Alerji, bağışıklık sisteminin polen ya da bazı besinler gibi çoğu insan için zararsız olan maddeleri tehlikeli sanıp aşırı tepki vermesidir. Vücut bu maddelere karşı IgE adlı antikorlar üretir; aynı maddeyle yeniden karşılaşıldığında histamin gibi kimyasallar salgılanır ve belirtiler ortaya çıkar. Alerjik hastalıkların görülme sıklığı son on yıllarda birçok ülkede arttı.
En sık alerjenler
- Polenler: Ağaç, çimen ve yabani ot polenleri mevsimsel alerjik nezleye (saman nezlesi) yol açar.
- Ev tozu akarları, küf ve evcil hayvanlar: Yıl boyu süren belirtilere neden olabilir.
- Besinler: Fıstık, kabuklu yemişler, süt, yumurta, balık, kabuklu deniz ürünleri, buğday ve soya en sık nedenler arasındadır.
- Arı sokması ve bazı ilaçlar: Ciddi reaksiyonlara yol açabilir.
Belirtiler
Hapşırma, burun akıntısı ve tıkanıklığı, gözlerde kaşıntı ve sulanma, ciltte kurdeşen ya da egzama, öksürük ve hırıltılı solunum sık görülür. Besin alerjilerinde ağızda kaşıntı, dudak şişmesi, karın ağrısı ve kusma da olabilir.
Anafilaksi: Acil durum
Anafilaksi, birkaç dakika içinde gelişebilen ve hayati tehlike taşıyan ağır bir alerjik reaksiyondur. Nefes darlığı, boğazda daralma hissi, dil ve dudaklarda hızlı şişme, baş dönmesi, bayılma ve yaygın kurdeşen görülürse hemen 112 aranmalıdır. Daha önce anafilaksi geçiren kişilere hekimleri adrenalin oto-enjektörü reçete edebilir; bu kişilerin enjektörü yanlarında taşıması ve kullanmayı bilmesi önemlidir.
Tanı ve tedavi
Alerji uzmanı, hikâye ve muayeneye ek olarak deri testleri ya da kan testleriyle alerjenleri belirleyebilir. Tedavinin temeli alerjenden mümkün olduğunca kaçınmaktır. Antihistaminikler, kortizonlu burun spreyleri ve göz damlaları belirtileri kontrol eder; bazı hastalarda alerjene karşı duyarsızlaştırma (alerji aşısı) uygulanabilir. Belirtiler sık tekrarlıyor ya da günlük hayatı etkiliyorsa hekime başvurulmalıdır.
Alerji ile intolerans arasındaki fark
Günlük dilde "alerji" ve "intolerans" çoğu zaman aynı anlamda kullanılır, ama ikisi farklı şeylerdir. Alerji bağışıklık sisteminin zararsız bir maddeye aşırı tepki vermesidir; intolerans ise çoğunlukla sindirimle ilgilidir ve bağışıklık sistemini içermez.
- Besin alerjisi: Çok az miktar bile tepkiye yol açabilir; kurdeşen, dudak ve dilde şişlik ya da nadiren anafilaksi gibi hızlı başlayan belirtiler görülebilir.
- Besin intoleransı: Laktoz intoleransında olduğu gibi belirtiler genellikle yenen miktarla artar; şişkinlik, gaz ve ishal tipiktir ve hayatı tehdit etmez.
- Çölyak hastalığı: Glütene karşı gelişen otoimmün bir hastalıktır; ne klasik alerji ne de basit intoleranstır, tanısı hekim tarafından testlerle konur.
Bu ayrım önemlidir, çünkü alerjide küçük bir temas bile risklidir, intoleransta ise çoğu kişi az miktarı tolere edebilir. Kendi kendine tanı koyup gereksiz besin kısıtlamasına gitmek yerine bir hekime danışmak gerekir.
Polen mevsiminde günlük hayatı kolaylaştıran önlemler
Saman nezlesi (alerjik rinit) olan kişiler için İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) bazı basit önlemler önerir:
- Polen sayısının yüksek olduğu günlerde pencereleri kapalı tutmak ve hava tahminlerindeki polen uyarılarını izlemek.
- Dışarıdan gelince üst giysileri değiştirmek, duş almak ve çamaşırları dışarıda kurutmamak.
- Geniş çerçeveli güneş gözlüğü takmak ve burun deliklerinin çevresine ince bir kat vazelin sürmek.
- Çim biçmekten ve taze biçilmiş çim alanlarda vakit geçirmekten kaçınmak.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sağlığınızla ilgili kararlar için hekiminize danışın.
Kaynaklar ve ileri okuma
- World Allergy Organization, alerjik hastalıklar hakkında bilgilendirme sayfaları.
- NHS, “Allergies” ve “Anaphylaxis”.
- European Academy of Allergy and Clinical Immunology (EAACI), hasta kaynakları.
- NHS – Hay fever: things you can do
- NHS – Food intolerance
- NIAID (ABD Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü) – Food Allergy
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir