Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Πώς να αναγνωρίζετε ψευδείς ειδήσεις: Η μέθοδος SIFT τεσσάρων βημάτων για τον έλεγχο πληροφοριών στο διαδίκτυο

Δεν είναι κάθε ιστορία, εικόνα ή ισχυρισμός που βλέπετε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αληθής, και οι έρευνες δείχνουν ότι η ψευδής πληροφορία εξαπλώνεται ταχύτερα από την αλήθεια. Οι απλές μέθοδοι που χρησιμοποιούν οι επαγγελματίες ελεγκτές γεγονότων (fact-checkers) και τα σημάδια προειδοποίησης που πρέπει να προσέξετε.

Πώς να αναγνωρίζετε ψευδείς ειδήσεις: Η μέθοδος SIFT τεσσάρων βημάτων για τον έλεγχο πληροφοριών στο διαδίκτυο

Αν, ενώ διαβάζετε μια ιστορία, μια φωνή μέσα σας πει «Αυτό είναι τόσο σημαντικό, πρέπει να το μοιραστώ τώρα!», αυτό μπορεί να είναι η πιο σημαντική στιγμή από όλες. Η παραπληροφόρηση συχνά σχεδιάζεται για να μας προκαλέσει θυμό, φόβο ή έκπληξη, επειδή τα έντονα συναισθήματα μας κάνουν να μοιραζόμαστε χωρίς να σκεφτόμαστε. Μια ευፋλής μελέτη ερευνητών του MIT που δημοσιεύτηκε στο Science το 2018 έδειξε ότι στο Twitter οι ψευδείς ειδήσεις εξαπλώνονταν ταχύτερα, βαθύτερα και ευρύτερα από τις αληθείς ειδήσεις.

Η μέθοδος SIFT

Αναπτύχθηκε από τον ειδικό στην ψηφιακή παιδεία Mike Caulfield και αποτελείται από τέσσερα βήματα που μπορούν να εφαρμοστούν σε λίγα λεπτά:

  1. Stop (Σταματήστε): Κάντε μια παύση πριν μοιραστείτε ή σχολιάσετε. Γνωρίζετε την πηγή; Τι σας κάνει να νιώθετε αυτό το περιεχόμενο;
  2. Investigate the source (Ερευνήστε την πηγή): Ποιος είναι ο ιστότοπος ή ο λογαριασμός που το δημοσιεύει; Αναζητήστε το όνομά του για να δείτε τι λένε άλλοι γι' αυτόν.
  3. Find better coverage (Βρείτε καλύτερη κάλυψη): Αναφέρουν το ίδιο γεγονός αξιόπιστα ειδησεογραφικά οργανισμοί ή επίσημοι φορείς; Να είστε επιφυλακτικοί εάν μόνο ένας λογαριασμός ανακοινώνει σημαντικά νέα.
  4. Trace claims (Ιχνηλατήστε τους ισχυρισμούς): Πώς φαίνονται τα αποσπάσματα, τα στατιστικά στοιχεία και οι εικόνες στην αρχική τους πηγή; Θα μπορούσαν να έχουν εκλησφεί από το πλαίσιο τους;

Το μυστικό των επαγγελματιών: πλευρική ανάγνωση

Έρευνες στο Πανεπιστήμιο Stanford έδειξαν ότι οι επαγγελματίες ελεγκτές γεγονότων (fact-checkers) όταν αξιολογούν έναν ιστότοπο δεν παραμένουν σε αυτόν για πολύ καιρό· αντίθετα, ανοίγουν αμέσως νέες καρτέλες για να διαβάσουν τι λένε άλλες πηγές γι' αυτόν. Αυτή η μέθοδος, που ονομάζεται «πλευρική ανάγνωση», είναι η πιο αποτελεσματική άμυνα ενάντια σε ιστότοπους που φαίνονται επαγγελματικοί αλλά είναι αναξιόπιστοι.

Έλεγχος εικόνων και βίντεο

  • Αναζήτηση εικόνας με αντίστροφη διαδικασία: Με το Google Images, το Google Lens ή το TinEye μπορείτε να βρείτε πότε και πού δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά μια φωτογραφία. Μια φωτογραφία από μια παλιά καταστροφή μπορεί να παρουσιαστεί ως ένα νέο γεγονός.
  • Ελέγξτε την ημερομηνία: Μια ιστορία από πριν χρόνια μπορεί να φανεί επίκαιρη όταν επαναδημοσιεύεται.
  • Προσοχή στο περιεχόμενο AI: Τα ψεύτικα ήχου και βίντεο (deepfakes) γίνονται ολοένα και πιο πειστικά. Οι εξαιρετικά ασυνήθιστοι ισχυρισμοί απαιτούν εξαιρετικές αποδείξεις.

Σημάδια προειδοποίησης

  • Τίτλοι με κεφαλαία γράμματα, γεμάτοι θαυμαστικά.
  • Φράσεις όπως «η αλήθεια που τα ΜΜΕ σας κρύβουν» ή «όλοι μοιραστείτε αυτό».
  • Χωρίς συγγραφέα, ημερομηνία ή πηγή.
  • Διευθύνσεις που μοιάζουν με έναν γνωστό ιστότοπο αλλά με διαφορετική κατάληξη.
  • Περιεχόμενο από σατιρικούς ιστότοπους που μοιράζεται σαν να ήταν πραγματικά νέα.

Γιατί πιστεύουμε ψευδείς πληροφορίες; Οι συντομεύσεις του μυαλού

Το να πέφτουμε θύματα ψευδών πληροφοριών δεν είναι μόνο θέμα αμέλειας· ορισμένες γνωστές τάσεις του ανθρώπινου μυαλού παίζουν επίσης ρόλο:

  • Επιλεκτική επιβεβαίωση (Confirmation bias): Αποδεχόμαστε πιο εύκολα τις ειδήσεις που υποστηρίζουν αυτά που ήδη πιστεύουμε και αμφισβητούμε πιο σκληρά τις αντίθετες ειδήσεις.
  • Αποτέλεσμα επανάληψης: Όσο πιο συχνά ακούμε έναν ισχυρισμό, τόσο πιο αληθινός μας φαίνεται. Οι ψυχολόγοι απέδειξαν για πρώτη φορά αυτό το φαινόμενο της «ψευδούς αλήθειας» πειραματικά το 1977· ακόμη και η επανάληψη ενός ισχυρισμού για να τον αποσαφηνίσουμε μπορεί να τον κάνει οικείο.
  • Συναισθηματικοί πυροί: Το περιεχόμενο που προκαλεί θυμό, φόβο ή έκπληξη είναι πιο πιθανό να μοιραστεί χωρίς σκέψη.

Μια ευፋλής μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science το 2018 διαπίστωσε ότι οι ψευδείς ειδήσεις εξαπλώνονταν ταχύτερα και σε ευρύτερο κοινό από τις αληθείς ειδήσεις στο Twitter, και ότι οι άνθρωποι, αντί για bots, ήταν υπεύθυνοι γι' αυτό. Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι πληροφορίες που φαίνονται νέες και εκπληκτικές είναι πιο πιθανό να μοιραστούν.

Πηγές ελέγχου γεγονότων: πού να κοιτάξετε;

Όταν ερευνάτε μόνοι σας έναν ισχυρισμό, μπορείτε να βασιστείτε στην εργασία επαγγελματικών οργανισμών ελέγχου γεγονότων:

  • Διεθνές Δίκτυο Ελέγχου Γεγονότων (IFCN): Ιδρύθηκε το 2015 εντός του Poynter Institute· δημοσιεύει αρχές αμεροληψίας και διαφάνειας τις οποίες πρέπει να ακολουθούν τα μέλη του.
  • Πλατφόρμες ελέγχου γεγονότων στην Τουρκία: Ελέγξτε εάν οι τοπικοί οργανισμοί που έχουν υπογράψει τις αρχές του IFCN δείχνουν σαφώς τις μεθόδους και τις πηγές τους.
  • Google Fact Check Explorer: Σας επιτρέπει να αναζητάτε κριτικές που δημοσιεύουν οργανισμοί ελέγχου γεγονότων σε όλο τον κόσμο σχετικά με έναν ισχυρισμό.

Να θυμάστε: καμία πηγή δεν είναι άψογη. Η πιο σωστή προσέγγιση είναι να συγκρίνετε αρκετές ανεξάρτητες πηγές και να μην μοιράζεστε περιεχόμενο για το οποίο δεν είστε σίγουροι.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να εμπιστευτώ τις πλατφόρμες ελέγχου γεγονότων;

Οι ελεγκτές γεγονότων που υπογράφουν τις αρχές του Διεθνούς Δικτύου Ελέγχου Γεγονότων (IFCN) πρέπει να μοιράζονται ανοιχτά τις μεθόδους και τις πηγές τους. Παρόλα αυτά, το καλύτερο είναι να εξετάζετε εσείς οι ίδιοι τις πηγές που αναφέρουν.

Τι γίνεται αν μοιραστώ κατά λάθος ψευδείς ειδήσεις;

Διαγράψτε τη δημοσίευση και, εάν είναι δυνατόν, δημοσιεύστε μια διόρθωση στο ίδιο μέρος. Το να κάνεις λάθη είναι ανθρώπινο· η διόρθωσή τους είναι μία από τις πιο πολύτιμες συνεισφορές που μπορεί να κάνει κανείς στο πληροφοριακό οικοσύστημα.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

  1. Soroush Vosoughi, Deb Roy and Sinan Aral, “The spread of true and false news online”, Science 359 (2018).
  2. Mike Caulfield and Sam Wineburg, Verified: How to Think Straight, Get Duped Less, and Make Better Decisions (2023).
  3. Stanford History Education Group, έρευνα για την πλευρική ανάγνωση.
  4. International Fact-Checking Network (IFCN), Κώδικας Αρχών.
  5. Vosoughi, S., Roy, D., Aral, S. (2018). The spread of true and false news online. Science 359(6380)
  6. Hasher, L., Goldstein, D., Toppino, T. (1977). Frequency and the conference of referential validity. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior 16(1)
  7. Poynter – International Fact-Checking Network (IFCN)
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *