Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Εξωπλανήτες: Πώς ανακαλύπτονται κόσμοι πέρα από το Ηλιακό Σύστημα;

Μέχρι το 1995 δεν ήταν γνωστός ούτε ένας πλανήτης σε τροχιά γύρω από άλλο αστέρι παρόμοιο με τον Ήλιο· σήμερα έχουν επιβεβαιωθεί περισσότεροι από έξι χιλιάδες. Πώς εντοπίζονται οι εξωπλανήτες, οι πιο συναρπαστικές ανακαλύψεις και η αναζήτηση μιας «δεύτερης Γης».

Εξωπλανήτες: Πώς ανακαλύπτονται κόσμοι πέρα από το Ηλιακό Σύστημα;

Εδώ και χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι αναρωτιούνταν αν τα αστέρια στον ουρανό έχουν επίσης πλανήτες. Η απάντηση ήρθε μόλις τα τελευταία τριάντα χρόνια: το σύμπαν είναι γεμάτο πλανήτες. Σήμερα θεωρείται ότι τα περισσότερα αστέρια στον Γαλαξία μας έχουν τουλάχιστον έναν.

Οι πρώτες ανακαλύψεις

Το 1992 βρέθηκαν οι πρώτοι εξωπλανήτες γύρω από ένα πάλσαρ. Το 1995 οι Ελβετοί αστρονόμοι Michel Mayor και Didier Queloz ανακάλυψαν έναν πλανήτη σε τροχιά γύρω από το αστέρι 51 Pegasi, το οποίο μοιάζει με τον Ήλιο. Αυτός ο πλανήτης, μεγέθους Δία, ήταν τόσο κοντά στο άστρο του ώστε το έτος του διαρκούσε μόλις τέσσερις ημέρες. Η ανακάλυψη αυτή ανέτρεψε τις ιδέες για τα πλανητικά συστήματα και τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής το 2019.

Πώς εντοπίζονται;

  • Μέθοδος της διάβασης: Όταν ένας πλανήτης περνάει μπροστά από το άστρο του, το φως του άστρου εξασθενεί ελαφρώς. Τα διαστημικά τηλεσκόπια Kepler (2009–2018) και TESS (από το 2018) ανακάλυψαν χιλιάδες πλανήτες με αυτόν τον τρόπο.
  • Ακτινική ταχύτητα: Η βαρύτητα ενός πλανήτη κάνει το άστρο του να ταλαντεύεται ελαφρώς, δημιουργώντας μετρήσιμες μετατοπίσεις στο χρώμα του αστρικού φωτός.
  • Άμεση απεικόνιση: Με την απόκρυψη του αστρικού φωτός, είναι δυνατή η φωτογράφingση μεγάλων πλανητών που βρίσκονται μακριά από τα άστρα τους.
  • Βαρυτικοί μικροφακοί: Όταν ένα άστρο καμπυλώνει το φως ενός άλλου άστρου που βρίσκεται πίσω του, ένας πλανήτης αφήνει ένα μικρό αποτύπωμα στην καμπύλωση.

Τι είδους πλανήτες υπάρχουν;

Οι εξωπλανήτες παρουσιάζουν απροσδόκητη ποικιλομορφία: «καυτούς Δίες» πολύ κοντά στα άστρα τους, «υπεργαίες» και «μίνι-Ποσειδώνες» με μέγεθος μεταξύ Γης και Ποσειδώνα, οι οποίοι δεν έχουν αντίστοιχο στο δικό μας Ηλιακό Σύστημα, ακόμη και πλανήτες σε τροχιά γύρω από δύο ήλιους. Το 2017 βρέθηκαν επτά πλανήτες στο μέγεθος της Γης γύρω από ένα μικρό άστρο που ονομάζεται TRAPPIST-1. Ο Εγγύτανος Κενταύρου, το πλησιέστερο σε εμάς άστρο, είναι γνωστό ότι έχει τουλάχιστον έναν πλανήτη.

Η αναζήτηση μιας δεύτερης Γης

Οι επιστήμονες ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για βραχώδεις πλανήτες στην «κατοικήσιμη ζώνη», όπου η απόσταση από το άστρο θα μπορούσε να επιτρέψει την ύπαρξη υγρού νερού στην επιφάνεια. Το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb μπορεί να ανιχνεύσει μόρια όπως υδρατμούς και διοξείδιο του άνθρακα αναλύοντας το αστρικό φως που διέρχεται από τις πλανητικές ατμόσφαιρες. Κανένα σημάδι ζωής δεν έχει επιβεβαιωθεί ακόμη σε άλλον πλανήτη, αλλά το ζήτημα αποτελεί μία από τις πιο συναρπαστικές επιστημονικές αναζητήσεις των επόμενων δεκαετιών.

Πώς μελετάται η ατμόσφαιρα ενός εξωπλανήτη;

Όταν ένας πλανήτης περνάει μπροστά từ το άστρο του, ένα μικρό μέρος του αστρικού φωτός φιλτράρεται μέσα από την ατμόσφαιρα του πλανήτη προτού φτάσει σε εμάς. Επειδή κάθε αέριο στην ατμόσφαιρα απορροφά φως σε συγκεκριμένα μήκη κύματος, το φάσμα αυτού του φωτός, δηλαδή το φως χωρισμένο στα χρώματά του, δίνει στοιχεία για το τι περιέχει η ατμόσφαιρα. Αυτή η μέθοδος ονομάζεται φασματοσκοπία διάβασης.

Το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb έκανε ένα σημαντικό βήμα σε αυτόν τον τομέα: το 2022 η NASA ανακοίνωσε την ξεκάθαρη ανίχνευση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα ενός καυτού γιγάντιου πλανήτη που ονομάζεται WASP-39 b. Αυτό θεωρήθηκε η πρώτη σαφής απόδειξη ύπαρξης διοξειδίου του άνθρακα σε εξωπλανήτη. Η μέτρηση των λεπτών ατμοσφαιρών βραχωδών πλανητών στο μέγεθος της Γης είναι πολύ πιο δύσκολη και τα αποτελέσματα επί τούτου εξακολουθούν να συζητούνται. Γι' αυτόν τον λόγο, ειδήσεις τύπου «εντοπίστηκαν σημάδια ζωής σε έναν πλανήτη» πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη.

Οι εξωπλανήτες σε αριθμούς και νέες αποστολές

Σύμφωνα με το Αρχείο Εξωπλανητών της NASA, ο αριθμός των επιβεβαιωμένων εξωπλανητών ξεπέρασε τις 6.000 το 2025, ενώ χιλιάδες υποψήφιοι εξακολουθούν να περιμένουν επιβεβαίωση. Οι περισσότεροι από αυτούς τους πλανήτες βρέθηκαν με τη μέθοδο της διάβασης, ιδίως χρησιμοποιώντας δεδομένα από τους δορυφόρους Kepler και TESS.

  • PLATO (ESA): Σχεδιασμένο για την αναζήτηση πλανητών παρόμοιων με τη Γη στην κατοικήσιμη ζώνη γύρω από αστέρια παρόμοια με τον Ήλιο.
  • Διαστημικό Τηλεσκόπιο Nancy Grace Roman (NASA): Αναμένεται να εντοπίσει πλανήτες μακριά από τα άστρα τους και ελεύθερους πλανήτες χρησιμοποιώντας τη μέθοδο των μικροφακών.
  • Ariel (ESA): Στοχεύει στη συστηματική μελέτη της ατμόσφαιρας εκατοντάδων εξωπλανητών.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορούμε να ταξιδέψουμε σε εξωπλανήτες;

Όχι με τη σημερινή τεχνολογία. Ακόμη και ο πλησιέστερος εξωπλανήτης απέχει περίπου 4,2 έτη φωτός· με τα σημερινά ταχύτερα διαστημόπλοια, η άφιξη εκεί θα διαρκούσε δεκάδες χιλιάδες χρόνια.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

  1. Αρχείο Εξωπλανητών της NASA και σελίδες «Exoplanets» της NASA.
  2. Ίδρυμα Nobel, ανακοίνωση του Βραβείου Νόμπελ Φυσικής 2019.
  3. ESA, σελίδες «Exoplanets».
  4. Αρχείο Εξωπλανητών της NASA
  5. NASA – Το Webb ανιχνεύει διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα εξωπλανήτη (WASP-39 b, 2022)
  6. ESA – Αποστολές PLATO και Ariel
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *