Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Οι Καρά Κογιουνλού: Το Τουρκμενικό Κράτος Που Εκτείνονταν Από τη Λίμνη Βαν στη Ταμπρίζ

Οι Καρά Κογιουνλού («Μαύρα Πρόβατα») ήταν ένα τουρκμενικό κράτος που ιδρύθηκε το δεύτερο μισό του 14ου αιώνα στην περιοχή μεταξύ της Λίμνης Βαν και του Μοσούλ. Υπό τον Καρά Γιούσουφ αντέστησε στον Τιμούρ και έκανε τη Ταμπρίζ το κέντρο της· υπό τον Τζαχάν Σαχ κυριεύσε το μεγαλύτερο μέρος του Ιράν. Πέφτει το 1467 μετά από ήττα από τον ηγεμόνα των Ακ Κογιουνλού, Ούζουν Χασάν.

Οι Καρά Κογιουνλού: Το Τουρκμενικό Κράτος Που Εκτείνονταν Από τη Λίμνη Βαν στη Ταμπρίζ
Ενδεικτική εικόνα · Εικόνα: 16th century artist / Wikimedia Commons (Public domain)

Οι Καρά Κογιουνλού ήταν μια ομοσπονδία τουρκμενικών φυλών Ογούζ προέλευσης. Στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα, υπό τον Μπαϊράμ Χότζα, ενίσχυσαν στην περιοχή μεταξύ του βορρά της Λίμνης Βαν και του Μοσούλ. Αρχικά υπήρχαν υπό τους Τζαλαΐριδες.

Καρά Γιούσουφ και Τιμούρ

Αντιμετωπίζοντας τις επιθέσεις του Τιμούρ, ο Καρά Γιούσουφ αναγκάστηκε να καταφύγει στους Μαμλούκους. Μετά τον θάνατο του Τιμούρ το 1405 επέστρεψε, κατέλαβε τη Ταμπρίζ το 1406 και το 1410 ήττησε τον σουλτάν Αχμάντ των Τζαλαΐριδων, γινόμενος κύριος της Αζερμπαϊτζάν και του Ιράκ. Πέθανε το 1420 πολεμώντας τον Τιμουρίδα Σαχ Ρούχ.

Τζαχάν Σαχ

Ο γιος του Καρά Γιούσουφ, Τζαχάν Σαχ (1438–1467), άρχισε συμφωνώντας με τους Τιμουρίδες αλλά σύντομα κέρδισε επιτυχίες εναντίον τους, κατακτώντας το μεγαλύτερο μέρος του Ιράν και φτάνοντας για λίγο στην Χεράτ το 1458. Ήταν επίσης ποιητής που έγραφε στα τουρκικά και περσικά με το ψευδώνυμο «Χακίκι». Το Γιαμί Μπλε της Ταμπρίζ, διάσημο για την κεραμική του διακόσμηση, χτίστηκε στη βασιλεία του το 1465.

Τέλος

Το 1467 ο Τζαχάν Σαχ εξέβαλεν εναντίον του ηγεμόνα των Ακ Κογιουνλού Ούζουν Χασάν αλλά ήττησε σε εκπληκτική επίθεση κοντά στο Μους και σκοτώθηκε. Οι γιοί του προσπάθησαν να αντισταθούν για λίγο καιρό, αλλά μέχρι το 1468 τα εδάφη των Καρά Κογιουνλού είχαν περάσει στους Ακ Κογιουνλού.

Δομή και προέλευση της ομοσπονδίας

Οι Καρά Κογιουνλού ήταν λιγότερο μια μοναδική δυναστεία και περισσότερο μια ομοσπονδία που διαμόρφωσαν τουρκμενικές φυλές Ογούζ προέλευσης. Ο Μπαϊράμ Χότζα και οι μεταγενέστεροι ηγέτες που ηγούνταν αυτές τις φυλές απέκτησαν δύναμη στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα γύρω από τη Λίμνη Βαν, στις υψινές νομές της ανατολικής Ανατολίας και της Αζερμπαϊτζάν. Αυτά τα ημινωμάδικα κοινωνικά όμιλα χείμωνα στα πεδιά και τις κοιλάδες και καλοκαίρι στις υψινές νομές, ζώντας από την κτηνοτροφία. Το όνομα Καρά Κογιουνλού, που σημαίνει «μαύρα πρόβατα», μπορεί να προέρχεται από ένα μαύρο πρόβατο στις σημαίες τους ή στα κοπάδια τους, αλλά οι πηγές δεν δίνουν στεγνή εξήγηση για το όνομα.

Η διοίκηση αυτής της ομοσπονδίας βασίζονταν λιγότερο σε μια κεντρική γραμματεία και περισσότερο στις σχέσεις μεταξύ των φυλαρχών. Ο ηγεμόνας παρέμενε ισχυρός όσο κράτησε την υποστήριξη των φυλών· όταν αυτή η υποστήριξη εξασθένει, το κράτος διασπειρώταν γρήγορα. Η πολιτική επιτυχία των Καρά Κογιουνλού ήρθε από την ικανότητά τους να χρησιμοποιούν αυτή την ελαστική δομή ως παράγοντα ισορροπίας μεταξύ μεγάλων δυνάμεων όπως οι Τζαλαΐριδες, οι Τιμουρίδες και οι Μαμλούκοι.

Η κατάληψη της Ταμπρίζ και η πτώση των Τζαλαΐριδων

Η κατάληψη της Ταμπρίζ από τον Καρά Γιούσουφ το 1406 θεωρείται η στιγμή που οι Καρά Κογιουνλού άλλαξαν από μια τοπική δύναμη σε κράτος. Ο θάνατος του Τιμούρ το 1405 είχε δημιουργήσει κενό εξουσίας στη Μέση Ανατολή· ο Καρά Γιούσουφ εκμεταλλεύτηκε το και ήρθε να κυριαρχεί στην Αζερμπαϊτζάν. Η Ταμπρίζ έγινε πρωτεύουσα και εμπορικό κέντρο των Καρά Κογιουνλού· η θέση της στον δυτικό κλάδο της Οδού του Ιριού φέρει στην πόλη μεγάλη έσοδα.

Η νίκη του επί του σουλτάν Αχμάντ των Τζαλαΐριδων το 1410 ήταν μια από τις σημαντικότερες επιτυχίες του Καρά Γιούσουφ. Έτσι το Βαγδάτι και ο Ιράκας ήρθαν υπό την κυριαρχία των Καρά Κογιουνλού. Αυτή η επέκταση, ωστόσο, έκανε την σύγκρουση με ισχυρούς αντιπάλους όπως ο γιος του Τιμούρ, Σαχ Ρούχ, αναπόφευκτη. Ο Καρά Γιούσουφ πέθανε το 1420 ενώ προετοίμαζε να αντιμετωπίσει τον στρατό του Σαχ Ρούχ. Αυτό δείχνει ότι ξεκίνησε αγώνας εξουσίας μετά τη γενιά των ιδρυτών· ο επόμενος μεγάλος ηγεμόνας της δυναστείας, ωστόσο, ξεπέρασε σε μεγάλο βαθμό αυτά τα προβλήματα.

Η αρχή του Τζαχάν Σαχ και ο πολιτισμός

Ο Τζαχάν Σαχ (1438–1467) ήταν ο ηγεμόνας με τη μεγαλύτερη διάρκεια βασιλείας και ο ισχυρότερος των Καρά Κογιουνλού. Εκμεταλλευόμενος τις αντιπαλότητες στην Τιμουρίδα οικογένεια, κατέλαβε ένα μεγάλο μέρος του Ιράν· η πρόοδός του μέχρι την Χεράτ το 1458 δείχνει ότι το κράτος έφτασε στα ευρύτερά του σύνορα. Αυτή η επέκταση του έδωσε στρατιωτικό πλεονέκτημα επί των Τιμουρίδων αλλά έκανε τη διοίκηση πιο σύνθετη. Για να κυβερνήσει τόσο εκτεταμένο έδαφος, ο Τζαχάν Σαχ ανέθεσε στους γιούς του θέσεις επαρχιακών ηγεμόνων σε διάφορες περιοχές, κάτι που αργότερα προκάλεσε εσωτερικούς αγώνες στη δυναστεία.

Ο Τζαχάν Σαχ ήταν επίσης ποιητής που έγραφε τουρκικά και περσικά ποιήματα με το ψευδώνυμο «Χακίκι». Αυτό δείχνει ότι οι τουρκμενοί ηγεμόνες ήταν ενεργοί όχι μόνο στον στρατιωτικό αλλά και στον λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό χώρο. Το Γιαμί Μπλε της Ταμπρίζ, χτισμένο το 1465 και διάσημο για τα πλακίδια του, είναι μεταξύ των πιο γνωστών αρχιτεκτονικών έργων αυτής της περιόδου. Ενώ αντανακλά την καλλιτεχνική ευαισθησία της εποχής των Καρά Κογιουνλού, το κτίριο αντιπροσωπεύει μια παράδοση πλακιδίων που επηρέασε και την posteriors ιρανική και ανατολική αρχιτεκτονική. Τα διασωθέντα μέρη του μνημείου έχουν αποκατασταθεί με τα χρόνια διότι η περιοχή έχει βλάψει από σεισμούς.

Καταστροφή εναντίον του Ούζουν Χασάν

Στα τελευταία χρόνια του Τζαχάν Σαχ το κράτος των Καρά Κογιουνλού άρχισε να εξασθενεί έναντι του αντιπάλου του, των Ακ Κογιουνλού. Ο ηγεμόνας των Ακ Κογιουνλού, Ούζουν Χασάν, είχε ενισχυθεί γύρω από το Ντιγιαρμπακίρ και, με την υποστήριξη των Τιμουρίδων και Οθωμανών, πιέζει τους Καρά Κογιουνλού. Όταν ο Τζαχάν Σαχ εξέβαλεν εναντίον του Ούζουν Χασάν το 1467, βρισκόταν σε σοβαρό κίνδυνο λόγω των χειμερινών συνθηκών και της διασκορπισμένης κατάστασης του στρατού του. Ήττησε και σκοτώθηκε σε επιδρομή κοντά στο Μους.

Μετά τον θάνατο του Τζαχάν Σαχ ξέσπασε αγώνας για τον θρόνο μεταξύ των γιών του, και ο Ούζουν Χασάν εκμεταλλεύτηκε αυτή τη σύγχυση. Μέχρι το 1468 τα εδάφη των Καρά Κογιουνλού είχαν περάσει σε μεγάλο βαθμό στα χέρια των Ακ Κογιουνλού. Αυτό ήταν το τέλος της μακράς αντιπαλότητας μεταξύ των δύο τουρκμενικών ομοσπονδιών. Αν και οι Καρά Κογιουνλού τελείωσαν πολιτικά, η αρχιτεκτονική και λογοτεχνική τους κληρονομιά στη Ταμπρίζ έδωσε έμπνευση στη μεταγενέστερη Σαφαβική περίοδο. Γι' αυτό θεωρούνται στην ιστορία της Μέσης Ανατολίας όχι απλώς ως ένα μεταβατικό κράτος αλλά ως ένα δέσμε που εξασφάλισε πολιτιστική συνέχεια.

Οικονομία, κοινωνία και σύγκριση με τους Ακ Κογιουνλού

Η οικονομία των Καρά Κογιουνλού βασίζονταν στην κτηνοτροφία και το εμπόριο. Ενώ πόλεις όπως η Ταμπρίζ έβγαιναν έσοδα από το εμπόριο κατά langs της Οδού του Ιριού, οι τουρκμενικές φυλές στις αγροτικές περιοχές ήταν δεμένες με το κράτος μέσω του συστήματος νομών και φόρων. Έμποροι, τεχνίτες και γνώμονες στις πόλεις εργάζονταν υπό την προστασία των ηγεμόνων, οπότε επιτυγχάνεται ισορροπία μεταξύ της νομάδικης στρατιωτικής αριστοκρατίας και της καθισμένης αστικής πληθυσμού. Αυτή η ισορροπία μπορούσε να διατηρηθεί υπό ισχυρούς ηγεμόνες όπως ο Τζαχάν Σαχ και σπαργανόταν όταν η κεντρική εξουσία εξασθένει.

Οι Καρά Κογιουνλού συγκρίνονται συχνά με τους αντιπάλους τους, τους Ακ Κογιουνλού. Και οι δύο ομοσπονδίες βασίζονταν σε τουρκμενικές φυλές Ογούζ προέλευσης, αλλά οι Ακ Κογιουνλού αναπτύχθηκαν κυρίως γύρω από το Ντιγιαρμπακίρ, σε επαφή με Βυζάντινους και Οθωμανούς, ενώ οι Καρά Κογιουνλού ανήλθαν στην Αζερμπαϊτζάν και τον Ιράκ, σε στενή σχέση με τους Τιμουρίδες. Επειδή οι περισσότερες πηγές ήρθαν από Ακ Κογιουνλού και Τιμουρίδες, οι κρίσεις για τους Καρά Κογιουνλού μπορεί μερικές φορές να είναι μεροληπτικές εναντίον τους. Η σύγχρονη έρευνα προσπαθεί να θέσει αυτές τις κρίσεις σε ένα πιο ισορροπημένο πλαίσιο και προτείνει να μελετηθεί ευρύτερα η καλλιτεχνική και αρχιτεκτονική κληρονομιά της δυναστείας.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Τουρκία Διγιάνετ Βακφί Ισλάμ Ανσικλοπεδισί, «Καρακογιουνλουλαρ».
  2. Φαρουκ Σουμέρ, Καρά Κογιουνλού.
  3. Encyclopaedia Britannica, «Kara Koyunlu».
  4. Türkiye Diyanet Foundation Encyclopaedia of Islam – «Karakoyunlular» entry
  5. Faruk Sümer – Kara Koyunlular
  6. Encyclopaedia Britannica – Kara Koyunlu
  7. Türkiye Diyanet Foundation Encyclopaedia of Islam – «Karakoyunlular» entry
  8. Faruk Sümer – Kara Koyunlular
  9. Encyclopaedia Britannica – Kara Koyunlu
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *