Ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) είναι ένας απλός υπολογισμός που δίνει μια κατά προσέγγιση εικόνα για το αν το βάρος ενός ατόμου βρίσκεται σε κατάλληλο εύρος για το ύψος του. Αναπτύχθηκε από τον Βέλγο στατιστικολόγο Adolphe Quetelet τον 19ο αιώνα για στατιστικά στοιχεία πληθυσμού και διαδόθηκε στον τομέα της υγείας κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Επειδή είναι εύκολος και δωρεάν, παραμένει ένας από τους πιο χρησιμοποιούμενους δείκτες στην έρευνα της δημόσιας υγείας.
Πώς υπολογίζεται;
Το βάρος σε κιλά διαιρείται με το τετράγωνο του ύψους σε μέτρα. Για έναν ενήλικα που ζυγίζει 70 κιλά και έχει ύψος 1,75 μ., ο υπολογισμός είναι 70 ÷ (1,75 × 1,75) = 70 ÷ 3,06 ≈ 22,9.
Τι σημαίνουν οι τιμές;
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χρησιμοποιεί τις ακόλουθες κατηγορίες για ενήλικες:
- Κάτω από 18,5: Λιποβαρής
- 18,5–24,9: Φυσιολογικό εύρος
- 25–29,9: Υπέρβαρος
- 30 και άνω: Παχυσαρκία (υποδιαιρείται σε 30–34,9, 35–39,9 και 40 και άνω)
Επειδή έχει παρατηρηθεί ότι οι κίνδυνοι για την υγεία ξεκινούν από χαμηλότερες τιμές ΔΜΣ σε ορισμένους ασιατικούς πληθυσμούς, ορισμένες χώρες χρησιμοποιούν χαμηλότερα κατώφλια. Για τα παιδιά και τους εφήβους, χρησιμοποιούνται διαγράμματα ανάπτυξης ανά ηλικία και φύλο αντί για τα όρια των ενηλίκων.
Τα όρια του ΔΜΣ
- Δεν διακρίνει τους μυς από το λίπος: Ένας μυώδης αθλητής μπορεί να εμφανίζεται ως «υπέρβαρος».
- Δεν δείχνει πού αποθηκεύεται το λίπος: Το λίπος γύρω από την κοιλιακή χώρα συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών και μεταβολικών παθήσεων.
- Δεν αντικατοπτρίζει τις διαφορές ηλικίας και φύλου: Στους ηλικιωμένους, ένας φυσιολογικός ΔΜΣ μπορεί να είναι παραπλανητικός λόγω της απώλειας μυϊκής μάζας.
Γι' αυτό οι γιατροί αξιολογούν τον ΔΜΣ μαζί με την περιφέρεια μέσης, την αρτηριακή πίεση, τις αιματολογικές εξετάσεις, τον τρόπο ζωής και το οικογενειακό ιστορικό. Ο ΔΜΣ δεν αποτελεί διάγνωση, αλλά ένα εργαλείο διαλογής που δείχνει αν χρειάζεται μια πιο λεπτομερής αξιολόγηση.
Μετρήσεις που χρησιμοποιούνται παράλληλα με τον ΔΜΣ
Ο ΔΜΣ δεν δείχνει πού αποθηκεύεται το σωματικό λίπος. Ωστόσο, το λίπος που αποθηκεύεται γύρω από την κοιλιακή χώρα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τους κινδύνους υγείας. Γι' αυτό οι επαγγελματίες υγείας εξετάζουν επίσης αυτές τις μετρήσεις παράλληλα με τον ΔΜΣ:
- Περιφέρεια μέσης: Σύμφωνα με έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ο κίνδυνος αρχίζει να αυξάνεται όταν η περιφέρεια μέσης είναι πάνω από 94 εκατοστά στους άνδρες και 80 εκατοστά στις γυναίκες· πάνω από 102 εκατοστά στους άνδρες και 88 στις γυναίκες θεωρείται σημαντικά αυξημένος κίνδυνος.
- Λόγος περιφέρειας μέσης προς ύψος: Το NICE, ο φορέας υγειονομικών οδηγιών της Αγγλίας, συνιστά τη διατήρηση της περιφέρειας μέσης σε λιγότερο από το μισό του ύψους σας ως υγιή στόχο.
- Σύσταση σώματος: Η αναλογία λίπους και μυών μπορεί να μετρηθεί με ειδικές συσκευές· είναι πιο κατατοπιστική από τον ΔΜΣ, ειδικά στους αθλητές.
Ο ΔΜΣ σε παιδιά και ηλικιωμένους
Επειδή τα παιδιά και οι έφηβοι εξακολουθούν να αναπτύσσονται, τα εύρη ΔΜΣ των ενηλίκων δεν χρησιμοποιούνται για αυτούς. Αντίθετα, χρησιμοποιούνται διαγράμματα ανάπτυξης και εκατοστιαίες θέσεις που έχουν συνταχθεί ανά ηλικία και φύλο, και αυτή η αξιολόγηση γίνεται από παιδίατρο. Στην τρίτη ηλικία, καθώς η μυϊκή μάζα μειώνεται, ο ΔΜΣ μπορεί να δώσει μια παραπλανητική εικόνα του σωματικού λίπους. Γι' αυτό, σε κάθε ηλικία, είναι προτιμότερο να βλέπουμε τον ΔΜΣ όχι ως κριτήριο απόφασης από μόνος του, αλλά ως ένα από τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται σε μια συνολική αξιολόγηση της υγείας.
Αυτό το άρθρο προορίζεται για γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή. Συμβουλευτείτε τον γιατρό σας σχετικά με αποφάσεις που αφορούν την υγεία σας.
Συχνές ερωτήσεις
Χρησιμοποιείται ο ΔΜΣ στην εγκυμοσύνη;
Επειδή η αύξηση βάρους είναι φυσιολογική κατά την εγκυμοσύνη, ο ΔΜΣ αξιολογείται χρησιμοποιώντας την τιμή προ της εγκυμοσύνης και το βάρος παρακολουθείται από τον γιατρό.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), ενημερωτικό δελτίο «Παχυσαρκία και υπέρβαρο» και ταξινόμηση ΔΜΣ.
- Διαβούλευση εμπειρογνωμόνων ΠΟΥ, «Κατάλληλος δείκτης μάζας σώματος για ασιατικούς πληθυσμούς…», The Lancet, 2004.
- Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), «Σχετικά με τον Δείκτη Μάζας Σώματος».
- Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) – Περιφέρεια μέσης και λόγος περιφέρειας μέσης-ισχίων: έκθεση διαβούλευσης εμπειρογνωμόνων ΠΟΥ (2008)
- NICE – Παχυσαρκία: αναγνώριση, αξιολόγηση και διαχείριση (ενημέρωση για τον λόγο περιφέρειας μέσης προς ύψος, 2022)
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *