Kedi sahiplenmek hayatınıza neşe katar, ama aynı zamanda uzun soluklu bir sorumluluktur. Ev kedileri iyi bakımla 15 yıl ve üzeri yaşayabilir.
1. Zamanınızı ve yaşam düzeninizi düşünün
Kediler bağımsız görünse de oyun, ilgi ve düzenli bakım ister. Sık seyahat ediyorsanız bakımını kimin üstleneceğini önceden planlayın.
2. Evi hazırlayın
Mama ve su kabı, kum kabı, tırmalama tahtası, taşıma çantası ve birkaç oyuncak temel ihtiyaçlardır. Pencere ve balkonları güvenli hâle getirin; düşmeler kedilerde sık görülen kazalardandır.
3. İlk veteriner ziyareti
Genel kontrol, parazit uygulamaları ve aşı takvimi için en kısa sürede veterinere gidin. Kısırlaştırma konusunu da veterinerinizle konuşun.
4. Doğru beslenme
Kediler etçildir; yaşına uygun, kaliteli kedi maması tercih edin. Taze su her zaman ulaşabileceği yerde olmalı. Bazı insan yiyecekleri, örneğin soğan, sarımsak ve çikolata kediler için zararlıdır.
5. Kum kabı düzeni
Kum kabını her gün temizleyin ve sessiz bir köşeye koyun. Kediler temiz olmayan bir kabı kullanmak istemeyebilir.
6. Tırmalama doğaldır
Tırmalama, kedinin tırnak bakımı ve kendini ifade etme biçimidir. Uygun bir tırmalama tahtası mobilyalarınızı korur.
7. Alışma süresine sabır gösterin
Yeni evine gelen kedi ilk günlerde saklanabilir. Onu zorlamadan, kendi hızında keşfetmesine izin verin.
8. Sahiplenmeyi düşünün
Barınaklarda ve sokaklarda yuva bekleyen pek çok kedi var. Sahiplenmek, bir canlıya ikinci bir şans vermektir.
Kedi bakımının maliyetini önceden hesaplayın
Kedi sahiplenmeden önce yalnızca ilk alışverişi değil, yıllara yayılan giderleri de düşünmek gerekir. Düzenli giderlerin başında mama ve kum gelir; bunlara oyuncak, tırmalama tahtası ve zamanla yenilenmesi gereken eşyalar eklenir. Veteriner tarafında aşılar, parazit uygulamaları, yıllık kontrol ve kısırlaştırma ameliyatı planlanması gereken masraflardır. Beklenmedik bir hastalık ya da kaza, tek seferde ciddi bir harcama gerektirebilir. Bu nedenle her ay küçük bir tutarı kediniz için ayırmak ya da evcil hayvan sigortası seçeneklerini araştırmak işinizi kolaylaştırır. Fiyatlar şehre ve kliniğe göre çok değiştiği için sahiplenmeden önce yakınınızdaki bir veteriner kliniğinden temel işlemlerin güncel ücretlerini sormak, gerçekçi bir bütçe yapmanın en doğru yoludur.
Yavru mu, yetişkin kedi mi?
Yavru kediler çok sevimlidir ama yoğun ilgi ister: Enerjileri yüksektir, ev kurallarını öğrenmeleri zaman alır ve ilk aylarda sık veteriner ziyareti gerekir. Yavruların annelerinden genellikle en az sekiz haftalık olmadan ayrılmaması önerilir; bu süre beslenme kadar sosyal gelişim için de önemlidir. Yetişkin kedilerde ise karakter büyük ölçüde belli olur. Sakin mi, oyuncu mu, kucak sever mi, diğer hayvanlarla anlaşır mı gibi soruların cevabını sahiplenmeden önce öğrenebilirsiniz. Gün boyu evde olmayan ya da daha sakin bir yaşam süren kişiler için yetişkin bir kedi çoğu zaman daha uygun bir seçimdir. Barınaklarda yetişkin ve yaşlı kediler daha uzun süre yuva bekler; onlara yuva olmak, gerçekten fark yaratan bir karardır.
Mikroçip ve kayıt
Türkiye'de sahipli kedi ve köpeklerin mikroçiple kimliklendirilmesi ve Tarım ve Orman Bakanlığı'nın kayıt sistemine işlenmesi zorunludur. İşlem veteriner hekimler tarafından yapılır; pirinç tanesi büyüklüğündeki çip, deri altına kısa bir enjeksiyonla yerleştirilir ve genellikle ömür boyu yerinde kalır. Kayıt sırasında size bir evcil hayvan pasaportu ya da kimlik belgesi verilir; aşılar bu belgeye işlenir. Mikroçipin asıl faydası kaybolma durumunda ortaya çıkar: Bulunan bir kedi bir klinik ya da barınakta okutulduğunda sahibine ulaşılabilir. Bunun için kayıttaki telefon ve adres bilgilerinizin güncel olması gerekir. Taşındığınızda ya da numaranız değiştiğinde kaydı güncellemeyi unutmayın. Yurt dışına seyahat planlıyorsanız gideceğiniz ülkenin aşı ve belge şartlarını önceden öğrenin.
Kedinizin dilini anlamak
Kediler duygularını en çok beden diliyle anlatır. Dik ve ucu hafifçe kıvrık bir kuyruk genellikle dostça bir selamdır. Kabarmış tüyler ve şişmiş kuyruk korkuya, geriye yatırılmış kulaklar ve hızla sallanan kuyruk ise rahatsızlığa işaret eder; bu durumda kediyi rahat bırakmak en iyisidir. Size bakarken gözlerini yavaşça kırpması, güven gösteren bir davranış olarak bilinir. İngiltere'deki Sussex Üniversitesi'nden araştırmacıların 2020'de yayımladığı bir çalışma, insanların kedilere yavaşça göz kırptığında kedilerin de çoğu zaman aynı şekilde karşılık verdiğini ve yabancılara daha kolay yaklaştığını gösterdi. Mırlama çoğunlukla memnuniyet anlamına gelir, ancak kediler acı ya da stres altındayken de mırlayabilir; bu yüzden diğer işaretlerle birlikte değerlendirmek gerekir.
Çocuklar ve diğer hayvanlarla tanıştırma
Yeni kediyi evdeki diğer hayvanlarla hemen aynı odaya koymak gerginliğe yol açabilir. İlk günlerde kediye kendi kabı, kumu ve yatağı olan ayrı bir oda vermek iyi bir başlangıçtır. Ardından battaniye ya da oyuncak değiş tokuşuyla hayvanların birbirinin kokusuna alışmasını sağlayabilir, kapı aralığından ya da bir bebek kapısının ardından kısa görüşmelerle devam edebilirsiniz. Her şey sakin gidiyorsa birlikte geçirilen süre yavaş yavaş uzatılır. Çocuklara kediyi kuyruğundan ya da kulaklarından tutmamayı, uyurken ve yemek yerken rahatsız etmemeyi, kucağa almadan önce kedinin istekli olup olmadığına bakmayı öğretmek gerekir. Küçük çocuklarla kedinin ilk haftalardaki temasını bir yetişkinin gözetiminde tutmak hem çocuğu hem kediyi korur.
Ev kedisi mi, dışarı çıkan kedi mi?
Kedinin dışarı çıkıp çıkmayacağı, sahiplenmeden önce verilmesi gereken önemli bir karardır. Yalnızca ev içinde yaşayan kediler trafik kazaları, kavgalar, kaybolma ve bazı bulaşıcı hastalıklar gibi risklerden daha korunaklıdır. Ancak ev kedilerinin sıkılmaması için zenginleştirme şarttır: pencere önünde bir oturak, tırmanabilecekleri raflar, her gün kısa oyun seansları ve dönüşümlü kullanılan oyuncaklar bu ihtiyacı karşılar. Bazı kediler tasma ve göğüs tasmasıyla güvenli yürüyüşlere alıştırılabilir; balkon ya da bahçe için kapalı tel alanlar da bir seçenektir. Serbest dolaşan kedilerin vahşi yaşam üzerinde de etkisi vardır: 2013'te Nature Communications'ta yayımlanan bir çalışma, yalnızca ABD'de kedilerin her yıl milyarlarca kuşu öldürdüğünü tahmin etti.
Evdeki gizli tehlikeler
Evde sıradan görünen bazı şeyler kediler için tehlikeli olabilir. Zambak türleri kedilerde ağır böbrek hasarına yol açabilir; yalnızca birkaç yaprak ya da tüylerine bulaşıp yaladığı polen bile risklidir, bu nedenle kedi olan evde zambak bulundurulmamalıdır. İnsanlar için kullanılan ağrı kesiciler, özellikle parasetamol, kediler için çok zehirlidir; kediye veteriner önermediği hiçbir ilaç verilmemelidir. İp, yün, misina ve paket lastiği gibi ince ve uzun nesneler yutulduğunda bağırsakta ciddi tıkanmaya neden olabilir. Çamaşır makinesi ve kurutma makinesinin kapağını kapatmadan önce içini kontrol etmek, açık pencerelere sineklik takmak ve temizlik ürünlerini kapalı dolapta saklamak basit ama hayat kurtaran önlemlerdir. Zehirlenmeden şüphelenirseniz vakit kaybetmeden veterinere başvurun.
Yaşlanan kedi ve düzenli kontroller
Kediler yaşlandıkça ihtiyaçları da değişir. Amerikan Hayvan Hastaneleri Derneği ile Amerikan Kedi Hekimleri Derneği'nin ortak yaşam evresi rehberi, kedileri yaklaşık 11 yaşından itibaren yaşlı kabul eder. Bu dönemde böbrek hastalığı, tiroit sorunları, diş hastalıkları ve eklem ağrıları daha sık görülür; belirtiler çoğu zaman sinsi ilerler. Su içme miktarında artış, kilo kaybı, iştah değişikliği, kum kabı dışına yapma ya da yüksek yerlere eskisi kadar kolay çıkamama, veterinere danışmayı gerektiren işaretlerdir. Yetişkin kediler için yılda en az bir kez, yaşlı kediler için daha sık genel kontrol önerilir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kedinizin sağlığıyla ilgili kararlar için veteriner hekiminize danışın.
Kaynaklar ve ileri okuma
- AAHA/AAFP (2021), "Feline Life Stage Guidelines"
- Humphrey, T. ve ark. (2020), "The role of cat eye narrowing movements in cat–human communication", Scientific Reports 10
- Loss, S. R. ve ark. (2013), "The impact of free-ranging domestic cats on wildlife of the United States", Nature Communications 4
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir