Alp Arslan là con trai của Chaghri Beg, một trong những người sáng lập nhà nước Seljuk, và lớn lên ở Khurasan bên cạnh cha mình. Sau cái chết của chú Tughril Beg năm 1063, ông giành chiến thắng trong cuộc tranh giành ngai vàng và trở thành Sultan.
Thời kỳ trị vì
Cùng với trưởng tướng nổi tiếng Nizam al-Mulk, Alp Arslan đưa nhà nước vào quỹ đạo vững chắc. Năm 1064, ông xuất chinh Georgia và Armenia và chiếm được Ani. Khi đang chuẩn bị tiến quân chống lại Fatimid, ông nhận tin Byzantine đã điều một quân đội lớn về phía đông.
Trận Manzikert
Ngày 26 tháng 8 năm 1071 tại Manzikert, phía bắc hồ Van, quân đội Seljuk đánh bại quân đội lớn hơn của Hoàng đế Romanos IV Diogenes. Việc một số đơn vị Byzantine rút lui trong trận chiến và chiến thuật hình lưỡi liềm của Seljuk quyết định kết quả. Hoàng đế bị bắt; Alp Arslan đối xử tốt với ông và thả ông theo một hiệp ước. Sau đó, các bộ lạc Turkmen bắt đầu định cư rộng rãi tại Anatolia.
Cái chết
Năm 1072, trong một chiến dịch tại Transoxiana, Alp Arslan bị thương bởi một chỉ huy thành塞 bị bắt là Yusuf al-Khwarazmi và qua đời không lâu sau. Ông được an táng tại Merv và con trai Malik-Shah kế vị.
Nizam al-Mulk và các trường Nizamiyya
Thành tựu bền vững nhất trong gần mười năm trị vì của Alp Arslan là trật tự do trưởng tướng Nizam al-Mulk xây dựng. Trưởng tướng mở các trường madrasa ở các thành phố lớn để đào tạo quan lại và củng cố tư tưởng Sunni; nổi tiếng nhất là Nizamiyya Baghdad, bắt đầu giảng dạy năm 1067. Các Nizamiyya cũng được thành lập tại Nishapur, Isfahan, Balkh và Herat. Các học giả hàng đầu thời đại, như al-Ghazali, đã giảng dạy tại các trường này. Hệ thống iqta, theo đó binh sĩ được giao thu nhập của các quận huyện cụ thể thay vì lương, cũng lan rộng trong giai đoạn này.
Con đường đến Manzikert: cuộc bao vây Aleppo
Mùa xuân năm 1071, Alp Arslan xuất quân về phía mục tiêu chính là Ai Cập Fatimid và bao vây Aleppo trên đường đi. Emir Aleppo, Mahmud, cuối cùng tuyên bố效忠. Lúc đó tin đến rằng Hoàng đế Byzantine Romanos IV Diogenes đang tiến quân về phía đông với quân số lớn. Sultan bỏ cuộc chiến dịch Syria và nhanh chóng quay về phía bắc; vì phải phân tán một phần quân đội trên đường đi, ông đến Manzikert với ít binh lực hơn quân Byzantine. Các tư liệu cũng ghi lại rằng ông đã đề nghị hòa bình trước trận chiến nhưng hoàng đế từ chối.
Hiệp ước với Romanos và ký ức Manzikert
Theo các tư liệu, Alp Arslan đối xử tử tế với hoàng đế tù nhân và thả ông theo hiệp ước. Hiệp ước bao gồm tiền chuộc, cống nạp hàng năm và thả tù nhân; con số cụ thể khác nhau tùy nguồn. Khi Romanos trở về kinh đô, ông mất ngai vàng, bị mù mắt năm 1072 và qua đời không lâu sau, vì vậy hiệp ước chưa bao giờ được thực hiện. Cuộn loạn nội bộ này tại Byzantine khiến việc các bộ lạc Turkmen định cư tại Anatolia dễ dàng hơn. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, các lễ kỷ niệm được tổ chức hàng năm vào ngày 26 tháng 8 tại huyện Malazgirt của Muş.
Danh hiệu "Alp Arslan" và các danh hiệu của ông
Danh hiệu của vị sultan, tên thật là Muhammad, kết hợp từ tiếng Thổ Nhĩ Kỳ "alp" nghĩa là "anh hùng dũng cảm" và "arslan" nghĩa là "sư tử", phản ánh danh tiếng dũng sĩ can trường của ông. Giáo hoàng Abbasid ban cho ông các danh hiệu vinh dự như "Adud al-Dawla" trong thư từ chính thức. Các tư liệu trung cổ mô tả ông là một cung thủ giỏi và kỵ sĩ xuất sắc. Vị thế của ông trong sử học Thổ Nhĩ Kỳ như vị vua đã mở cửa ngõ Anatolia nhờ chiến thắng Manzikert khiến tên tuổi ông vẫn sống mãi ngày nay qua tên các trường học và đường phố.
Một triều đại ngắn ngủi nhưng quyết định
Alp Arslan trị vì chỉ khoảng chín năm. Tuy nhiên, trật tự ông xây dựng cùng Nizam al-Mulk đã đặt nền móng cho Đế quốc Seljuk Lớn đạt đến biên giới rộng nhất dưới triều con trai Malik Shah.
Các câu hỏi thường gặp
Tại sao Manzikert quan trọng? Nó khởi đầu sự sụp đổ của hệ thống phòng thủ phía đông Byzantine và quá trình Anatolia trở thành quê hương của người Thổ Nhĩ Kỳ.
Nguồn tham khảo và đọc thêm
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Alparslan” và “Malazgirt Savaşı”.
- Osman Turan, Selçuklular Tarihi ve Türk-İslâm Medeniyeti.
- Encyclopaedia Britannica, “Alp-Arslan” và “Battle of Manzikert”.
- Carole Hillenbrand – Turkish Myth and Muslim Symbol: The Battle of Manzikert (Edinburgh University Press, 2007)
- A. C. S. Peacock – The Great Seljuk Empire (Edinburgh University Press, 2015)
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *