Ο μεγάλος χαν Μονγκέ ανατέθηκε στον αδερφό του Χουλάγκου την κατάκτηση του Ιράν και των χωρών στα δυτικά του. Ο Χουλάγκου κατέλαβε το Αλαμούτ, κέντρο των Νιζαρι Ισμαηλιτών του Ιράν, το 1256 και τη Βαγδάτη το 1258, σκοτώνοντας τον Αββασιδικό χαλίφα αλ-Μουστασίν. Ο Χουλάγκου και οι διάδοχοί του χρησιμοποίησαν τον τίτλο «Ιλχάν», που εκφράζει υποταγή στον μεγάλο χαν.
Οι Μαμλούκοι και η Χρυσή Ορδα
Η δυτική πρόοδος του Ιλχανάτου σταμάτησε με την ήττα από τους Μαμλούκους στο Αϊν Τζαλούτ το 1260. Πραγματοποίησαν επίσης μακρούς πολέμους με τους χαν της Χρυσής Ορδας, που είχαν γίνει μουσουλμάνοι, για διαφορές στον Καύκασο. Το Σουλτανατό των Σελτούκων του Ρούμ, υποκείμενο στους Μογγόλους από το Κόσε Νταγκ το 1243, παρέμεινε υπό το Ιλχανάτο.
Γκάζαν Χαν
Ο Γκάζαν Χαν (1295–1304) έγινε μουσουλμάνος αναλαμβάνοντας τον θρόνο, και η Ισλάμ έγινε κράτος θρησκεία. Πραγματοποίησε ριζικές μεταρρυθμίσεις στη φορολογία, στα μέτρα και στα βάρη και στο ταχυδρομικό σύστημα. Ο βεζίρης του Ρασίντ αλ-Ντιν έγραψε το Τζαμί αλ-Ταουαρίχ, ένα μεγάλο έργο παγκόσμιας ιστορίας και των τουρκομογγολικών φυλών.
Επιστήμη και αρχιτεκτονική
Με την υποστήριξη του Χουλάγκου ο Νασίρ αλ-Ντιν αλ-Τούσι ίδρυσε το 1259 στη Μαραγκέ ένα από τα πιο προηγμένα αστρονομικά της εποχής του. Ο γιγαντιαίος θολωμένος μνημείο που χτίστηκε από τον Ολγιάϊτού στη Σολτανιέ βρίσκεται στη λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Τέλος
Ο τελευταίος ισχυρός άρχοντας, Αμπού Σαΐντ, πέθανε χωρίς κληρονόμο το 1335. Οι γαίες του Ιλχανάτου διαιρέθηκαν μεταξύ τοπικών δυναστειών όπως οι Τζαλαϊρίδες, οι Τσομπανίδες και οι Μουζαφαρίδες, ενώ στην Ανατολία εμφανίστηκε η αρχοντία των Ερετνίδων.
Αρχές και τα πρώτα χρόνια
Τα θεμέλια του Ιλχανάτου βάλθηκαν όταν η Μογγολική Αυτοκρατορία διασπάστηκε σε μεγάλα χανάτα μετά τον Τζένγκις Χαν. Ο Μέγας Χαν Μονγκέ ανατέθηκε στον αδερφό του Χουλάγκου την εργασία να βάλει τάξη στο Ιράν και τις χώρες στα δυτικά του. Το στρατό του Χουλάγκου εξαφάνισε τα φρούρια των Νιζαρι Ισμαηλιτών στο Αλαμούτ και το 1258 κατέλαβε τη Βαγδάτη, τερματίζοντας αποτελεσματικά το αιωνιό Αββασιδικό χαλιφάτο. Αυτό το γεγονός θυμάται ως ένα από τα πιο καταστροφικά στροφικά σημεία στην ισλαμική ιστορία, και οι πηγές αναφέρονται εκτενώς στην καταστροφή των βιβλιοθηκών και του πληθυσμού της πόλης.
Μετά τον θάνατο του Μονγκέ, ο Χουλάγκου δεν επέστρεψε ανατολικά στην εσωτερική πολιτική των Μογγόλων· παρέμεινε στο Ιράν και χτίσε το δικό του κράτος. Ο τίτλος «Ιλχάν» ορίζει έναν άρχοντα υποταγμένο στον Μέγα Χαν, αλλά με την πάροδο του χρόνου οι Ιλχάνιοι ενεργούσαν ως αποτελεσματικά ανεξάρτητοι. Η Μαραγκά, η Ταμπρίζ και η Σουλτανιγιά χρησιμοποιήθηκαν διαδοχικά ως πρωτεύουσες. Στις πρώτες περιόδους οι άρχοντες συνέχισαν τη μογγολική νομαδική παράδοση και έδειξαν εγγύτητα σε θρησκείες όπως ο Βουδισμός, ο Νεστοριανισμός Χριστιανισμός και ο Σαμανισμός. Η παρουσία ατόμων κοντά στην χριστιανική πίστη στην οικογένεια του Χουλάγκου σημειώνεται επίσης στις πηγές, κάτι που εξηγεί τις προσπάθειες διπλωματικής επαφής των Ιλχανιδών με τους Σταυροφόρους και τις ευρωπαϊκές δυνάμεις.
Ανατολία και σχέσεις με γείτονες
Η πολιτική των Ιλχανιδών στην Ανατολία ήταν αποφασιστική για την τουρκική ιστορία της περιοχής. Μετά τη Μάχη του Κόσε Νταγκ το 1243 το ανατολικό Σουλτανατό των Σελτούκων είχε γίνει υποκείμενο στους Μογγόλους· υπό τους Ιλχανίδες αυτή η εξάρτηση γίνεται πιο συστηματική. Στέλνονταν μογγολικοί κυβερνήτες και στρατιωτικές μονάδες στην Ανατολία, συλλέγονταν φόροι, και οι Σελτούκοι σουλτάνοι βασίλευαν αποτελεσματικά υπό την επίβλεψη των Ιλχανιδών. Αυτή η πίεση προκάλεσε κινήσεις μεταξύ των τουρκομενών φυλών και των υφαλοκρασιών της Ανατολίας· με την πάροδο του χρόνου, η ενίσχυση υφαλοκρασιών όπως οι Καραμανίδες совпаδούσαν με περιόδους που η εξουσία των Ιλχανιδών αδυνάτιζε.
Ο ανταγωνισμός με το κράτος των Μαμλούκων στα δυτικά ήταν κεντρικός στην εξωτερική πολιτική των Ιλχανιδών. Στη Μάχη του Αϊν Τζαλούτ το 1260 η μογγολική πρόοδος σταμάτησε, και η μάχη για τον έλεγχο της Συρίας συνέχισε για πολλά χρόνια. Στον βορρά, ο конфлиκτος με τη Χρυσή Ορδα για τον Καύκασο δεν τελείωνε ποτέ. Έτσι οι Ιλχάνιοι αναγκάστηκαν να πολεμήσουν σε δύο μέτωπα, δυτικό και βόρειο. Αυτό εξαντλήσε τους πόρους του κράτους και επιδεινώσε τα εσωτερικά πολιτικά προβλήματα. Παρ' όλα αυτά, η διπλωματία των Ιλχανιδών είχε ένα δίκτυο αρκετά ευρύ για να ανταλλάσσει πρέσβεις με ευρωπαϊκά βασιλεία και την παπατεία· αυτές οι επαφές δείχνουν πόσο πολυδιάστατες ήταν οι διεθνείς σχέσεις της περιόδου.
Οι μεταρρυθμίσεις του Γκάζαν, η επιστήμη και η κατάρρευση
Η άνοδος του Γκάζαν Χαν το 1295 είναι στροφική στιγμή στην ιστορία των Ιλχανιδών. Γίνεται μουσουλμάνος, καθιστά την Ισλάμ επίσημη θρησκεία του κράτους, και στη συνέχεια ξεκινά ένα ευρύ πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων. Το φορολογικό σύστημα αναδιοργανώθηκε, τα μέτρα και τα βάρη τυποποιήθηκαν, και το ταχυδρομικό και επικοινωνιακό δίκτυο ενισχύθηκε. Στόχος ήταν να περιοριστεί η πίεση της νομαδικής μογγολικής αριστοκρατίας στον αγροτικό και αστικό πληθυσμό και να σταθεροποιηθούν τα κρατικά έσοδα. Ο βεζίρης του Ρασίντ αλ-Ντιν Φαζλούλλα έγραψε το μεγάλο του ιστορικό έργο, το Τζαμί αλ-Ταουαρίχ, σε αυτή την περίοδο· είναι μεταξύ των σημαντικότερων πηγών για τη μογγολική, τουρκική και παγκόσμια ιστορία.
Οι Ιλχάνιοι έκαναν επίσης σημαντικές συνεισφορές στην επιστήμη και την αρχιτεκτονική. Το αστρονομικό που ίδρυσε ο Νασίρ αλ-Ντιν αλ-Τούσι στη Μαραγκά γίνει ένα από τα πιο προηγμένα αστρονομικά κέντρα της εποχής του. Ο θολωμένος μνημείο που χτίστηκε από τον Ολγιάϊτού στη Σουλτανιγιά είναι μεταξύ των εντυπωσιακών παραδειγμάτων της ισλαμικής αρχιτεκτονικής. Ωστόσο, όταν ο Αμπού Σαΐντ πέθανε ατέκνο το 1335, η δυναστεία μπήκε σε κρίση. Χωρίς κληρονόμο θρόνου, οι περιφερειακοί εμίρες κέρδισαν δύναμη και το κράτος διασπάστηκε σύντομα σε μικρές δυναστείες όπως οι Τζαλαϊρίδες, οι Τσομπανίδες και οι Μουζαφαρίδες. Αυτός ο διασπορισμός άνοιξε αργότερα τον δρόμο για την κατάκτηση της περιοχής από τον Τιμούρ. Οι ιστορικοί αξιολογούν τους Ιλχάνιους λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις καταστροφικές τους κατακτήσεις όσο και τις πολιτιστικές και διοικητικές τους συνεισφορές μαζί.
Θρησκεία, κοινωνία και η μογγολοϊρανική σύνθεση στην εξουσία
Η κοινωνία των Ιλχανιδών είχε μικτή δομή στην οποία η μογγολική νομαδική αριστοκρατία ζούσε μαζί με τον καθιερωμένο ιρανικό και τουρκικό πληθυσμό. Ενώ οι μογγολικοί ηγέτες κατέχουν τα ανώτερα επίπεδα της διοίκησης, έμπειροι ιρανικοί βεζίρες και γραμματείς υπηρέτησαν σε τομείς όπως η φορολογική συλλογή, η αλληλογραφία και η διοίκηση της αυλής. Αυτό το διαμέρισμα εργασίας γίνεται ακόμα πιο προφανές μετά τις μεταρρυθμίσεις του Γκάζαν Χαν. Οι χαν δεν εγκατέλειψαν εντελώς τους μογγολικούς έθιμα· κράτησαν το πλαίσιο της γιάσα, των κανόνων που αποδίδονται στον Τζένγκις Χαν, αλλά εισήγαγαν επίσης το ισλαμικό δίκαιο και τις τοπικές παραδόσεις, δημιουργώντας ένα υβριδικό νομικό σύστημα.
Η θρησκευτική ποικιλία ήταν επίσης χαρακτηριστικό του κόσμου των Ιλχανιδών. Μουσουλμάνοι, Χριστιανοί, Εβραίοι και Βουδισμοί ήταν υπηκόοι του ίδιου κράτους. Η υιοθέτηση του Ισλάμ ως επίσημης θρησκείας μετά τον Γκάζαν δεν έβαλε τελικά τέλος σε αυτή την ποικιλία, αλλά άλλαξε την ισορροπία της δύναμης υπέρ της μουσουλμάνης πλειοψηφίας. Οι ιστορικοί και ταξιδιώτες της περιόδου περιγράφουν αναλυτικά το ζωντανό εμπόριο στις πόλεις, τις μεγάλες αγορές της Ταμπρίζ και τη ροή εμπορευμάτων μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Σε αυτή την άποψη οι Ιλχάνιοι ήταν ένα σημαντικό κρίκος στο ευρύ εμπορικό δίκτυο που γνωρίζεται ως μογγολική ειρήνη.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Ρασίντ αλ-Ντιν, Τζαμί αλ-Ταουαρίχ.
- Τουρκία Διγιάνετ Βακφί Ισλάμ Ανσικλοπεδισι, «Ιλχανλίлар».
- UNESCO Παγκόσμια Κληρονομιά, «Σολτανιέ».
- Türkiye Diyanet Foundation Encyclopaedia of Islam – “İlhanlılar” entry
- Rashid al-Din Fazlullah – Jami al-Tawarikh
- Encyclopaedia Britannica – Ilkhanate
- Türkiye Diyanet Foundation Encyclopaedia of Islam – “İlhanlılar” entry
- Encyclopaedia Britannica – Ilkhanate
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *