Trong số các bộ lạc Turkmen đến Anatolia sau chiến thắng tại Manzikert năm 1071, Suleyman ibn Qutalmish của triều đại Seljuk nổi bật. Với Nicaea làm căn cứ, ông thành lập một nhà nước độc lập, được các nguồn phương Tây gọi là "Sultanat Rum".
Những người Thập tự chinh và Konya
Nicaea bị mất trong Thập tự chinh thứ nhất năm 1097, và Kilij Arslan I dời thủ đô đến Konya. Năm 1176, Kilij Arslan II đánh bại hoàng đế Byzantine Manuel I Komnenos tại Myriokephalon, một sự kiện được xem là xác nhận Anatolia là quê hương của người Thổ Nhĩ Kỳ.
Thời kỳ vàng
Đầu thế kỷ 13, Antalya (1207), Sinop (1214) và Alanya (1221) được chiếm lấy, trao cho nhà nước lối ra ra Địa Trung Hải và Biển Đen. Dưới thời Kayqubad I, các đường thương mại được bố trí caravanserai, và Konya, Kayseri, Sivas trở thành các trung tâm văn hóa. Jalal al-Din Rumi (Mevlana) định cư tại Konya trong giai đoạn này.
Köse Dağ và sự chấm dứt
Bị người Mông Cổ đánh bại tại Köse Dağ gần Sivas năm 1243, nhà nước rơi dưới sự kiểm soát của Ilkhanid. Các sultan dần mất ảnh hưởng, trong khi các công quốc như Karamanids, Germiyanids và Ottomans ngày càng mạnh lên. Nhà nước chấm dứt đầu thế kỷ 14 với cái chết của vị sultan cuối cùng, Mesud II.
Di sản
Các caravanserai như Sultanhanı, các madrasa İnce Minareli và Karatay ở Konya, và các công trình ở Sivas và Divriği là những ví dụ điển hình của kiến trúc Seljuk Anatolia. Đền thờ Lớn và Bệnh viện Divriği nằm trong Di sản Thế giới UNESCO.
Khởi nghĩa Babai: cú sốc trước Köse Dağ
Năm 1239–1240, một cuộc nổi dậy Turkmen quy mô lớn bùng nổ, bắt đầu từ khu vực Kefersud (Adıyaman) do Baba Ishak, một đệ tử của Baba Ilyas của Amasya, lãnh đạo. Khó khăn kinh tế của các nhóm du mục bị đẩy vào Anatolia bởi áp lực người Mông Cổ, và sự oán giận của họ đối với chính quyền trung ương, là nguyên nhân của cuộc nổi dậy. Phe nổi dậy tiến đến quanh Malatya, Sivas và Tokat; theo các tư liệu, quân đội Seljuk, có thuê binh Frank trong hàng ngũ, đã dập tắt cuộc nổi dậy trong một trận chiến gần Kırşehir. Khởi nghĩa Babai làm suy yếu sức mạnh quân sự của nhà nước và mối liên hệ với người Turkmen. Nhiều nhà sử học tin rằng biến động này đã đóng vai trò trong thất bại tại Köse Dağ chỉ ba năm sau đó.
Pervane và sự kiện năm 1277 dưới thời người Mông Cổ
Sau Köse Dağ, Seljuk Anatolia trở thành chính phủ đóng cống, và quyền lực thực tế chuyển sang các vị thị lang. Người có ảnh hưởng nhất là Muin al-Din Suleyman, được gọi là Pervane, người cố gắng quản lý quan hệ với cả người Mông Cổ và Mamluk. Năm 1277, sultan Mamluk Baybars đánh bại một quân đội Mông Cổ-Seljuk tại Elbistan và ngắn hạn tiến vào Kayseri. Người Mông Cổ đổ lỗi cho Pervane, và ông bị xử tử cùng năm. Cũng trong năm 1277, Karamanoğlu Mehmed Bey ngắn hạn chiếm lấy Konya; sắc lệnh được gán cho ông rằng "không được dùng ngôn ngữ nào khác ngoài tiếng Thổ Nhĩ Kỳ" được truyền như một truyền thống.
Nghệ thuật cung đình: gạch men Kubadabad
Cung điện Kubadabad trên bờ hồ Beyşehir được xây dựng những năm 1230 cho Alaeddin Keykubad I. Các viên gạch hình sao và hình chéo tìm thấy trong các cuộc khai quật được trang trí bằng các hình ảnh thợ săn, nhạc công, sphinx, chim ưng hai đầu và nhiều hình tượng động vật. Những viên gạch này cho thấy việc trang trí hình tượng được sử dụng sinh động như thế nào trong bối cảnh cung đình trong nghệ thuật Hồi giáo. Phần lớn các hiện vật hiện được trưng bày tại Bảo tàng Gạch men Madrasa Karatay ở Konya. Các điêu khắc đá, cổng muqarnas và trang trí gạch men men thấy trong các công trình Seljuk cũng đã ảnh hưởng đến kiến trúc beylik và Ottoman sau này.
Ngôn ngữ, văn học và viết sử
Tại triều đình Seljuk Anatolia, công văn chính thức và văn học chủ yếu dùng tiếng Ba Tư, trong khi tiếng Ả Rập là ngôn ngữ của học thuật. Masnavi của Rumi được viết bằng tiếng Ba Tư. Sử sách chi tiết nhất về nhà nước là niên sử tiếng Ba Tư "al-Awamir al-Alaiyya" của Ibn Bibi, bao gồm các sự kiện từ 1192 đến những năm 1280 và sau đó được tóm tắt thành tiếng Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, trong dân gian, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ được nói. Từ cuối thế kỷ 13 trở đi, các tác phẩm viết bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ ngày càng nhiều ở Anatolia; thơ ca của Yunus Emre là những ví dụ nổi bật nhất của sự phát triển này.
Nguồn và đọc thêm
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, "Türkiye Selçukluları".
- Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye.
- Encyclopaedia Britannica, "Sultanate of Rum".
- TDV Encyclopedia of Islam (TDV İslâm Ansiklopedisi) – các mục "Babaî İsyanı" và "Türkiye Selçukluları"
- Claude Cahen – Pre-Ottoman Turkey (Sidgwick & Jackson, 1968)
- Ibn Bibi – al-Awamir al-Alaiyya fi al-umur al-Alaiyya (Seljuknama)
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *