İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

İş Kanıtı (Proof of Work) ve Hisse Kanıtı (Proof of Stake): Blokzincirler Nasıl Uzlaşır?

Merkezi bir otorite olmadan binlerce bilgisayarın aynı kayıt defteri üzerinde nasıl anlaştığı, blokzincirin temel sorusudur. Bitcoin’in kullandığı iş kanıtı ile Ethereum’un geçtiği hisse kanıtının çalışma mantığı, enerji tüketimi, güvenlik ve eleştiriler.

İş Kanıtı (Proof of Work) ve Hisse Kanıtı (Proof of Stake): Blokzincirler Nasıl Uzlaşır?

Bir blokzincirde kayıtları tutan tek bir banka ya da sunucu yoktur; dünyanın dört bir yanındaki bilgisayarlar defterin bir kopyasını saklar. Bu bilgisayarların, aynı paranın iki kez harcanmasına izin vermeden hangi işlemlerin geçerli olduğu konusunda anlaşmasını sağlayan kurallara “uzlaşma mekanizması” denir. En yaygın iki mekanizma iş kanıtı ve hisse kanıtıdır.

İş kanıtı (Proof of Work)

Bitcoin’in kullandığı iş kanıtında “madenciler”, yeni bir blok ekleyebilmek için çok sayıda deneme gerektiren bir matematik bulmacasını çözmeye çalışır. İlk çözen madenci bloğu ekler ve ödülü alır. Geçmiş kayıtları değiştirmek isteyen biri, ağın toplam hesaplama gücünün yarısından fazlasını ele geçirmek zorunda kalacağı için saldırı çok pahalıdır. Bu güvenliğin bedeli yüksek enerji tüketimidir: Cambridge Üniversitesi’nin tahminleri, bitcoin ağının yıllık elektrik tüketiminin bazı orta büyüklükteki ülkelerinkiyle karşılaştırılabilir düzeyde olduğunu gösterir.

Hisse kanıtı (Proof of Stake)

Hisse kanıtında blokları madenciler yerine “doğrulayıcılar” oluşturur. Doğrulayıcı olmak için ağın kripto parasından belirli bir miktarı teminat olarak kilitlemek (stake etmek) gerekir. Blok önerme sırası, kilitlenen miktarı da hesaba katan bir seçimle belirlenir. Kurallara aykırı davranan doğrulayıcının teminatının bir kısmı kesilir (slashing). Ethereum, Eylül 2022’deki “The Merge” güncellemesiyle iş kanıtından hisse kanıtına geçti; Ethereum Vakfı bu geçişin ağın enerji tüketimini yaklaşık %99,95 azalttığını açıkladı.

Karşılaştırma

  • Enerji: İş kanıtı yoğun enerji gerektirir; hisse kanıtı çok daha verimlidir.
  • Güvenlik modeli: İş kanıtında saldırının maliyeti donanım ve enerjidir; hisse kanıtında ise büyük miktarda kripto varlık edinmek ve kaybetme riskini göze almaktır.
  • Merkezileşme kaygıları: İş kanıtında madencilik ucuz enerjiye erişimi olan büyük şirketlerde yoğunlaşabilir; hisse kanıtında ise büyük varlık sahipleri ve büyük stake hizmetleri ağırlık kazanabilir.
  • Geçmiş: İş kanıtı 2009’dan beri bitcoin’de kesintisiz çalışıyor; hisse kanıtı daha yeni ama yaygınlaşıyor.

Stake etmek nedir?

Birçok borsa ve platform, kullanıcılara varlıklarını stake ederek ödül kazanma imkânı sunar. Bu ödüller garanti değildir; kilitleme süresi boyunca varlığa erişilememesi, fiyat düşüşü, platform riski ve teminat kesintisi gibi riskler vardır. Bazı ülkelerde stake hizmetleri ayrıca düzenlemelere tabidir.

Ethereum'un büyük geçişi: The Merge

İş kanıtından hisse kanıtına geçişin en büyük örneği Ethereum'dur. 15 Eylül 2022'de "The Merge" (Birleşme) adı verilen güncellemeyle Ethereum ana ağı, madencilik yerine hisse kanıtıyla çalışan Beacon Chain'e bağlandı. Ağ bu geçiş sırasında durmadı; kullanıcıların bakiyeleri ve uygulamalar olduğu gibi kaldı.

Ethereum Vakfı'nın tahminine göre geçişle birlikte ağın enerji tüketimi yaklaşık yüzde 99,95 azaldı. Bununla birlikte, işlem ücretlerinin düşmesi ya da ağın hızlanması bu güncellemenin amacı değildi; bu konular sonraki ölçeklendirme çalışmalarına bırakıldı.

Yüzde 51 saldırısı ve güvenlik

Her iki yöntemde de ağın güvenliği, kötü niyetli birinin sistemi ele geçirmesinin ne kadar pahalı olduğuna bağlıdır:

  • İş kanıtında: Saldırganın ağın toplam işlem gücünün (hash gücü) yarısından fazlasını kontrol etmesi gerekir; bu da çok büyük donanım ve elektrik maliyeti demektir.
  • Hisse kanıtında: Saldırganın kilitlenmiş (stake edilmiş) varlıkların büyük bir bölümüne sahip olması gerekir.
  • Ceza mekanizması: Hisse kanıtında kuralları çiğneyen doğrulayıcıların stake ettiği varlıkların bir kısmı "slashing" ile kesilir.

Küçük ve az kullanılan ağlar, saldırı maliyeti düşük olduğu için bu tür saldırılara daha açıktır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir. Kripto varlıklar çok yüksek risk taşır; yatırımın tamamını kaybedebilirsiniz. Karar vermeden önce lisanslı bir uzmana danışın ve ülkenizdeki yasal düzenlemeleri kontrol edin.

Sık sorulan sorular

Bitcoin de hisse kanıtına geçebilir mi?

Teknik olarak mümkün olsa da bitcoin topluluğunun büyük bölümü iş kanıtını ağın güvenliğinin ve tarafsızlığının temeli olarak gördüğü için böyle bir değişiklik yakın gelecekte beklenmiyor.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Cambridge Centre for Alternative Finance, “Cambridge Bitcoin Electricity Consumption Index”.
  2. Ethereum Foundation, ethereum.org “Proof-of-stake” ve “The Merge” sayfaları.
  3. Satoshi Nakamoto, “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System” (2008).
  4. ethereum.org – The Merge
  5. ethereum.org – Ethereum energy consumption
  6. Nakamoto, S. (2008). Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir