Dolapları taşan, her yüzeyi eşyayla kaplı bir ev, temizliği ve düzeni zorlaştırır; araştırmalar dağınık ortamların bazı kişilerde stres duygusunu artırabildiğini gösteriyor. Sade bir ev, hiç eşyası olmayan bir ev demek değildir; gerçekten kullandığınız ve sevdiğiniz eşyalarla yaşamak demektir.
KonMari yöntemi
Japon düzen danışmanı Marie Kondo’nun dünyaya yayılan yöntemi, iki temel fikre dayanır. Birincisi, ayıklamayı odaya göre değil kategoriye göre yapmaktır: Evdeki bütün giysileri tek bir yere toplayıp hepsini bir arada görmek, ne kadar çok şeye sahip olduğunuzu fark ettirir. Önerilen sıra; giysiler, kitaplar, kâğıtlar, çeşitli eşyalar ve en son duygusal değeri olan hatıralardır. İkincisi, her eşyayı elinize alıp size gerçekten mutluluk veya fayda sağlayıp sağlamadığını sormaktır. Gidecek eşyalara teşekkür ederek vedalaşmak, yöntemin duygusal tarafını oluşturur. Kondo, giysileri dikey katlayarak çekmecede hepsini bir bakışta görülecek şekilde dizmeyi de önerir.
Bir giren bir çıkar
Ayıklamanın kalıcı olması için yeni eşyaların kontrolsüz birikmesini önlemek gerekir. “Bir giren bir çıkar” kuralına göre eve yeni bir eşya girdiğinde aynı türden bir eskisi çıkarılır: Yeni bir kazak alındığında eski bir kazak bağışlanır. Bu basit kural, düzeni korumanın en kolay yollarından biridir.
İsveç usulü: Döstädning
İsveççede “ölüm temizliği” anlamına gelen döstädning, kulağa ürkütücü gelse de sevgi dolu bir fikirdir: İnsanların, özellikle ileri yaşlarda, sevdiklerine eşya yığını bırakmamak için hayatlarını yavaş yavaş sadeleştirmesi. Margareta Magnusson’un 2017’de yayımlanan kitabıyla dünyada tanınan bu yaklaşım, her yaşta “neyi gerçekten saklamak istiyorum?” sorusunu sormaya davet eder.
Pratik ipuçları
- Küçük başlayın: Tek bir çekmece ya da raf, ilk motivasyonu sağlar.
- Üç kutu yöntemi: Kal, bağışla/sat ve geri dönüştür olarak üç kutu hazırlayın.
- Bir yıl kuralı: Bir yıl boyunca hiç kullanmadığınız mevsimlik olmayan eşyalar büyük olasılıkla ihtiyaç değildir.
- Hatıraları sona bırakın: Fotoğraf ve mektuplar en zor kategoridir; karar verme becerisi geliştikten sonra ele alın. Bazı hatıraları fotoğrafını çekerek saklamak da bir seçenektir.
- Eşyaya yeni bir hayat verin: Kullanılabilir eşyaları bağışlayın veya ikinci el olarak satın; elektronik atıkları ve pilleri uygun toplama noktalarına bırakın.
Ayıklanan eşyalar nereye gitmeli?
Ayıklamanın asıl amacı eşyaları çöpe atmak değil, onları ihtiyaç duyan birine ya da doğru geri dönüşüm yoluna ulaştırmaktır. Özellikle tekstil ve elektronik ürünler bu konuda dikkat ister.
- Giysi ve tekstil: ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) verilerine göre ABD'de 2018'de yaklaşık 17 milyon ton tekstil atığı oluştu ve bunun 11 milyon tonu aşkın kısmı çöp sahalarına gitti. Kullanılabilir giysileri bağışlamak ya da tekstil toplama kutularına bırakmak bu yükü azaltır.
- Elektronik eşyalar: Eski telefon, şarj aleti ve küçük ev aletleri ev çöpüne atılmamalı; belediyelerin ya da satıcıların elektronik atık toplama noktalarına teslim edilmelidir. Telefon ve bilgisayarları vermeden önce verilerinizi güvenle silin.
- Kitap ve oyuncaklar: Okul kütüphaneleri, köy okulları ve sivil toplum kuruluşları bu tür bağışları çoğu zaman memnuniyetle kabul eder.
Dağınıklık ve stres: araştırmalar ne söylüyor?
Dağınık bir evin insanları yorduğu sık söylenir; bu gözlemi destekleyen araştırmalar da vardır. Psikologlar Darby Saxbe ve Rena Repetti'nin 2010'da Personality and Social Psychology Bulletin dergisinde yayımlanan çalışmasında, evlerini anlatırken "dağınık" ve "bitmemiş işlerle dolu" ifadelerini daha çok kullanan kadınların gün içindeki stres hormonu kortizol örüntüsünün daha az sağlıklı olduğu görüldü.
Bu tür çalışmalar neden-sonuç ilişkisini kesin olarak kanıtlamaz; dağınıklık stresin hem nedeni hem de sonucu olabilir. Yine de evde düzeni sağlamanın, sürekli göz önünde duran bitmemiş işlerin yarattığı zihinsel yükü azaltabileceği düşünülür. Ayıklamayı tek seferlik büyük bir proje yerine düzenli küçük adımlara dönüştürmek, bu yükü kalıcı biçimde hafifletmenin en gerçekçi yoludur.
Sık sorulan sorular
Ailedeki herkesin eşyasını ben ayıklayabilir miyim?
Önerilmez. Başkalarının eşyalarını onların izni olmadan atmak çatışmaya yol açar. Önce kendi eşyalarınızla başlayın; çoğu zaman sonuç, diğer aile üyelerini de kendiliğinden özendirir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Marie Kondo, Hayatı Değiştiren Sihirli Düzen (2011; İngilizce 2014).
- Margareta Magnusson, The Gentle Art of Swedish Death Cleaning (2017).
- Darby E. Saxbe ve Rena Repetti, “No place like home”, Personality and Social Psychology Bulletin 36 (2010).
- U.S. EPA – Textiles: Material-Specific Data
- Saxbe, D. E., Repetti, R. (2010). No Place Like Home: Home Tours Correlate With Daily Patterns of Mood and Cortisol. Personality and Social Psychology Bulletin, 36(1)
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir