Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Σουλτάνος Σαντζάρ: Ο τελευταίος μεγάλος Σουλτάνος των Μεγάλων Σελτζούκων

Ο Σουλτάνος Σαντζάρ, γιος του Μαλίκ-Σαχ, διέπει την Χουρασάν για πολλά χρόνια πριν γίνει Σουλτάνος των Μεγάλων Σελτζούκων το 1118. Κέρδισε την επάνω χείρα επί των Γαζνευίδων και των Καραχανίδων, αλλά ήττησε από τους Καρα Κιτάι στην Κατβάν το 1141 και αιχμαλωτίστηκε από επαναστατικούς Ογούζ το 1153. Με τον θάνατό του το 1157 η κύρια γραμμή των Μεγάλων Σελτζούκων έφτασε στο τέλος της.

Σουλτάνος Σαντζάρ: Ο τελευταίος μεγάλος Σουλτάνος των Μεγάλων Σελτζούκων
Εικόνα: 1314 artist / Wikimedia Commons (Public domain)

Ο Σαντζάρ ήταν γιος του Σουλτάνου Malik-Shah, και λέγεται ότι ονομάστηκε από την πόλη Σινγιάρ, όπου γεννήθηκε. Κατά τις διαδοχικές μάχες μεταξύ των αδελφών του μετά τον θάνατο του πατέρα τους, ανατέθηκε η διεύθυνση της Χουρασάν το 1097 και διέπει με επιτυχία τις ανατολικές επαρχίες για είκοσι χρόνια.

Το σουλτανάτο του

Όταν ο αδελφός του Μουχάμεντ Ταπάρ πέθανε το 1118, ανέλαβε τον τίτλο του σουλτάνου ως κεφαλή της οικογένειας Σελτζούκ. Εισήλθε στη Γαζνί και έκανε τους Γαζνευίδους ευγενικούς, και κέρδισε την επάνω χείρα επί των Καραχανίδων. Η Μερβ έγινε μια από τις πιο λαμπρές πόλεις της αυτοκρατορίας στη διάρκεια της βασιλείας του.

Κατβάν και η επανάσταση των Ογούζ

Το 1141 στην Κατβάν κοντά στη Σαμαρκάνδ υπέστη σοβαρή ήττα από τον άρχοντα των Καρα Κιτάι, τον Γκουρκάν, και η Τρανσοξιάνα χάθηκε από τους Σελτζούκους. Το 1153 ήττησε από Ογούζ φυλές που είχαν επαναστατήσει λόγω φόρων, και παρέμεινε αιχμάλωτός τους για περίπου τρία χρόνια.

Θάνατος

Ο Σαντζάρ ξεφύγει από την αιχμαλωσία το 1156 αλλά πέθανε ένα χρόνο αργότερα, το 1157, στη Μερβ. Το μνημείο του στέκεται σήμερα εντός του τόπου «Αρχαία Μερβ» στη Λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Απομνημονεύεται στη λαϊκή παράδοση για τη δικαιοσύνη του, ο θάνατός του έβαλε τέλος στη κύρια γραμμή της Μεγάλης Αυτοκρατορίας Σελτζούκ.

Είκοσι χρόνια ως βασιλιάς της Χουρασάν (1097–1118)

Ο Σαντζάρ ήταν ακόμα παιδί περίπου ενδέκα ετών όταν ο μεγαλύτερος αδελφός του Μπερκγιαρούκ τον έστειλε στη Χουρασάν· στα πρώτα χρόνια η επαρχία διευθυνόταν από τους αταμπέκ και τους στρατηγούς του. Ως νέος ανδρας ασφάλισε την ανατολική σύνορο: το 1102 ήττησε τον Καραχανίδη άρχοντα Κάντερ Χαν Τζιμπραίλ κοντά στη Τερμέζ και καθίσει τον Αρσλάν Χαν Μουχάμεντ, υπό την επίβλεψή του, στον θρόνο της Σαμαρκάνδ. Το 1117 στρατεύτηκε στη Γαζνί και ανέβασε τον Μπαχράμ Σαχ του γένους των Γαζνευίδων στον θρόνο· από τότε η Πέμπτη ομιλία στη Γαζνί διαβάστηκε στο όνομα του Σαντζάρ.

«Σουλτάνος των σουλτάνων» και οι Σελτζούκοι του Ιράκ

Όταν ο Μουχάμεντ Ταπάρ πέθανε το 1118, ο γιος του Μαχμούντ κηρύχθηκε σουλτάνος στη δύση. Το 1119 ο Σαντζάρ ήττησε τον ανιψιό του κοντά στη Σαβέ, αλλά αντί να τον αποβιβάσει τον άφησε να διέπει τον Ιράκ και τη δυτική Ιράν ως δικός του αντιπρόσωπος. Έτσι ο Σαντζάρ παρέμεινε ο «μεγάλος σουλτάνος» στη Μερβ, ενώ η δυτική κλάδος αργότερα ονομάστηκε Σελτζούκοι του Ιράκ. Η συμφωνία διατήρησε την εξωτερική ενότητα του κόσμου των Σελτζούκων για περίπου σαράντα χρόνια, αλλά στην πραγματικότητα διέσπασε την εξουσία μεταξύ δύο κέντρων.

Χουαρεζμσάχ Ατσίζ και η τιμή της αιχμαλωσίας

Ένα από τα πιο μακροχρόνια προβλήματα του Σαντζάρ ήταν ο ίδιος του κυβερνήτης, ο Χουαρεζμσάχ Ατσίζ. Ο Ατσίζ αποσπάστηκε πολλές φορές· ο Σαντζάρ εκστράτευσε κατά της Χουαρεζμ το 1138 και σε μεταγενέστερα χρόνια, και κάθε φορά ο Ατσίζ δήλωνε την πιστότητά του και μετά ενισχύονταν πάλι. Μετά την ήττα στην Κατβάν η ισορροπία κλίθηκε υπέρ των Χουαρεζμσάχ. Όταν ο Σαντζάρ αιχμαλωτίστηκε στην επανάσταση των Ογούζ το 1153, η Μερβ και η Νισαπούρ διαρπασθήκαν, και οι διάσημες μαντέσεις και βιβλιοθήκες της Νισαπούρ υπέστησαν σοβαρές ζημιές. Η εξουσία που πλήρωσε το κενό στη Χουρασάν μετά τον θάνατο του Σαντζάρ ήταν, πάλι, οι Χουαρεζμσάχ.

Το μνημείο του στη Μερβ, με την διπλόκαμπυλο θόλο του, είναι μεταξύ των πιο γνωστών κτιρίων της αρχιτεκτονικής Σελτζούκ στην Κεντρική Ασία. Η Αρχαία Μερβ εγγραφεί στη Λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 1999.

Ο Σαντζάρ στη λαϊκή μνήμη

Ο Σαντζάρ αναφέρεται συχνά στην περσική λογοτεχνία ως παράδειγμα δίκαιου άρχοντα. Ο Ανβαρί, ο μεγάλος επινίκιος ποιητής της εποχής, μεγάλωσε στην αυλή του και έγραψε ποιήματα σε讚美 του σουλτάνου· στο Μαχζάν αλ-Ασράρ του Νιζαμί αφηγείται η ιστορία μιας γριάς που ζητάει δικαιοσύνη από τον Σαντζάρ. Αυτοί οι λόγοι μεταφέρουν ένα ηθικό μάθημα περισσότερο από ένα ιστορικό γεγονός: ο άρχοντας οφείλει να ακούει την παράπονο ακόμα και του πιο αδύναμου υποταγμένου του. Η μακρά βασιλεία του και το δυστυχές τέλος της αιχμαλωσίας του διευκόλυναν τέτοιες ιστορίες να συγκεντρωθούν γύρω από το όνομά του.

Το μήκος της βασιλείας του Σαντζάρ

Μετρώντας τα χρόνια του ως βασιλιάς της Χουρασάν και ως σουλτάνος μαζί, ο Σαντζάρ έβασίλευσε για περίπου εξήντα χρόνια. Αυτό είναι μια από τις πιο μακροχρόνιες περιόδους βασιλείας στη δυναστεία Σελτζούκ. Τέτοια μακρά κράτηση της εξουσίας τον έκανε τόσο σύμβολο σταθερότητας στον ανατολικό κόσμο των Σελτζούκων όσο και μάρτυρα της κατάρρευσής του.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Sencer”.
  2. UNESCO World Heritage, “State Historical and Cultural Park ‘Ancient Merv’”.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Sanjar”.
  4. C. E. Bosworth – "The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000–1217)", The Cambridge History of Iran, vol. 5 (Cambridge University Press, 1968)
  5. UNESCO World Heritage – "State Historical and Cultural Park 'Ancient Merv'" (1999)
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *