Uyku apnesi, uyku sırasında nefesin tekrarlayan biçimde kısa süreler boyunca durduğu ya da çok azaldığı bir uyku bozukluğudur. En sık görülen türü olan obstrüktif uyku apnesinde, uyurken boğazdaki kasların gevşemesiyle üst solunum yolu daralır ya da tıkanır. Beyin, kandaki oksijen düşünce kişiyi kısa süreliğine uyandırır; bu döngü bir gecede onlarca, hatta yüzlerce kez tekrarlanabilir ve kişi çoğu zaman bunun farkında olmaz.
Belirtiler
- Yüksek sesli, düzensiz horlama
- Yanındaki kişinin fark ettiği nefes durmaları ve ardından gelen boğulur gibi solumalar
- Dinlendirmeyen uyku, gündüz aşırı uyku hâli
- Sabah baş ağrısı, ağız kuruluğu
- Dikkat ve hafıza sorunları, sinirlilik
- Gece sık idrara çıkma
Kimler risk altında?
Fazla kilo en önemli risk faktörüdür; boyun çevresinin kalın olması, ileri yaş, erkek cinsiyet, menopoz sonrası dönem, ailede uyku apnesi öyküsü, alkol ve sakinleştirici kullanımı, sigara ve burun tıkanıklığı da riski artırır. Çocuklarda büyük bademcik ve geniz eti sık bir nedendir.
Tanı ve tedavi
Tanı, uyku sırasında nefes, oksijen düzeyi, beyin dalgaları ve kalp ritminin kaydedildiği uyku testiyle (polisomnografi) konur; bazı hastalarda evde yapılan testler de kullanılabilir. Orta ve ağır uyku apnesinde en etkili tedavi, uyku sırasında maske aracılığıyla hafif basınçlı hava vererek solunum yolunu açık tutan CPAP cihazıdır. Kilo vermek, sırtüstü yatmamak, alkolden uzak durmak, ağız içi aparatlar ve bazı durumlarda cerrahi de seçenekler arasındadır.
Neden önemsenmeli?
Tedavi edilmeyen uyku apnesi yüksek tansiyon, kalp ritim bozuklukları, kalp yetmezliği, inme ve tip 2 diyabet riskinin artmasıyla ilişkilidir. Gündüz uykululuğu ise trafik ve iş kazası riskini yükseltir. Horlama ile birlikte gündüz uyku hâli varsa bir hekime başvurmak önemlidir.
Obstrüktif ve santral uyku apnesi farkı
Uyku apnesi tek bir hastalık değildir; nefesin neden durduğuna göre farklı türleri vardır. Tedavi de türe göre değiştiği için ayrım önemlidir.
- Obstrüktif uyku apnesi (OUA): En yaygın türdür. Uykuda boğaz kasları gevşer ve üst hava yolu kısmen ya da tamamen kapanır; kişi nefes almaya çalışır ama hava geçmez. Yüksek sesli horlama ve nefes durmasının ardından gelen boğulur gibi uyanmalar tipiktir.
- Santral uyku apnesi: Hava yolu açıktır, ancak beyin solunum kaslarına düzenli sinyal göndermez. Kalp yetmezliği, inme ya da bazı ilaçlarla ilişkili olabilir; horlama daha az belirgindir.
- Karma tip: Bazı kişilerde iki tür birlikte görülür.
Günlük yaşam ve araç kullanımı
Tedavi edilmemiş uyku apnesinin en önemli sonuçlarından biri gündüz aşırı uykululuktur ve bu durum direksiyonda dikkat dağınıklığı ve kaza riskini artırabilir. Birçok ülkede sürücülerin bu konuda yasal sorumlulukları vardır; örneğin İngiltere'de aşırı uykululuğa yol açan uyku apnesi tanısı olan sürücülerin durumu sürücü belgesi kurumuna (DVLA) bildirmesi gerekir.
Hekimlerin önerdiği tedaviye ek olarak bazı yaşam tarzı adımları da belirtileri hafifletmeye yardımcı olabilir: fazla kiloyu vermek, özellikle akşam saatlerinde alkolden kaçınmak, sigarayı bırakmak ve sırt üstü yerine yan yatmak. Gündüzleri sürekli uykulu hissediyorsanız uzun yolculuklara çıkmadan önce mutlaka bir hekime danışın.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için hekiminize danışın.
Kaynaklar ve ileri okuma
- American Academy of Sleep Medicine, “Obstructive Sleep Apnea” hasta bilgilendirme sayfaları.
- NHS, “Sleep apnoea”.
- U.S. National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI), “Sleep Apnea”.
- NHLBI (ABD Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü) – Sleep Apnea
- NHS – Sleep apnoea
- GOV.UK – Excessive sleepiness and driving (DVLA)
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir