Shah Rukh là con trai út trong bốn người con trai của Timur, và cha ông đã giao cho ông quản lý Khurasan. Sau cái chết của Timur năm 1405, cuộc tranh giành kế vị bùng nổ giữa các con cháu của ông; Shah Rukh chiếm Samarkand năm 1409, trở thành首领 của nhà nước, và bổ nhiệm con trai mình Ulugh Beg làm tổng trấn Samarkand.
Chính quyền của ông
Khác với cha mình, Shah Rukh tập trung vào việc bảo tồn và phát triển nhà nước thay vì các chiến dịch chinh phục dài hơi. Ông tiến hành chiến dịch chống lại Kara Koyunlu, những người đang mạnh lên ở phương tây, và thiết lập quan hệ ngoại giao với nhà Minh Trung Quốc và nhà Ottoman. Ông được biết đến với sự tận tụy đối với luật pháp Hồi giáo.
Herat và văn hóa
Shah Rukh dời đô về Herat. Vợ ông Gawhar Shad xây dựng những ngôi đền và trường học (madrasa) tráng lệ mang tên bà tại Herat và Mashhad. Thư viện-xưởng nghệ thuật do con trai ông Baysunghur thành lập đã mở ra kỷ nguyên mới trong hội họa thu nhỏ và nghệ thuật sách, và sử gia Hafiz-i Abru đã viết những tư liệu quan trọng cho giai đoạn này.
Cái chết
Shah Rukh qua đời gần Rayy năm 1447 trong một chiến dịch dập tắt cuộc nổi loạn. Ông được kế vị bởi con trai Ulugh Beg, nhưng cuộc tranh giành kế vị sớm bùng nổ lại.
Các đoàn sứ đến Trung Quốc và Ấn Độ
Thời cai trị của Shah Rukh là một trong những giai đoạn mà nhà Timur thiết lập quan hệ ngoại giao sâu rộng nhất với thế giới bên ngoài. Trước khi qua đời, cha ông Timur đã chuẩn bị một chiến dịch chống lại Trung Quốc; Shah Rukh lại chọn quan hệ hòa bình với nhà Minh, và các sứ giả往返 giữa hai triều đình.
- Đoàn sứ đến Bắc Kinh (1419–1422): Một đoàn đại biểu lớn xuất phát từ Herat đến triều đình của hoàng đế Minh Yongle vào cuối năm 1420 và trở về năm 1422. Nhật ký do họa sĩ Ghiyath al-Din, một thành viên của đoàn sứ, ghi chép lại là một bằng chứng quý giá mô tả các nghi thức, con đường và thành phố ở Trung Quốc; văn bản này cũng được đưa vào tác phẩm của Hafiz-i Abru.
- Đoàn sứ đến Ấn Độ (1442–1444): Sử gia Abd al-Razzaq Samarqandi đi đường biển với tư cách sứ giả của Shah Rukh đến Calicut trên bờ biển tây nam Ấn Độ và vương quốc Vijayanagara. Tác phẩm của ông là một nguồn tư liệu quan trọng về đời sống thương mại của khu vực lúc bấy giờ.
Cuộc đấu tranh với Qara Qoyunlu
Ở phương tây, Qara Qoyunlu, những người đã mạnh lên tại Azerbaijan và Iraq, trở thành vấn đề quân sự lớn nhất của Shah Rukh. Ông lãnh đạo ba chiến dịch chính đến khu vực này: năm 1420–1421, 1429 và 1434–1435. Khi ông khởi hành cho chiến dịch đầu tiên, vị vua Qara Qoyunlu Qara Yusuf qua đời; Shah Rukh đánh bại các con trai của ông và tiến vào Tabriz. Nhưng mỗi khi quân đội Timur rút lui, Qara Qoyunlu lại lấy lại sức mạnh.
Do đó, Shah Rukh chọn cách, thay vì cai trị trực tiếp khu vực đó, công nhận làm tổng trấn những hoàng tử Qara Qoyunlu tuyên bố trung thành với ông. Cách tiếp cận này mang lại hòa bình trong ngắn hạn, nhưng sau cái chết của ông, Qara Qoyunlu đủ mạnh để tiến vào lãnh thổ Timur. Sự hòa bình kéo dài dưới thời cai trị của Shah Rukh cũng đặt nền móng cho sự phát triển rực rỡ của đời sống văn hóa tại Herat.
Việc viết sử cũng nhận được sự hỗ trợ từ triều đình Shah Rukh. Theo yêu cầu của vị vua, Hafiz-i Abru đã biên soạn cả một sử thế giới tổng quát và các tác phẩm địa lý. Con trai ông Ulugh Beg, với đài quan sát thiên văn ông thành lập tại Samarkand và các bảng sao ông biên soạn, trở thành đại diện xuất sắc nhất của phong trào khoa học và nghệ thuật bắt đầu dưới thời cai trị của cha mình.
Thế giới Timur sau Shahrukh
Sau cái chết của Shahrukh năm 1447, các lãnh thổ Timur nhanh chóng phân mảnh. Ulugh Beg, người lên ngôi tại Samarkand, bị giết năm 1449 theo lệnh của chính con trai mình Abd al-Latif; cái kết của vị vua học giả này được tính là một trong những sự kiện đau buồn nhất trong lịch sử Timur.
Mặc dù phân mảnh chính trị, đời sống văn hóa Shahrukh đã khởi xướng tại Herat vẫn tiếp tục. Dưới thời Husayn Bayqara, người cai trị Herat từ 1469 đến 1506, thành phố lại một lần nữa phát triển rực rỡ: Ali-Shir Nava'i, vị đại thi nhân của tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Chagatai, với tư cách là tể tướng đã hỗ trợ cả văn học và hoạt động xây dựng, trong khi họa sĩ thu nhỏ Bihzad đại diện cho đỉnh cao của trường phái hội họa Herat. Di sản này sau đó được mang đến các triều đình Safavid và Mughal.
Nguồn và đọc thêm
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Şâhruh”.
- Hafiz-i Abru, Zubdat al-Tawarikh.
- Encyclopaedia Britannica, “Shāh Rokh”.
- Beatrice Forbes Manz – Power, Politics and Religion in Timurid Iran (Cambridge University Press, 2007)
- Ghiyath al-Din Naqqash – Account of the embassy to China (in Hafiz-i Abru, Zubdat al-Tawarikh)
- Abd al-Razzaq Samarqandi – Matla al-Sa'dayn
- Beatrice Forbes Manz – Power, Politics and Religion in Timurid Iran (Cambridge University Press, 2007)
- Encyclopaedia Iranica – "Herat iii. History, Medieval Period"
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *