Laoshang là con trai của Modu Chanyu, người sáng lập đế chế Xiongnu. Ông trở thành Chanyu sau cái chết của cha mình vào năm 174 TCN và tiếp tục trật tự mạnh mẽ mà cha mình đã xây dựng.
Thất bại của người Yuezhi
Dưới thời Laoshang, người Xiongnu gây ra một thất bại nặng nề cho người Yuezhi ở vùng Gansu. Theo Shiji, vua Yuezhi bị giết và Chanyu đã làm một chiếc cốc uống rượu từ hộp sọ của ông ta. Phần lớn người Yuezhi bị đánh bại đã di cư về phía tây, cuối cùng đến Bactria, và sau đó đóng vai trò trong sự trỗi dậy của đế chế Kushan.
Quan hệ với nhà Hán Trung Quốc
Quan hệ giữa người Xiongnu và nhà Hán Trung Quốc dựa trên hệ thống heqin ("hòa bình nhờ quan hệ huyết thống"), trong đó Trung Quốc gả một công chúa cho Chanyu và thường xuyên gửi lụa, rượu và ngũ cốc. Zhonghang Yue, một quan viên triều đình đi cùng công chúa được gả cho Laoshang, ở lại với người Xiongnu và khuyên Chanyu không nên trở nên phụ thuộc vào hàng hóa của người Hán và giữ gìn phong tục thảo nguyên.
Cái chết
Laoshang qua đời vào năm 161 TCN và được kế vị bởi con trai Junchen. Một số nhà sử học Thổ Nhĩ Kỳ ghi nhận rằng ảnh hưởng của người Xiongnu ở phương tây đạt đến mức rộng nhất trong thời của ông.
Lời khuyên của Zhonghang Yue
Sima Qian trong Shiji ghi chi tiết lời khuyên mà quan viên người Hán Zhonghang Yue, người đã đầu hàng triều đình Xiongnu, đưa ra cho Ki-ok. Zhonghang Yue dạy các quan viên Xiongnu đếm số người và gia súc và lập hồ sơ. Ông cũng khuyên rằng các bức thư gửi cho hoàng đế Hán nên dùng tấm gỗ viết lớn hơn và danh hiệu hào hùng hơn so với những gì Trung Quốc dùng. Trong các cuộc tranh luận với các sứ giả người Hán, ông lập luận rằng lối sống thảo nguyên không hề kém hơn phong tục và nghi lễ của Trung Quốc.
Cuộc cướp bóc lớn năm 166 TCN
Sự kiện quân sự lớn nhất trong triều đại của Ki-ok là cuộc cướp bóc biên giới tây bắc của nhà Hán Trung Quốc vào năm 166 TCN. Theo Shiji, Chanyu tiến quân qua ải Xiao với khoảng 140.000 kỵ binh, cướp bóc vùng Anding và phóng hỏa vào cung điện hoàng gia tên là Huizhong. Tiền phong Xiongnu tiến đến gần kinh đô Chang'an. Khi quân Hán tập kết, người Xiongnu rút lui sau khi ở lại bên trong biên giới khoảng một tháng. Cuộc cướp bóc này dẫn đến những tranh luận gay gắt tại triều đình Hán về sự kém hiệu quả của hệ thống phòng thủ biên giới.
Hòa bình năm 162 TCN với Hoàng đế Wen
Sau các cuộc cướp bóc, hai bên quay lại hòa bình. Năm 162 TCN, Hoàng đế Hán Wen gia hạn sắp đặt heqin trong một bức thư gửi cho Chanyu. Bức thư này, được trích dẫn trong Shiji, tuyên bố rằng các dân tộc "kéo cung" ở phía bắc Vạn Lý Trường Thành thuộc về Chanyu, trong khi các dân tộc "đeo thắt lưng và đội mũ" ở phía nam thuộc về hoàng đế. Câu nói này thường được trích dẫn như một văn bản ngoại giao sớm công nhận ranh giới giữa hai thế giới. Dù có hòa bình, các cuộc cướp bóc nhỏ trên biên giới vẫn tiếp diễn thỉnh thoảng.
Ảnh hưởng lâu dài của cuộc di cư của người Yuezhi
Ảnh hưởng của việc Ki-ok đánh bại người Yuezhi kéo dài suốt nhiều thế kỷ. Người Yuezhi rút lui về phía tây trước tiên định cư ở vùng Ili; sau đó, dưới áp lực của người Wusun, những người có liên hệ với người Xiongnu, họ di cư tiếp về tây nam đến Bactria. Khoảng năm 138 TCN, Hoàng đế Hán Vũ phái Zhang Qian về phương tây để mời người Yuezhi kết minh chống lại người Xiongnu. Người Yuezhi không chấp nhận đề nghị này; tuy nhiên, hành trình của Zhang Qian là một bước quan trọng trong quá trình dẫn đến việc mở ra Con đường Tơ lụa.
Hai tên gọi Ki-ok và Laoshang
Dạng "Ki-ok" được sử dụng trong sử học Thổ Nhĩ Kỳ xuất phát từ các cách đọc cũ của tên Jizhu, tên này xuất hiện trong tư liệu Trung Quốc là tên riêng của vị vua. "Laoshang", mặt khác, được giải thích không phải là tên riêng mà là một danh hiệu có nghĩa là "người già" hoặc "Chanyu cao cấp". Vì tên các vị vua Xiongnu chỉ được biết từ các tư liệu viết bằng chữ Hán, nên phát âm thực tế của chúng trong tiếng Xiongnu là không chắc chắn. Vì lý do đó, cùng một vị vua có thể được gọi bằng tên khác nhau trong các sách khác nhau.
Nguồn tham khảo và đọc thêm
- Sima Qian, Shiji, chương 110.
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Hunlar”.
- Encyclopaedia Britannica, “Yuezhi” and “Xiongnu”.
- Sima Qian, Records of the Grand Historian: Han Dynasty II (translated by Burton Watson, Columbia University Press)
- Nicola Di Cosmo, Ancient China and Its Enemies, Cambridge University Press, 2002
- Turkish Religious Foundation Encyclopedia of Islam (TDV), "Hunlar" entry
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *