Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Η Σασσανική Αυτοκρατορία: Αντιπάλων της Ρώμης και του Βυζαντίου για τέσσερις αιώνες

Η Σασσανική Αυτοκρατορία ιδρύθηκε το 224 όταν ο Αρντάσιρ Α' νίκησε τον Παρθικό βασιλιά, και άρχησε τον Ιράν και τη Μεσοποταμία μέχρι το 651. Υιοθέτησε τον Ζωροαστριανισμό ως κράτος θρησκεία, και η πρωτεύουσά της ήταν η Κτησιφών στον Τίγρη. Πολέμησε τη Ρώμη και το Βυζάντιο για τέσσερις αιώνες και έπεσε στις αραβο-ισλαμικές κατακτήσεις τον 7ο αιώνα.

Η Σασσανική Αυτοκρατορία: Αντιπάλων της Ρώμης και του Βυζαντίου για τέσσερις αιώνες
Φωτογραφία: Yale University Art Gallery / Wikimedia Commons (Public domain)

Οι Σασσανίδες παίρνουν το όνομά τους από τον πρόγονο της δυναστείας, τον Σασάν. Ο Αρντάσιρ Α', άρχοντας της περιοχής Φάρς στη νοτιοδυτική Ιράν, νίκησε τον παρθικό βασιλιά Αρταβάνου Ε' το 224 και ίδρυσε μια νέα αυτοκρατορία.

Πόλεμοι με τη Ρώμη

Ο γιος του Αρντάσιρ, ο Σαπούρ Α', κέρδισε μεγάλες επιτυχίες εναντίον της Ρώμης, αιχμαλωτίζοντας τον ρωμαϊκό αυτοκράτορα Ουαλεριανό κοντά στην Έδεσσα (Ούρφα) το 260, γεγονός που απεικονίζεται στα πετρώματα αναγλύφων στο Νακς-ε Ροστάμ. Πόλεμοι μεταξύ Σασσανίδων και Ρώμης, και αργότερα Βυζαντίου, για τη Μεσοποταμία, την Αρμενία και τη Συρία διαρκούσαν αιώνες.

Χοσρόης Ανουσίρβαν

Ο Χοσρόης Α' Ανουσίρβαν (531–579) μεταρρύθμισε τη φορολογία και τον στρατό και μπήκε στις ισλαμικές πηγές ως άρχοντας διάσημος για τη δικαιοσύνη. Συμμαχικός με τον γοκτούρκου άρχοντα Ιστέμι, κατέστρεψε το κράτος των Εφθαλιτών στην Κεντρική Ασία. Το μεγάλο καμαρωμένο παλάτι στην Κτησιφών (Τακ Κασρά) συνδέεται με την εποχή του.

Ο τελευταίος μεγάλος πόλεμος και η πτώση

Από το 602 ο Χοσρόης Β' ξεκίνησε έναν μεγάλο πόλεμο εναντίον του Βυζαντίου, κατακτώντας τη Συρία, την Παλαιστίνη και την Αίγυπτο και πολιορκώντας την Κωνσταντινούπολη. Αλλά υπέστη σοβαρές ήττες στην αντεπίθεση του βυζαντινού αυτοκράτορα Ηρακλείου. Εξαντλημένη από τους μακρούς πολέμους, η αυτοκρατορία ήττησε από αραβο-ισλαμικούς στρατούς στην Καντισία το 636–637 και στην Ναχαβάν το 642. Ο τελευταίος βασιλιάς, Ιαζντεγέρντ Γ', σκοτώθηκε κοντά στο Μερβ το 651.

Κληρονομιά

Οι Σασσανικές παραδόσεις διοίκησης, τέχνης και αὐλικής κουλτούρας επηρέασαν βαθιά τα μεταγενέστερα ισλαμικά κράτη, κυρίως τους Αμπασίδες.

Κρατική Τάξη και Ζωροαστριανισμός

Το Σασσανικό κράτος χτίστηκε γύρω από έναν άρχοντα με τίτλο «σαχανσάχ» (βασιλιάς των βασιλέων). Ο άρχοντας, το ιερατεία, η πολεμική αριστοκρατία και οι γραμματείς ήταν οι γωνιαίοι λίθοι της κρατικής τάξης. Οι επαρχίες διευθύνονταν από αξιωματούχους που διορίζονταν από το κέντρο, και οι φόροι συλλέγονταν τόσο σε χρήματα όσο και σε είδη. Ο αρχηγός του ιερατείας, ο μομπεδάν μομπεδ, είχε σημαντικό βάρος στα κρατικά πράγματα.

Στον 3ο αιώνα ο Ζωροαστριανισμός πήρε ισχυρή θεσμική μορφή ως κράτος θρησκεία μέσω των προσπαθειών του θρησκευτικού ηγέτη Καρτίρ. Οι επιγραφές του Καρτίρ περιγράφουν μια περίοδο στην οποία άλλες θρησκείες ήταν υπό πίεση. Ο θάνατος του Μάνη στη φυλακή στα μέσα της δεκαετίας του 270, υπό τον Βαραμ Α', θεωρείται παράδειγμα αυτής της πίεσης. Παραδοσιακά θεωρείται ότι τα κείμενα του Αβεστά καταγράφηκαν στη Σασσανική περίοδο. Παρ' όλα αυτά, χριστιανικές, εβραϊκές και βουδιστικές κοινότητες συνέχισαν να υπάρχουν στην αυτοκρατορία.

Κοινωνία, Εμπόριο και Γκουντεσαπούρ

Η Σασσανική κοινωνία διαιρούταν σε ξεχωριστές τάξεις: ιερείς, πολεμιστές, γραμματείς, και γεωργοί, τεχνίτες και έμποροι. Οι ντεχκάν, μικροί γαιοκτήμονες ευγενείς, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη συλλογή φόρων και τη τοπική διοίκηση. Οι μεταρρυθμίσεις του Χοσρόη Ανουσίρβαν δέσμευσαν τον φόρο γης σε μετρημένη γη, κάνοντας τα κρατικά έσοδα πιο τακτικά.

Η θέση της στο δυτικό άκρο του Δρόμου του Ηριού έκανε τους Σασσανίδες μεσολαβητές στο εμπόριο μεταξύ Κίνας, Ινδίας και Ρώμης. Η περιοχή γύρω από την Κτησιφών και τη Σελεύκεια ήταν μια από τις πιο πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές στον κόσμο. Η Γκουντεσαπούρ στο Χουζιστάν ήταν γνωστή για τη διδασκαλία ιατρικής και φιλοσοφίας· εκεί συναντήθηκαν Ινδική, Ελληνική και Συριακή γνώση. Σύμφωνα με αφηγήσεις, μετά το κλείσιμο των σχολών της Αθήνας από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό το 529, μερικοί Έλληνες φιλόσοφοι βρήκαν καταφύγιο στην αὐλή του Χοσρόη· τα λεπτομέρειες αυτής της παράδοσης διαφωνούνται.

Τέχνη και Αρχιτεκτονική

Η Σασσανική τέχνη είχε στυλ που αναπτύχθηκε γύρω από την αὐλή και τη θρησκεία και αργότερα επηρέασε την ισλαμική τέχνη. Πετρώματα αναγλύφων που γλύφτηκαν στο Νακς-ε Ρουστάμ και Τακ-ε Μποστάν στη Φάρς δείχνουν σκηνές βασιλικής αναγόρευσης και νίκης. Τα ασημένια πιάτα είναι διάσημα για τις απεικονίσεις του κυνηγού βασιλιά και μυθολογικών ζώων, και τα μετάξι υφάσματα για γεωμετρικά και ζωικά μοτίβα· αυτά πουλούνταν σε μακρινές χώρες και μιμούνταν.

Στην αρχιτεκτονική οι καμαρωμένες αίθουσες, τα γιοάν και οι καμάρες προέκυψαν. Η μεγάλη καμαρωμένη αίθουσα του Τακ-ε Κασρά στην Κτησιφών είναι το πιο γνωστό παράδειγμα αυτής της παράδοσης. Το κυκλικό σχέδιο πόλης της Φιρουζαμπάδ, ιδρυθείσας από τον Αρντάσιρ Α', είναι επίσης αξιοσημείωτο. Το Σασσανικό Αρχαιολογικό Τοπίο της Περιφέρειας Φάρς εγγραφεί στη Λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 2018.

Στρατός και Σύνορια Πολέμοι

Ο πυρήνας του Σασσανικού στρατού ήταν βαρύτεχνα ιππικό. Ιππεύς τοξότες και ελεφαντίνη φάλαγξ συμμετείχαν επίσης στις μάχες. Οι πολιορκητικές τεχνικές αναπτύχθηκαν με την πάροδο του χρόνου· υπό τον Σαπούρ Α' οι ανατολικές πόλεις της Ρώμης πολιορκήθηκαν επαναληπτικά.

Οι πόλεμοι με τη Ρώμη και το Βυζάντιο εστιάστηκαν γύρω από τη Νισίβιν, τη Δάρα και τον Ευφράτη. Ο θάνατος του αυτοκράτορα Ιουλιανού το 363 κατά την εκστρατεία του σε Σαστανικό έδαφος ανάγκασε τη Ρώμη σε βαρύ υποχώρηση. Το 530 στη Δάρα ο βυζαντινός στρατηγός Βελισάριος νίκησε τον Σασσανικό στρατό· το επόμενο έτος στην Καλλίνικου οι Σασσανίδες επικράτησαν. Το 532 συμφωνήθηκε η «Αιώνια Ειρήνη» μεταξύ Ιουστινιανού και Χοσρόη· η ειρήνη σπάστηκε το 540 όταν ο Χοσρόης πήρε την Αντιόχεια. Αυτή η μακρά αντιπαλότητα εξάντλησε και τις δύο αυτοκρατορίες και προετοίμασε το έδαφος για την άνοδο μιας νέας δύναμης στην περιοχή.

Οι Σασσανίδες και οι Τούρκοι: Η Ανατολική Μετώπιο

Ανατολικά των Σασσανίδων βρισκόταν πρώτα οι Κούσανοι, μετά οι Εφθαλίτες, και από τη μέση του 6ου αιώνα οι Γοκτούρκοι. Οι πόλεμοι με τους Εφθαλίτες τον 5ο αιώνα οδήγησαν μερικές φορές στην αιχμαλωσία Σασσανικών αρχόντων και μερικές φορές στην πληρωμή φόρου. Ο Χοσρόης Ανουσίρβαν σχημάτισε συμμαχία με τον γοκτούρκου άρχοντα Ιστέμι Γιαμπού και, γύρω στη δεκαετία του 560, βοήθησε στην κατάρρευση του κράτους των Εφθαλιτών· ο Ώξος γίνεται σύνορο μεταξύ των δύο κρατών.

Αυτή η συμμαχία δεν κράτησε· όταν οι Γοκτούρκοι δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν με τους Σασσανίδες για το εμπόριο του μετάξι, ο Ιστέμι έκανε απευθείας επαφή με το Βυζάντιο. Αυτές οι εξελίξεις στην ανατολική μετώπιο δείχνουν ότι το Σασσανικό κράτος έπρεπε να ακολουθεί πολιτική ισορροπίας όχι μόνο στο δυτικό εναντίον του Βυζαντίου αλλά και στην Κεντρική Ασία. Αυτή η πολυμετατωπική δομή παρενοχλούσε συνεχώς τους πόρους του κράτους.

Εσωτερική Αστάθεια και οι Αραβικές Κατακτήσεις

Η αντεπίθεση του Ηρακλείου culminated στην ήττα του Σασσανικού στρατού κοντά στην Νινευή το 627. Το 628 ο Χοσρόης Β' ανατράπηκε και σκοτώθηκε σε πραξικόπημα υπό τον γιο του Καβάδ Β'. Στις τέσσερις επόμενες χρόνια περίπου δέκα άρχοντες ανέβηκαν στον θρόνο, μεταξύ τους οι γυναίκες άρχοντες Πουραντοκχτ και Αζαρμιδοχτ. Η κεντρική εξουσία διαλύθηκε και η αντιπαλότητα μεταξύ στρατηγών αυξήθηκε.

Σε αυτή την περίοδο αδυναμίας αραβικοί στρατοί μπήκαν στον Ιράκ. Η Μάχη της Αλ-Καντισίας (γύρω στο 636) σπάσε την Σασσανική άμυνα· η Κτησιφών καταλήφθηκε. Η ήττα στη Ναχαβάν το 642 σοβαρά έθραυσε την Σασσανική αντίσταση. Ο τελευταίος άρχοντας, Ιαζντεγέρντ Γ', αναχώρησε ανατολικά, φύγει για χρόνια και σκοτώθηκε κοντά στο Μερβ το 651. Πολλά στοιχεία της Σασσανικής αριστοκρατίας και διοικητικής παράδοσης ενσωματώθηκαν στη διοίκηση των ισλαμικών κρατών που ακολούθησαν.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Encyclopaedia Britannica, “Sasanian dynasty”.
  2. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Sâsânîler”.
  3. Encyclopaedia Iranica, “Sasanian dynasty”.
  4. Türkiye Diyanet Foundation Encyclopaedia of Islam, entries “Sâsânîler”, “Enûşirvân” and “Kâdisiye Savaşı”.
  5. Encyclopaedia Britannica, entries “Sasanian Empire” and “Khosrow I”.
  6. UNESCO World Heritage Centre, “Sasanian Archaeological Landscape of Fars Region” (2018).
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *