Οι Ακ Κογιούνλου ήταν μια ομοσπονδία τουρκμενικών ομάδων υπό την ηγεσία της φυλής Μπαϊντιρ των Ογούζ. Μερικοί εξηγούν το όνομα από το σήμα με λευκό πρόβατο στις σημαίες τους, άλλοι από τα λευκά πρόβατα που έτρεφαν. Στα τέλη του 14ου αιώνα ενίσχυσαν στην περιοχή μεταξύ Ντιγιαρμπακίρ, Μαρντίν και Ερζιτζάν.
Καρά Γιουλούκ Οσμάν Μπεϊ
Καρά Γιουλούκ Οσμάν Μπεϊ, που θεωρείται ο πραγματικός ιδρυτής του κράτους, έστηριξε τον Τιμούρ κατά την ανατολική του εκστρατεία, και μετά τη Μάχη της Άγκυρας το 1402 η περιοχή της Ντιγιαρμπακίρ αφήθηκε σε αυτόν. Έπρεπε τότε να δώσει μια μακρά μάχη με τους Καρά Κογιούνλου στην ανατολή.
Ούζουν Χασάν
Ούζουν Χασάν (1453–1478) νίκησε τον ηγεμόνα των Καρά Κογιούνλου Τζαχάν Σαχ το 1467 και τον ηγεμόνα των Τιμουρίδων Αμπού Σαΐντ το 1469, γινόμενος κύριος του Ιράν, του Ιράκ και της Αζερμπαϊτζάν, και μετέφερε την πρωτεύουσά του στη Ταμπρίζ. Θεσμοποίησε διπλωματικές σχέσεις με τη Βενετία εναντίον των Οθωμανών. Οι φορολογικές του ρυθμίσεις, οι «Νόμοι του Χασάν Παδισαχ», επηρέασαν την posteriore οθωμανική και σαφαβιδική πρακτική.
Οτλμπελί
Ο Ούζουν Χασάν, που υποστήριζε τους Καραμανλίδες και ανταγωνιζόταν τους Οθωμανούς στην ανατολική Ανατολία, ήττησε από τον στρατό του Μεχμέτ του Κυριάρχη στο Οτλμπελί κοντά στην Ερζιτζάν την 11 Αυγούστου 1473. Η οθωμανική πυροβολική ήταν αποφασιστική, και η μάχη ενίσχυσε την οθωμανική κυριαρχία στην ανατολική Ανατολία.
Τέλος
Μετά τον θάνατο του Ούζουν Χασάν, οι διαδοχικές μάχες ενίσχυσαν το κράτος. Το 1501 ο Σαχ Ισμαήλ νίκησε τους Ακ Κογιούνλου στο Σαρούρ και κατέλαβε την Ταμπρίζ, και μέχρι το 1503 τα περισσότερα εδάφη των Ακ Κογιούνλου είχαν περάσει στους Σαφαβίδες. Η μητέρα του Σαχ Ισμαήλ ήταν κόρη του Ούζουν Χασάν.
Κρατική δομή και κοινωνία
Οι Ακ Κογιούνλου ήταν μια ομοσπονδία χτισμένη στην στρατιωτική δύναμη των νομάδων τουρκμενικών φυλών. Οι φυλαρχοί δεσμεύονταν στον ηγεμόνα, αλλά αυτή η δέσμευση εξαρτιόταν έντονα από έναν ισχυρό ηγεμόνα και από την επιτυχία στον πόλεμο. Οι πηγές περιγράφουν πώς ο Ούζουν Χασάν προσπάθησε να μετατρέψει αυτή τη δομή σε ένα πιο τακτικό κράτος κεντρισμένο στην Ταμπρίζ, εκδίδοντας νόμους για φορολογία και διοίκηση.
Ο πληθυσμός δεν αποτελούνταν μόνο από Τουρκμένους. Οι πόλεις φιλοξενούσαν περσικόφωνους γραμματείς και λειτουργούς, εμπόρους, τεχνίτες και αρκετές χριστιανικές κοινότητες. Αυτή η μικτή δομή δημιούργησε ένταση μεταξύ της τουρκμενικής στρατιωτικής αριστοκρατίας και των καθιερωμένων διοικητών, αλλά επέτρεψε επίσης στο κράτος να συλλέγει έσοδα από εμπορικές διαδρομές και αστικές οικονομίες.
Η διπλωματία και οι γαμικές δεσμοί του Ούζουν Χασάν
Ο Ούζουν Χασάν θεώρησε την άνοδο των Οθωμανών ως απειλή που παρέταξε την ισορροπία στην περιοχή. Η οθωμανική κατάκτηση της Ελληνικής Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας το 1461 είχε σημασία για αυτόν προσωπικά, γιατί η γυναίκα του Ντεσπίνα Χατούν ήταν κόρη του αυτοκράτορα της Τραπεζούντας. Οι σχέσεις του με τη Δημοκρατία της Βενετίας προήλθαν από αναζήτηση συμμαχίας εναντίον του κοινού οθωμανικού εχθρού.
Πρέσβεις της Βενετίας ταξίδευαν από και προς την Ταμπρίζ, και στον Ούζουν Χασάν υποσχέθηκαν πυροβολικά και αρτοπυροβολία, αλλά αυτή η υποστήριξη παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό περιορισμένη. Η δυναστεία χτίσε επίσης δεσμούς μέσω γάμου: η κόρη του Ούζουν Χασάν παντρεύτηκε τον Χαϊντάρ, σεϊχ της σαφαβιδικής τάξης. Το παιδί που γεννήθηκε από αυτόν τον γάμο ήταν ο Σαχ Ισμαήλ, που αργότερα θα ιδρύσει το σαφαβιδικό κράτος.
Διάδοχοι και εσωτερικές αντιπαλότητες
Όταν ο Ούζουν Χασάν πέθανε το 1478, το κράτος νίκησε αμέσως την απουσία ενός ισχυρού ηγεμόνα. Ο αγώνας για τον θρόνο μεταξύ των γιών του οδήγησε τους φυλαρχούς να πάρουν πλευρές οι unos εναντίον των άλλων. Μετά από μερικές σύντομες βασιλείες, ο Γιακούμπ Μπεϊ (1478–1490) ανέλαβε τον θρόνο και σταθεροποίησε το κράτος για ένα χρονικό διάστημα, αλλά η αντιπαλότητα μεταξύ των μελών της δυναστείας ξέσκασε ξανά μετά τον θάνατό του.
Αυτές οι διαφωνίες δυσκολεύτησαν τη διατήρηση της τάξης στα σύνορα της ανατολικής Ανατολίας και του Ιράν. Καθώς η κεντρική εξουσία εξασθένει, οι τοπικοί άρχοντες άρχισαν να ενεργούν ανεξάρτητα στην πράξη. Αυτή η εσωτερική εξάντληση μειώνει την ικανότητα του κράτους να αντισταθεί σε μια νέα δύναμη που αναδύεται από έξω.
Η άνοδος των Σαφαβίδων και η κληρονομιά
Η σαφαβιδική τάξη, που ενίσχυσε στην Αρνταμπίλ, εξεγέρθη εναντίον των Ακ Κογιούνλου με την υποστήριξη των Κιζίλμπας τουρκμενικών φυλών. Ο νέος Σαχ Ισμαήλ νίκησε τον ηγεμόνα των Ακ Κογιούνλου Αλβάνντ στη Μάχη του Σαρούρ το 1501, μπήκε στην Ταμπρίζ και προκλήθηκε σαχ. Η παρουσία των Ακ Κογιούνλου έληξε αποτελεσματικά το 1503 μετά τις μάχες κοντά στην Αμαδάν.
Αν και το κράτος εξαφανίστηκε, η επιρροή του συνέχισε. Οι Σαφαβίδες αναλάβανε ένα μεγάλο μέρος της διοικητικής παράδοσης των Ακ Κογιούνλου, και η Ταμπρίζ και η περιοχή της παρέμειναν το πολιτικό κέντρο της περιοχής. Οι νόμοι και οι φορολογικές πρακτικές του Ούζουν Χασάν άφησαν ίχνη στην posteriore οθωμανική και σαφαβιδική διοίκηση. Σήμερα οι Ακ Κογιούνλου θυμούνται ως γέφυρα της τουρκμενικής κρατικής παράδοσης μεταξύ της Ανατολίας και του Ιράν.
Οικονομία, εμπόριο και πόλεις
Η σημασία των εδαφών των Ακ Κογιούνλου προήλθε από τη θέση τους στα σταυροδρόμια εμπορικών διαδρομών μεταξύ Ανατολίας, Ιράν και Μεσοποταμίας. Η Ταμπρίζ ήταν μεταξύ των πιο ζωντανών εμπορικών πόλεων στο δυτικό άκρο του Δρόμου της Σηρικής; υφάσματα, μπαχαρικά και χειροτεχνήματα μεταφέρονταν από εκεί στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας και της Μεσογείου. Οι ηγεμόνες έτρεχαν σημαντικά έσοδα από τελωνεία και εμπορικούς φόρους.
Η κτηνοτροφία constituía τη βάση της διαβίωσης των τουρκμενικών φυλών. Τα κοπάδια που κινούνταν μεταξύ καλοκαιρινών και χειμερινών νομαδών παρείχαν κρέας και γαλακτοκομικά προϊόντα και συντήρησαν την ικανότητα να στελεχώσουν ιππείς στρατιώτες. Ωστόσο, η διανομή των εισοδημάτων μεταξύ των νομάδων και των καθιερωμένων μερών της κοινωνίας ήταν συχνά θέμα διαμάχης.
Πολιτισμός, αρχιτεκτονική και λογοτεχνία
Υπό τον Ούζουν Χασάν, η οικοδόμηση ανακτόρων, τζαμιών και μεντρεσέδων στην Ταμπρίζ έλαβε προσοχή, και η πόλη φιλοξενούσε ένα καλλιτεχνικό και λογοτεχνικό περιβάλλον που συνέχιζε τον τιμουρίδικο πολιτισμό. Περσική και τουρκική ποίηση συνύπαρξαν στην αίθουσα, και η καλλιγραφία, η μινιατούρα και η τέχνη του βιβλίου συνέχισαν να αναπτύσσονται στα εργαστήρια της περιοχής.
Η μινιατούρα και η παραγωγή βιβλίων των Ακ Κογιούνλου θεωρείται ένας από τους προετοιμαστές της posteriore σαφαβιδικής τέχνης. Οι ηγεμόνες προστατεύσαν επίσης θρησκευτικούς γνώστες και σουφίδες. Αυτή η πολυεπίπεδη πολιτιστική κληρονομιά επέτρεψε στην περιοχή να μοιράζεται μια κοινή καλλιτεχνική γλώσσα στον επόμενο αιώνα ακόμα και όταν τα πολιτικά σύνορα άλλαζαν.
Στρατός και πόλεμος
Ο πυρήνας του στρατού των Ακ Κογιούνλου αποτελούνταν από τουρκμενικούς ιππείς τοξότες. Στην περίοδο των εκστρατειών οι ηγεμόνες συνέλεγαν στρατιώτες από τους φυλαρχούς και, μετά τον πόλεμο, μοιράζονταν ληφθέντα και εδαφικά έσοδα μαζί τους. Αυτό το σύστημα ταιριάζει σε γρήγορες εκστρατείες αλλά δημιούργησε προβλήματα πειθαρχίας και εφοδιασμού σε μακρούς πολέμους.
Η ήττα στο Οτλμπελί έδειξε τα όρια αυτής της παραδοσιακής δομής εναντίον πυροβολικών και αρτοπυροβολίας. Ο Ούζουν Χασάν περίμενε βοήθεια αρτοπυροβολίας από τη Βενετία, αλλά ο τακτικός πεζικός και τα πυροβολικά του οθωμανικού στρατού αποδείχθηκαν αποφασιστικά. Αυτή η εμπειρία ανέδειξε την ανάγκη για κεντρικές, τακτικές μονάδες στην στρατιωτική κουλτούρα των Ακ Κογιούνλου.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Akkoyunlular” and “Uzun Hasan”.
- John E. Woods, The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire.
- Encyclopaedia Britannica, “Ak Koyunlu”.
- John E. Woods – The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire
- Encyclopaedia Iranica – “Aq Qoyunlu”
- Türkiye Diyanet Foundation Encyclopaedia of Islam – “Akkoyunlular” entry
- John E. Woods – The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire
- Encyclopaedia Iranica – “Aq Qoyunlu”
- Türkiye Diyanet Foundation Encyclopaedia of Islam – “Akkoyunlular” entry
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *