Οι Ινκα εμφανίστηκαν ως μικρό βασίλειο στη κοιλάδα του Κούσκου τον 13ο αιώνα. Ο Πατσακούτι, που ανέβηκε στον θρόνο περίπου το 1438, νίκησε γειτονικά λαούς και άρχισε μια μεγάλη επέκταση. Υπό τον γιο και τον εγγονό του η αυτοκρατορία εκτείνονταν από την σημερινή Ικουαδόρ μέχρι τη centrаль Χιλή. Οι Ινκα ονόμαζαν το κράτος τους Ταουαντινσούγιου, «οι Τέσσερις Περιφέρειες».
Διοίκηση και δρόμοι
Η αυτοκρατορία συνδέονταν από το Καπάκ Νιάν, ένα δίκτυο δρόμων που τρέχει κατά μήκος των Άνδεων συνολικού μήκους δεκάδες χιλιάδες χιλιόμετρα, που τώρα βρίσκεται στη Λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Σταθμοί ανάπαυσης και δρομεάς επικοινωνίας επέτρεψαν γρήγορη επικοινωνία. Χωρίς γραφή, οι Ινκα κράτησαν πληθυσμιακά και φορολογικά αρχεία με χρωματιστές δεμένες κορδέλες που λέγονται κίπου.
Γεωργία και αρχιτεκτονική
Περιβόλια πλοκάμια, υδραγωγικά κανάλια και αποθήκες τρέφανε μεγάλο πληθυσμό σε ένα σκληρό τοπίο. Τοιχοί από πέτρες που ταιριάζουν τέλεια μεταξύ τους χωρίς κονίαμα είναι το χαρακτηριστικό της αρχιτεκτονικής των Ινκα. Το Ματσού Πίτσου, σε μια βουνιά, είναι ένα βασιλικό περιουσιακό συγκρότημα του 15ου αιώνα και τόπος Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Η Ισπανική κατάκτηση
Την δεκαετία του 1520 λοιμώξεις από την Ευρώπη και πόλεμος διαδοχής μεταξύ των αδελφών Ουάσκαρ και Αταουάλπα ενέβαλαν την αυτοκρατορία. Τον Νοέμβριο του 1532 μια μικρή ισπανική δύναμη υπό τον Φρανσίσκο Πισάρρο συνέλαβε τον Αταουάλπα στο Καχαμάρκα. Παρά την πληρωμή τεράστιας λύτρωσης, ο Αταουάλπα εκτελέστηκε το 1533 και οι Ισπανοί μπήκαν στο Κούσκο. Η αντίσταση των Ινκα συνέχισε στο Βιλκαμπάμα μέχρι το 1572.
Ο Σαπά Ινκα και η Κυβέρνηση: Ένα Κράτος τεσσάρων Περιφερειών
Στη κορυφή του κράτους των Ινκα βρισκόταν ο άρχοντας που ονομαζόταν Σαπά Ινκα, τον οποίο πίστευαν ότι προέρχονταν από τον Ήλιο Ίντι. Η αυτοκρατορία διαιρούταν σε τέσσερις περιφέρειες που εκτείνονταν προς τέσσερις κατευθύνσεις από το Κούσκο: Τσιντσαγιού, Αντισιού, Κουγιασού και Κουνδισού. Κάθε περιφέρεια διοικούταν από κυβερνήτες, κάτω από τους οποίους υπήρχε μια ιεραρχία βασισμένη σε ομάδες χιλιάδας, εκατόν και δέκα.
Το κράτος συχνά άφηνε τους τοπικούς ηγέτες των κατακτημένων κοινοτήτων στα καθήκοντά τους, ζητώντας σε αντάλλαγμα πιστότητα και εργασία. Ορισμένες κοινότητες μεταφέρθηκαν σε απομακρυσμένες περιφέρειες για να εξασφαλιστεί η πιστότητα ή για να εργαστούν σε νέα αγροτεμάχια (η πρακτική του μίτμακ). Το Κέτσουα προώθησε ως επίσημη γλώσσα· σήμερα εκατομμύρια άνθρωποι στο Περού, τη Βολιβία και την Ικουαδόρ μιλούν Κέτσουα.
Μίτ'α, Αποθήκες και Καταγραφή Αρχείων: Μια Οικονομία Χωρίς Νόμισμα
Η οικονομία των Ινκα δεν είχε χρήμα ή σύστημα αγοράς σύγχρονο νόημα. Το κράτος συλλέγει εργασία για δρόμους, πλοκάμια και ναούς μέσω περιοδικής υποχρέωσης εργασίας που ονομάζεται μίτ'α. Οι άνθρωποι δούλευαν για το κράτος για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα κάθε χρόνο και το κράτος σε αντάλλαγμα παρείχε φαγητό, ποτό και γιορτές. Αυτό το σύστημα υποστηριζόταν από την αποθήκευση αγαθών όπως σιτάρι και υφάσματα.
Οι κρατικές αποθήκες που ονομάζονταν κόλκα ήταν στοιχισμένες κατά μήκος των δρόμων και στα διοικητικά κέντρα. Το αποθηκευμένο σιτάρι χρησιμοποιούνταν για τον στρατό και τον πληθυσμό σε περιόδους ξηρασίας ή πολέμου. Αριθμητικά αρχεία κράτανταν με δεμένες κορδέλες που ονομάζονταν κίπου· χρώμα, τύπος κόμπου και θέση αντιπροσώπευαν αριθμούς και, σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, και άλλες πληροφορίες. Οι λειτουργοί που διάβασαν τα κίπου ονομάζονταν κιπουκαμάγιοκ. Πώς ακριβώς διαβάζονταν αυτό το σύστημα εξετάζεται ακόμα.
Το Καπάκ Νιάν και οι Αγγελιοφόροι Τσάκι
Καπάκ Νιάν είναι το όνομα του συστήματος δρόμων των Ινκα· διασχίζοντας τις Άνδεους, τις έρημους και τα δάση, σχηματίζει ένα δίκτυο περίπου τριάντα χιλιάδων χιλιομέτρων. Το 2014 προστέθηκε στη Λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO με κοινή υποβολή από Αργεντινή, Βολιβία, Χιλή, Κολομβία, Ικουαδόρ και Περού. Οι δρόμοι προσαρμόστηκαν σε δύσκολο έδαφος με σκαλοπόδινες πέτρινες διαδρομές, γέφυρες, διαβάσεις και σηράγγια.
Κατά μήκος του δρόμου υπήρχαν σταθμοί καταλύσεως που ονομάζονταν τάμπου σε τακτικές αποστάσεις. Οι δρομεάς αγγελιοφόροι που ονομάζονταν τσάκι μπορούσαν να καλύψουν πολύ μεγάλες αποστάσεις σε μικρό χρόνο μεταφέροντας μηνύματα και μικρά φορτία μεταξύ σταθμών σαν ρελέ. Οι γέφυρες κρεμαστές που πλέκονται από ινές χόρτου, όπως η Κεςουάτσακα, ξαναπλέκονται κάθε χρόνο από τοπικές κοινότητες· αυτή η παράδοση βρίσκεται στη λίστα ακατασχήτου πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.
Γεωργία σε Ύψος: Πατάτες, Καλαμπόκι και Τσούνιο
Η γεωργία των Ινκα βασίζονταν στην εκμετάλλευση των κλιμάτων διαφορετικών ζωνών ύψους. Καλαμπόκι καλλιεργούνταν στις κοιλάδες, και πατάτες και κινόα σε υψηλότερα ύψη. Χιλιάδες ποικιλίες πατάτας αναπτύχθηκαν. Οι πατάτες ξηραίνονταν με ψύξη με τη βοήθεια πάγου και ήλιου σε ένα μακράς διατήρησης τρόφιμο που λέγεται τσούνιο, και αυτή η μέθοδος ήταν ένα από τα βασικά στοιχεία της αποθήκευσης.
Οι κυκλικές κοιλάδες πλοκαμίων στο Μοράγ θεωρούνται ως τόπος γεωργικών πειραμάτων όπου διαφορετικές κλιματικές συνθήκες μπορούσαν να δοκιμαστούν σε μικρό χώρο. Τα πλοκάμια εξυπηρετούσαν όχι μόνο για να κρατήσουν το έδαφος αλλά και για να μετριάσουν τις διαφορές θερμοκρασίας και να βοηθήσουν την άρδευση. Λάμα και αλπάκα χρησιμοποιούνταν για μεταφορά φορτίων, μαλλί και κρέας· ο τροχός δεν χρησιμοποιούνταν για μεταφορά. Αυτό το σύστημα έκανε δυνατή την τρέφεση μεγάλου πληθυσμού σε ψηλό και δύσκολο τοπίο.
Κούσκο, Ματσού Πίτσου και Θρησκεία
Η πρωτεύουσα Κούσκο θεωρούταν ως θρησκευτικό και πολιτικό κέντρο του κόσμου των Ινκα· το όνομά της συνδέεται με μια λέξη Κέτσουα που σημαίνει «όμφαλος». Ένα από τα σημαντικότερα κτίρια της πόλης, το Κορίκαντσα, είναι γνωστό ως Ναός του Ήλιου και περιγράφεται ως έχοντας τοίχους καλυμμένους με χρυσές πλάκες. Μετά την ισπανική κατάκτηση ένας ναός χτίστηκε στις θεμελίους του ναού· σήμερα αυτά τα ερείπια φαίνονται αλληλεπικαλυπτόμενα. Πάνω από την πόλη, το Σακσαγουαμάν είναι ένα συγκρότημα χτισμένο από τεράστιους λίθους.
Το Ματσού Πίτσου θεωρείται βασιλικό περιουσιακό συγκρότημα χτισμένο για τον Πατσακούτι τη δεκαετία του 1450. Εγκαταλείφθηκε μετά την ισπανική κατάκτηση και γνώρισε στον κόσμο η αποστολή του Χάιραμ Μπίνγκαμ το 1911. Στο θρησκευτικό σύστημα Ίντι (ο Ήλιος), Βιρακότσα (ο θεός δημιουργός) και Πατσαμάμα (Μητέρα Γη) κατέχουν σημαντικές θέσεις. Οι μούμιες των νεκρών αρχόντων διατηρούνταν και φέρονταν σε τελετές.
Από τον Εμφύλιο Πόλεμο στο Βιλκαμπάμα: Αντίσταση Μετά την Κατάκτηση
Ο θάνατος του άρχοντα Γουάινα Καπάκ την δεκαετία του 1520 συνεπέπεσε με την εξάπλωση ασθενειών από την Ευρώπη στη περιοχή. Το πρόβλημα της διαδοχής οδήγησε σε εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των γιών του Ουάσκαρ και Αταουάλπα. Καθώς ο Αταουάλπα κέρδιζε τον πόλεμο, το 1532 η ομάδα περίπου 170 ατόμων του Φρανσίσκο Πισάρρο έφτασε στο Καχαμάρκα. Την 16η Νοεμβρίου 1532 οι Ισπανοί έθεσαν ενέδρα και συνέλαβαν τον Αταουάλπα. Αν και του είχε υποσχεθεί ελευθερία σε αντάλλαγμα για το να γεμίσει ένα δωμάτιο με χρυσό και ασήμι, ο Αταουάλπα εκτελέστηκε το 1533.
Η αντίσταση των Ινκα δεν τελείωσε με την κατάκτηση. Ο Μάνκο Ινκα ούρλιαξε το Κούσκο το 1536· όταν απέτυχε αναχώρησε στο Βιλκαμπάμα και διατήρησε ένα κράτος Ινκα εκεί. Αυτό το κράτος τελείωσε το 1572 με την κατάσχεση και εκτέλεση του τελευταίου άρχοντα, Τούπακ Αμαρού. Περίπου δύο αιώνες αργότερα, το 1780, ξέσπασε μεγάλη επανάσταση υπό τον Χοσέ Γκαμπριέλ Κοντορκανκί, γνωστό και ως Τούπακ Αμαρού II.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Encyclopaedia Britannica, “Inca”.
- UNESCO World Heritage, “Qhapaq Ñan, Andean Road System” and “Historic Sanctuary of Machu Picchu”.
- Garcilaso de la Vega, Royal Commentaries of the Incas.
- Encyclopaedia Britannica, entry “Inca”.
- UNESCO World Heritage Centre, “Qhapaq Ñan, Andean Road System” (2014) and “Historic Sanctuary of Machu Picchu”.
- Terence N. D’Altroy, The Incas (Wiley-Blackwell).
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *