Quốc gia công tử Aydınid được thành lập bởi Mehmed Bey, một trong những vị chỉ huy của Germiyanids. Làm Birgi trung tâm, Mehmed Bey chiếm lưu vực Küçük Menderes và thượng thành Smyrna (Kadifekale).
Umur Bey và các chiến dịch hải quân
Con trai của Mehmed Bey, Umur Bey, chiếm thành trì cảng Smyrna và xây dựng một hạm đội mạnh mẽ tại đó. Ông cướp bóc các đảo Aegean, bờ biển Hy Lạp và Balkan, và ủng hộ John Kantakouzenos trong nội chiến Byzantine. Cuộc đời và các chiến dịch của Umur Bey được kể lại trong Düsturname của Enveri.
Chiến dịch Thập tự chinh Smyrniote
Hoạt động của Aydınid tại Aegean gây ra phản ứng tại Châu Âu. Một liên minh thập tự chinh của Giáo hoàng, Venice, Cyprus và Các hiệp sĩ Rhodes chiếm thành trì cảng Smyrna năm 1344. Umur Bey bị giết năm 1348 khi cố gắng giành lại nó.
Kiến trúc và sự kết thúc
Đại tự Birgi (1312) và Đền thờ İsa Bey tại Selçuk (1375) là những ví dụ quan trọng về kiến trúc thời kỳ các quốc gia công tử. Bayezid I sáp nhập quốc gia công tử năm 1390; dù Timur khôi phục nó năm 1402, nhưng sau cuộc đấu tranh lâu dài của Cüneyd Bey, nó cuối cùng bị sáp nhập bởi Ottoman dưới thời Murad II năm 1426.
Sự ra đời của các Quốc gia Công tử và Vị trí của Nhà Aydın
Sự suy yếu của Nhà nước Seljuk Anatolia vào cuối thế kỷ 13 và sự xói mòn quyền lực trung ương do sự thống trị của Mông Cổ dẫn đến sự xuất hiện của các quốc gia công tử biên giới tại Tây Anatolia. Karesi, Saruhan, Menteşe, Germiyan và Nhà Aydín là những quốc gia chính. Quyền lực Byzantine trên bờ biển Aegean đã suy yếu, và các chúa Turkmen trên biên giới tìm thấy cơ hội để mở rộng cả trên đất liền và trên biển.
Nhà Aydín là quốc gia công tử của khu vực này gắn liền nhất với biển. Chúng giáp Saruhan về phía bắc, Menteşe về phía nam và Germiyan về phía đông; những đất màu mỡ giữa lưu vực Küçük Menderes và Gediz và các cảng biển Aegean mang lại cho quốc gia công tử lợi thế cả về nông nghiệp và thương mại. Trong khi trung tâm chính trị vẫn ở Birgi, thương mại đường biển và hoạt động hải quân được thực hiện từ các cảng ven biển, đặc biệt là quanh İzmir và Ayasuluk (Selçuk).
Birgi: Cuộc sống tại Thủ đô của một Quốc gia Công tử
Birgi là một thị trấn nhỏ nhưng sôi động trên dốc núi Bozdağ, được bao quanh bởi các suối. Đại tự của nó, niên niên 1312, với đồ gỗ, mihrab và gạch men, là một trong những ví dụ ấn tượng nhất về nghệ thuật thời kỳ các quốc gia công tử. Thị trấn cũng là một trung tâm học tập; các madrasa và lodge giảng dạy ở đây.
Nhà du hành Morocco Ibn Battuta đã đến thăm Birgi vào nửa đầu thế kỷ 14 và mô tả việc được tiếp đón bởi vị thống trị. Trong ký sự hành trình, ông mô tả Birgi là một thành phố lớn và đẹp đẽ và báo cáo sự chú ý mà vị thống trị dành cho ông. Cái kể này là một trong những ít lời chứng thực thời cho thấy Nhà Aydín đã xây dựng một văn hóa triều đình quan trọng trước cả người địa phương và khách du lịch nước ngoài. Các công trình sau này ở Birgi, như Biệt thự Çakırağa, cho thấy thị trấn cũng đã được bảo tồn như một di sản lịch sử.
Thương mại Đường biển, Hạm đội và Thế giới Địa Trung Hải
Sức mạnh của Nhà Aydín không chỉ dựa trên các tàu chiến mà còn dựa trên thương mại. Các cảng Ayasuluk và İzmir là những cửa ngõ mà qua đó các quan hệ với các thương nhân Venice và Genoese được thực hiện. Nho, vải vóc, bông và các sản phẩm nông nghiệp khác được xuất khẩu từ đất đai của quốc gia công tử, trong khi vải và các hàng hóa chế biến khác đến từ Châu Âu. Các hiệp định thương mại và thuế cảng chiếm một phần quan trọng trong thu nhập của quốc gia công tử.
Hạm đội, lần lượt, được dùng cả cho cướp bóc và để bảo vệ thương mại. Các cuộc cướp bóc về phía các đảo Aegean và bờ biển Anatolia gây ra phản ứng từ các thế lực Latin và Byzantine trong khu vực. Vì lý do này, Nhà Aydín được đối xử trong thế giới Địa Trung Hải không đơn thuần như một quốc gia công tử Thổ Nhĩ Kỳ mà như một thế lực hải quân có cả liên minh và đối thủ với Venice, Các hiệp sĩ Rhodes và Byzantine.
Düstûrnâme-i Enverî và Viết sử
Nguồn tiếng Thổ Nhĩ Kỳ giới thiệu Nhà Aydín tốt nhất là Düstûrnâme của Enverî, được viết vào giữa thế kỷ 15. Tác phẩm kể lại các chiến dịch của Umur Bey theo phong cách thơ ca và cũng quan trọng như một trong những kể sử sử thi đầu tiên được viết bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, vì Enverî viết hơn một thế kỷ sau các sự kiện, thực tại lịch sử và các yếu tố huyền thoại được xen lẫn trong tác phẩm.
Vì lý do này, các nhà sử học sử dụng Düstûrnâme bằng cách so sánh nó với lời kể của John Kantakouzenos trong các nguồn Byzantine, với các nhà sử học Latin và với các văn kiện giáo hoàng. Cuộc đời của Umur Bey do đó trở thành một lĩnh vực nghiên cứu nơi các nguồn được viết bằng các ngôn ngữ khác nhau và từ các góc nhìn khác nhau giao thoa. Câu chuyện của Nhà Aydín cũng cho thấy Aegean là một biển được chia sẻ không bởi một dân tộc mà bởi nhiều xã hội sống cùng nhau.
Nhà Aydín và Ottoman
Mối quan hệ giữa Nhà Aydín và quốc gia công tử Ottoman từ giữa thế kỷ 14 là sự kết hợp của ngoại giao và đối thủ. Sự thân thiết của Umur Bey với hoàng đế Byzantine John VI Kantakouzenos là một yếu tố quan trọng định hình cân bằng quyền lực trong khu vực; Kantakouzenos cũng đã hình thành liên minh với vị thống trị Ottoman Orhan và gả con gái cho ông. Điều này tạo ra một mạng lưới phức tạp mà trong đó các quốc gia công tử Tây Anatolia bị cuốn vào các cuộc đấu tranh ngai vàng của Byzantine.
Sau cái chết của Umur Bey, sức mạnh hải quân của Nhà Aydín suy yếu và quốc gia công tử chịu áp lực từ các láng giềng. Năm 1390, Bayezid I sáp nhập các quốc gia công tử và đất Aydín gia nhập Ottoman. Khi Timur trả lại đất của các quốc gia công tử sau Trận Ankara, Nhà Aydín ngắn ngủi tái xuất hiện, nhưng với sự phục hồi của Ottoman, giai đoạn này chấm dứt hoàn toàn năm 1426.
Dấu vết Nhà Aydín Ngày nay
Dấu vết của Nhà Aydín có thể thấy ngày nay quanh Birgi, Selçuk, Aydın, Tire và İzmir. Đại tự Birgi, Đền thờ İsa Bey tại Selçuk và các công trình quanh Lâu đài Ayasuluk phản ánh gu kiến trúc của thời kỳ. Với các cột và đá được tái sử dụng, Đền thờ İsa Bey cho thấy cách di tích cổ Ephesus và kiến trúc quốc gia công tử xen lẫn nhau.
Những nơi này không chỉ du lịch mà còn là ví dụ cho thấy các lớp lịch sử khác nhau cùng tồn tại. Nhìn thấy thành cổ Ephesus, Vương cung thánh đường St John, Đền thờ İsa Bey và Lâu đài Ayasuluk cùng một lúc khi du lịch trong khu vực giúp dễ dàng hiểu cách các thời kỳ cổ đại, Kitô giáo và Thổ Nhĩ Kỳ-Hồi giáo của Aegean xây dựng lên nhau.
Tầm quan trọng Chung của các Quốc gia Công tử
Các quốc gia công tử Anatolia cho thấy sự đa dạng khu vực của thời kỳ hậu-Seljuk. Mỗi quốc gia phát triển ở địa lý khác nhau và dưới các điều kiện kinh tế và chính trị khác nhau; Nhà Aydín nổi bật về hàng hải, Karesi và Ottoman về chiến tranh biên giới, và Germiyan về vị trí trên các tuyến đường thương mại nội địa. Việc áp dụng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ làm ngôn ngữ chính thức và văn học trong các quốc gia công tử cũng quan trọng để củng cố truyền thống tiếng Thổ Nhĩ Kỳ viết ở Anatolia.
Việc Ottoman cuối cùng thừa kế di sản phong phú này có nghĩa là một phần của truyền thống nhà nước Ottoman lấy cảm hứng từ những trải nghiệm khu vực này. Vì lý do này, hiểu Nhà Aydín giúp chúng ta hiểu không chỉ một quốc gia công tử nhỏ mà cả sự biến đổi lịch sử rộng lớn của Anatolia trong thế kỷ 14.
Nguồn và đọc thêm
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Aydınoğulları” và “Umur Bey”.
- Enveri, Düsturname.
- Encyclopaedia Britannica, “Aydın dynasty”.
- Türkiye Diyanet Foundation Encyclopaedia of Islam, entries “Aydınoğulları” and “Umur Bey”.
- Enverî, Düstûrnâme-i Enverî (edition by Irène Mélikoff-Sayar, 1954).
- Ibn Battuta – The Travels of Ibn Battuta (Anatolia section; translation by H. A. R. Gibb).
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *