Tầng ozone là một lá chắn tự nhiên trong tầng bình lưu, cách mặt đất khoảng 15–35 km, nơi khí ozone tập trung cao độ và lọc hầu hết các bức xạ tia cực tím (UV-B) có hại từ Mặt trời. Đối với những ai đang thắc mắc “tầng ozone có vai trò gì?” hoặc “lỗ thủng tầng ozone đã đóng lại chưa?”, tin tốt là nhờ sự hợp tác quốc tế, tầng này đang phục hồi chậm nhưng đều đặn.
Tại sao tầng ozone lại quan trọng?
Ozone (O₃) là một phân tử được cấu tạo từ ba nguyên tử oxy. Ozone trong tầng bình lưu hấp thụ các tia UV-B, loại tia làm tăng nguy cơ ung thư da và đục thủy tinh thể, đồng thời gây hại cho thực vật và sinh vật biển. Nếu không có tầng ozone, sự sống trên đất liền như chúng ta biết sẽ không thể tồn tại. (Ngược lại, ozone ở tầng đối lưu/mặt đất là một phần của ô nhiễm không khí và có hại khi hít phải.)
Lỗ thủng tầng ozone đã được phát hiện như thế nào?
Vào năm 1985, các nhà khoa học từ Cơ quan Khảo sát Nam Cực của Anh đã báo cáo rằng lượng ozone trên Nam Cực giảm mạnh vào mỗi mùa xuân. Sự mỏng đi này được gọi là “lỗ thủng tầng ozone”. Thủ phạm hóa ra là các hóa chất do con người tạo ra như chlorofluorocarbons (CFCs) được sử dụng trong tủ lạnh, máy điều hòa nhiệt độ và bình xịt aerosol. Khi các khí này lên đến tầng bình lưu, chúng bị ánh sáng mặt trời phân tách, và lượng clo giải phóng ra sẽ phá hủy các phân tử ozone theo một phản ứng dây chuyền. Mario Molina, Sherwood Rowland và Paul Crutzen, những người đã dự đoán tác động của CFC đối với tầng ozone, đã được trao giải Nobel Hóa học năm 1995.
Nghị định thư Montreal là gì?
Được ký kết vào năm 1987, Nghị định thư Montreal là hiệp ước quốc tế nhằm loại bỏ dần việc sản xuất và sử dụng các chất làm suy giảm tầng ozone. Là hiệp ước đầu tiên được tất cả các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc phê chuẩn, nó đã loại bỏ khoảng 99% các chất làm suy giảm tầng ozone và được trích dẫn rộng rãi như một trong những thỏa thuận môi trường thành công nhất trong lịch sử.
Tầng ozone có đang được chữa lành không?
Có. Theo đánh giá khoa học năm 2023 của Tổ chức Khí tượng Thế giới và Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc, nếu các chính sách hiện tại tiếp tục được duy trì, tầng ozone dự kiến sẽ trở lại mức của năm 1980 vào khoảng năm 2066 ở Nam Cực, khoảng năm 2045 ở Bắc Cực và khoảng năm 2040 đối với phần còn lại của thế giới. Mặc dù kích thước của lỗ thủng tầng ozone thay đổi theo từng năm tùy thuộc vào điều kiện thời tiết, nhưng xu hướng tổng thể là đang phục hồi.
Các câu hỏi thường gặp
Lỗ thủng tầng ozone có gây ra biến đổi khí hậu không?
Đây là hai vấn đề khác nhau: lỗ thủng tầng ozone liên quan đến bức xạ UV, còn biến đổi khí hậu liên quan đến khí nhà kính. Tuy nhiên, có một mối liên hệ: CFC cũng là những khí nhà kính mạnh, vì vậy Nghị định thư Montreal cũng đã giúp làm chậm quá trình biến đổi khí hậu.
Tầng ozone có bảo vệ chúng ta hoàn toàn khỏi Mặt trời không?
Không. Một số bức xạ UV vẫn chạm tới mặt đất, vì vậy kem chống nắng, mũ và kính râm vẫn rất quan trọng.
Nguồn
- WMO/UNEP, “Scientific Assessment of Ozone Depletion: 2023”.
- Ban Thư ký Ozone của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), Nghị định thư Montreal.
- Farman, Gardiner, Shanklin, Nature, 1985.
- Quỹ Nobel, Giải Nobel Hóa học năm 1995.
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *