Το ποιος κερδίζει τις εκλογές εξαρτάται όχι μόνο από τις ψήφους αλλά και από τους κανόνες που μετατρέπουν τις ψήφους σε έδρες. Αυτοί οι κανόνες ονομάζονται εκλογικό σύστημα. Υπάρχουν δεκάδες παραλλαγές παγκοσμίως, αλλά οι περισσότερες εμπίπτουν σε μερικές κύριες οικογένειες. Κάθε σύστημα έχει διαφορετικά πλεονεκτήματα και αδυναμίες όσον αφορά τη δίκαιη εκπροσώπηση, τη κυβερνητική σταθερότητα και τον δεσμό μεταξύ των ψηφοφόρων και των αντιπροσώπων τους.
Απλό πλειοψηφικό σύστημα (First-past-the-post)
Η χώρα χωρίζεται σε περιφέρειες που η καθεμία εκλέγει έναν αντιπρόσωπο· ο υποψήφιος με τις περισσότερες ψήφους σε μια περιφέρεια κερδίζει, ακόμη και χωρίς απόλυτη πλειοψηφία. Η Βουλή των Κοινοτήτων του Ηνωμένου Βασιλείου και η Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ εκλέγονται με αυτόν τον τρόπο. Πλεονεκτήματα: Οι ψηφοφόροι γνωρίζουν τον αντιπρόσωπό τους και οι μονοκομματικές κυβερνήσεις είναι πιο συχνές. Μειονεκτήματα: Μπορεί να υπάρχουν μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ του εθνικού ποσοστού ψήφων και του ποσοστού εδρών· τα μικρά κόμματα δυσκολεύονται.
Σύστημα δύο γύρων
Εάν κανένας υποψήφιος δεν λάβει την απόλυτη πλειοψηφία (πάνω από τις μισές ψήφους) στον πρώτο γύρο, οι επικρατέστεροι υποψήφιοι περνούν σε δεύτερο γύρο. Οι βουλευτικές εκλογές της Γαλλίας και πολλές προεδρικές εκλογές λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο· ο Πρόεδρος της Τουρκίας εκλέγεται επίσης έτσι. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι ο νικητής χαίρει ευρείας υποστήριξης.
Αναλογική εκπροσώπηση
Τα κόμματα κερδίζουν έναν αριθμό εδρών που πλησιάζει το ποσοστό των ψήφων τους. Συνήθως τα κόμματα υποβάλλουν λίστες υποψηφίων και οι έδρες κατανέμονται με βάση έναν μαθηματικό τύπο· ένας από τους πιο κοινούς ονομάζεται από τον Βέλγο μαθηματικό Victor D’Hondt. Χώρες όπως η Ολλανδία, η Ισπανία και το Ισραήλ χρησιμοποιούν αναλογικά συστήματα. Πλεονεκτήματα: Ένα ευρύτερο φάσμα απόψεων της κοινωνίας αντικατοπτρίζεται δίκαια στο κοινοβούλιο. Μειονεκτήματα: Οι μονοκομματικές πλειοψηφίες είναι σπάνιες, επομένως απαιτούνται συνασπισμοί· ο σχηματισμός κυβέρνησης μπορεί να είναι δύσκολος σε κατακερματισμένα κοινοβούλια.
Μικτά συστήματα
Το σύστημα της Γερμανίας είναι το πιο γνωστό παράδειγμα: οι ψηφοφόροι ρίχνουν δύο ψήφους. Η πρώτη επιλέγει έναν υποψήφιο περιφέρειας, η δεύτερη ένα κόμμα· η συνολική κατανομή των εδρών καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την κομματική ψήφο. Αυτό επιδιώκει να συνδυάσει την τοπική εκπροσώπηση με την αναλογικότητα.
Εκλογικά όρια και ψηφοφορία με σειρά προτίμησης
- Εκλογικό όριο: Το ελάχιστο εθνικό ποσοστό ψήφων που χρειάζεται ένα κόμμα για να εισέλθει στο κοινοβούλιο. Η Τουρκία χρησιμοποιεί τη μέθοδο D’Hondt για τις βουλευτικές εκλογές και το εθνικό της όριο μειώθηκε από 10% σε 7% το 2022.
- Ψηφοφορία με σειρά προτίμησης: Στην Αυστραλία, οι ψηφοφόροι αριθμούν τους υποψηφίους κατά σειρά προτίμησης· εάν κανείς δεν λάβει την πλειοψηφία, οι ψήφοι του υποψηφίου με τις λιγότερες ψήφους μεταφέρονται στις δεύτερες προτιμήσεις.
Ποιο είναι το καλύτερο;
Δεν υπάρχει μία και μοναδική σωστή απάντηση. Οι κοινωνίες ισορροπούν μεταξύ της δίκαιης εκπροσώπησης και της κυβερνητικής σταθερότητας σύμφωνα με τη δική τους ιστορία και πολιτική κουλτούρα. Γνωρίζοντας το σύστημα μιας χώρας όταν διαβάζετε εκλογικές ειδήσεις, είναι ευκολότερο να κατανοήσετε ερωτήματα όπως «πώς ένα κόμμα με 30% των ψήφων κέρδισε την πλειοψηφία;»
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- International Institute for Democracy and Electoral Assistance (International IDEA), “Electoral System Design”.
- ACE Electoral Knowledge Network, εγκυκλοπαίδεια εκλογικών συστημάτων.
- Ανώτατο Εκλογικό Συμβούλιο της Τουρκίας, νομοθεσία βουλευτικών εκλογών (το εθνικό όριο μειώθηκε σε 7% το 2022).
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *