση, lagen πίσω από την επανάσταση. Οι επαναστάτες προέκυψαν γύρω από τη Μαλατία, τη Σίβα και το Τοκάτ· σύμφωνα με τις πηγές, ο σελτζούκιος στρατός, με μισθοφόρους Φράγκους στρατιώτες στις τάξεις του, καταστέλλει την επανάσταση σε μάχη κοντά στο Κιρσέχιρ. Η επανάσταση του Μπαμπάι ενίσχυσε την στρατιωτική δύναμη του κράτους και τις σχέσεις του με τους Τουρκμένους. Πολλοί ιστορικοί πιστεύουν ότι αυτή η ταραχή έπαιξε ρόλο στην ήττα στο Κόσε Νταγ μόλις τρία χρόνια αργότερα.
Περβάνε και τα γεγονότα του 1277 υπό τους Μογγόλους
Μετά το Κόσε Νταγ τα Ανατολικά Σελτζούκια έγιναν φορολογούμενη κυβέρνηση, και η πραγματική εξουσία πέρασε στους βεζίρες. Ο πιο επιδραστικός από αυτούς ήταν ο Μουϊν ντιν Σουλεϊμάν, γνωστός ως Περβάνε, που προσπάθησε να διαχειριστεί τις σχέσεις τόσο με τους Μογγόλους όσο και με τους Μαμλούκους. Το 1277 ο μαμλούκος σουλτάνος Μπαϊμπάρς νίκησε έναν μονγολικό-σελτζούκιο στρατό στην Ελμπιστάν και μπήκε για λίγο στην Καισαρεία. Οι Μογγόλοι ευθύναν τον Περβάνε, και εκτελέστηκε την ίδια χρονιά. Επίσης το 1277, ο Καραμανόγλου Μεχμέτ Μπέι κατέλαβε για λίγο την Κόνια· το διάταγμα που του αποδίδεται ότι «καμία γλώσσα εκτός από την τουρκική δεν θα χρησιμοποιείται» αναφέρεται ως παράδοση.
Αυλαϊκή τέχνη: τα πλάκατα του Κουμπαμπαμπάντ
Το Παλάτι του Κουμπαμπαμπάντ στην όχθη της Λίμνης Μπεγισέχιρ χτίστηκε τη δεκαετία του 1230 για τον Αλαεντίν Κεϊκουμπάντ Α'. Τα αστεροειδή και σταυροειδή πλάκατα που βρέθηκαν στις ανασκαφές διακοσμούνται με κυνηγούς, μουσικούς, σφίγγες, διπλοκέφαλα αετούς και πολλές ζωικές μορφές. Αυτά τα πλάκατα δείχνουν πόσο ζωντανά χρησιμοποιούνταν η μορφογραφική διακόσμηση σε αυλαϊκό χώρο στην ισλαμική τέχνη. Το μεγαλύτερο μέρος των ευρημάτων εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο Πλακάτων της Μεντρεσέ Καρατάγ στην Κόνια. Η λίθινη γλυπτική, οι πύλες μουκάρνας και η γλαζουρισμένη τούβλα διακόσμηση που βλέπονται στα σελτζούκικα κτίρια επηρέασαν και την μεταγενέστερη αρχιτεκτονική των μπεγλικιών και των Οθωμανών.
Γλώσσα, λογοτεχνία και ιστοριογραφία
Στην αυλή των Ανατολικών Σελτζούκων, η επίσημη αλληλογραφία και η λογοτεχνία ήταν σε μεγάλο βαθμό στα περσικά, ενώ τα αραβικά ήταν η γλώσσα της επιστήμης. Το Μασναβί του Ρουμί γράφτηκε στα περσικά. Η πιο αναλυτική ιστορία του κράτους είναι η περσική χρονική του Ιμπν Μπιμπί «αλ-Αουαμίρ αλ-Αλαϊγιά», που καλύπτει γεγονότα από το 1192 έως τη δεκαετία του 1280 και συντομεύτηκε αργότερα στα τουρκικά. Μεταξύ του λαού, ωστόσο, μιλούσαν τα τουρκικά. Από το τέλη του 13ου αιώνα και μετά, τα έργα γραμμένα στα τουρκικά πολλαπλασιάστηκαν στην Ανατολία· τα ποιήματα του Γιουνούς Εμρέ είναι από τα πιο γνωστά παραδείγματα αυτής της εξέλιξης.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Τουρκία Διγιάντ Βακφı Ισλάμ Ανσικλοπεδισι, «Τουρκία Σελτσουλουκλάρι».
- Οσμάν Τουράν, Σελτσουλουκλάρ Ζαμανında Τουρκία.
- Encyclopaedia Britannica, «Sultanate of Rum».
- TDV Encyclopedia of Islam (TDV İslâm Ansiklopedisi) – «Babaî İsyanı» and «Türkiye Selçukluları» entries
- Claude Cahen – Pre-Ottoman Turkey (Sidgwick & Jackson, 1968)
- Ibn Bibi – al-Awamir al-Alaiyya fi al-umur al-Alaiyya (Seljuknama)
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *