Trò chơi được coi là tổ tiên của cờ vua đã được chơi ở Ấn Độ vào khoảng thế kỷ thứ 6 với cái tên chaturanga, một từ dùng để chỉ bốn binh chủng của quân đội: bộ binh, kỵ binh, tượng binh và xe binh. Nó truyền sang Ba Tư dưới tên shatranj và lan rộng khắp thế giới Hồi giáo đến châu Âu thông qua Al-Andalus và Ý. Các quy tắc về quân hậu quyền năng và quân tượng di chuyển xa như ngày nay đã được thiết lập tại châu Âu vào cuối thế kỷ 15.
Bàn cờ và các quân cờ
Cờ vua được chơi bởi hai người chơi trên một bàn cờ 8x8 với 64 ô vuông. Mỗi người chơi có 16 quân: một vua, một hậu, hai xe, hai tượng, hai mã và tám tốt. Bàn cờ được đặt sao cho mỗi người chơi đều có một ô màu trắng ở góc dưới cùng bên phải của mình.
- Vua (King): Di chuyển một ô theo bất kỳ hướng nào. Mục tiêu của trò chơi là bẫy vua của đối phương khiến nó không thể thoát được.
- Hậu (Queen): Di chuyển bất kỳ số ô nào theo đường thẳng hoặc đường chéo; đây là quân mạnh nhất.
- Xe (Rook): Di chuyển bất kỳ số ô nào theo chiều ngang hoặc chiều dọc.
- Tượng (Bishop): Chỉ di chuyển theo đường chéo và luôn ở trên các ô cùng màu.
- Mã (Knight): Di chuyển theo hình chữ "L" và là quân duy nhất có thể nhảy qua các quân khác.
- Tốt (Pawn): Di chuyển tiến lên một ô (hai ô trong nước đi đầu tiên) và ăn quân theo đường chéo. Khi chạm đến hàng cuối cùng, nó thường được phong cấp thành hậu.
Các quy tắc đặc biệt
- Nhập thành (Castling): Một nước đi đặc biệt trong đó vua và một quân xe đổi chỗ cho nhau trong một nước đi, giúp đưa vua đến vị trí an toàn. Cả hai quân này đều chưa được di chuyển trước đó, và vua không được đang trong thế bị chiếu.
- Bắt tốt qua đường (En passant): Nếu một quân tốt tiến hai ô trong nước đi đầu tiên của nó và đi ngang qua một quân tốt đối phương, đối phương có thể ăn quân đó theo đường chéo như thể nó chỉ mới di chuyển một ô.
- Thế hòa cờ (Stalemate): Nếu người đến lượt đi không bị chiếu nhưng không có nước đi hợp lệ nào, ván cờ được tính là hòa.
Lời khuyên cho người mới bắt đầu
- Cố gắng kiểm soát trung tâm trong giai đoạn khai cuộc và phát triển các quân mã và tượng sớm.
- Bảo vệ vua của bạn bằng cách nhập thành.
- Trước mỗi nước đi, hãy tự hỏi đối thủ của bạn đang đe dọa điều gì.
- Hãy tạo thói quen kiểm tra xem mỗi quân cờ có được bảo vệ hay không để tránh mất quân vô ích.
- Giải các câu đố (bài tập chiến thuật) sẽ giúp đẩy nhanh quá trình tiến bộ.
Các nước đi cờ vua được viết như thế nào?
Các ván cờ có thể được ghi chép và chơi lại từng nước một ngay cả nhiều năm sau đó. Điều này trở nên khả thi nhờ hệ thống ký hiệu đại số, được Liên đoàn Cờ vua Quốc tế (FIDE) chính thức áp dụng. Mỗi ô trên bàn cờ được đặt tên bằng một chữ cái và một con số: các cột dọc được ký hiệu từ a đến h từ trái sang phải, và các hàng ngang được đánh số từ 1 đến 8 bắt đầu từ phía bên của quân Trắng.
- Ký hiệu quân cờ: Trong tiếng Anh, vua là K, hậu là Q, xe là R, tượng là B và mã là N; không có chữ cái nào được viết cho quân tốt. Ví dụ, “Nf3” có nghĩa là quân mã di chuyển đến ô f3.
- Các ký hiệu đặc biệt: “x” biểu thị một nước ăn quân, “+” là chiếu vua và “#” là chiếu hết.
- Nhập thành: Nhập thành cánh vua được viết là “O-O” và nhập thành cánh hậu là “O-O-O”.
Trong các giải đấu, người chơi phải ghi lại các nước đi của mình trong các ván đấu kiểm soát thời gian cổ điển; việc ghi chép lại các ván đấu của chính mình là cách tốt nhất để nghiên cứu các sai lầm sau đó.
Đồng hồ cờ vua, các loại hình thi đấu và hệ số Elo
Trong các ván đấu chính thức, thời gian suy nghĩ của mỗi người chơi được đo bằng một chiếc đồng hồ cờ vua đặc biệt có hai mặt số. Theo luật của FIDE, các ván đấu được chia thành ba nhóm chính theo thời gian: cờ tiêu chuẩn (classical), cờ nhanh (rapid) từ 10 đến 60 phút mỗi người, và cờ chớp (blitz) từ 10 phút trở xuống. Một người chơi hết thời gian sẽ thua ván đấu nếu đối thủ vẫn còn khả năng chiếu hết.
Sức mạnh của người chơi được đo bằng hệ thống xếp hạng do nhà vật lý người Mỹ gốc Hungary Arpad Elo phát triển; FIDE đã áp dụng hệ thống này vào năm 1970. Số điểm thắng hoặc thua phụ thuộc vào hệ số của đối thủ: đánh bại một đối thủ mạnh sẽ giành được nhiều điểm hơn. Ngày nay, hầu hết các trang web cờ vua trực tuyến cũng sử dụng các hệ thống tương tự để ghép cặp người mới bắt đầu với những đối thủ ở cùng trình độ.
Câu hỏi thường gặp
Ai là người đi trước trong cờ vua?
Người cầm quân Trắng luôn là người bắt đầu. Trong các giải đấu, màu quân được quyết định bằng cách bốc thăm hoặc theo hệ thống ghép cặp.
Khi nào máy tính lần đầu tiên đánh bại con người ở môn cờ vua?
Vào năm 1997, Deep Blue của IBM đã đánh bại nhà vô địch thế giới đương thời Garry Kasparov trong một trận đấu gồm sáu ván. Ngày nay, các chương trình cờ vua mạnh hơn nhiều so với những kỳ thủ con người giỏi nhất và được sử dụng rộng rãi để huấn luyện.
Nguồn và tài liệu đọc thêm
- Sổ tay FIDE – Luật Cờ vua (Phụ lục C: Ký hiệu đại số; Phụ lục A: Cờ nhanh; Phụ lục B: Cờ chớp)
- Quy định Xếp hạng FIDE – Hệ thống xếp hạng Elo
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *