Dal, Hindistan'ın her sofrasında bulunan, mercimekten yapılan besleyici bir yemektir. 'Tadka' ise pişen mercimeğin üzerine, kızgın yağda kavrulan baharatların dökülmesiyle yapılan aromatik son dokunuştur. Pilav ya da ekmekle servis edilir.
Dal, Hint alt kıtasında mercimek ve diğer kuru baklagillerden yapılan yemeklerin genel adıdır ve milyonlarca kişinin günlük protein kaynağıdır. “Tadka”, kızgın yağda kısa süre kavrulan baharatların en sonda yemeğe dökülmesidir; bu son dokunuş, sade mercimeğe yoğun bir aroma kazandırır. Pilav ya da roti ekmeğiyle tam bir öğün olur.
Malzemeler
- 1 su bardağı sarı mercimek (ya da kırmızı mercimek)
- 4 su bardağı su
- 1 çay kaşığı zerdeçal
- 1 adet domates
- 1 adet soğan
- 2 diş sarımsak
- 1 cm taze zencefil
- Tadka için: 2 yemek kaşığı tereyağı ya da sıvı yağ, 1 çay kaşığı kimyon tohumu, 1 kuru acı biber, 1 çay kaşığı kırmızı toz biber
- Tuz, taze kişniş ya da maydanoz
Hazırlanışı
- Mercimeği yıkayın. Su, zerdeçal ve bir tutam tuzla birlikte yumuşayıp ezilene kadar 20–25 dakika pişirin.
- Soğan, sarımsak ve zencefili ince doğrayın; domatesi küp küp kesin.
- Ayrı bir tavada bir miktar yağ ısıtıp soğanı pembeleştirin, sarımsak-zencefili ekleyin, sonra domatesi ekleyip yumuşayana kadar pişirin.
- Bu karışımı pişen mercimeğe ekleyip birkaç dakika kaynatın; kıvam koyuysa biraz sıcak su ekleyin.
- Tadka için küçük bir tavada tereyağını eritin. Kimyon tohumu, kuru biberi ekleyin; çıtırdayınca ocağı kapatıp toz biberi ekleyin (yanmaması için).
- Bu kızgın baharatlı yağı mercimeğin üzerine dökün, taze kişniş serpip servis edin.
Püf noktaları
- Tadka'yı servisten hemen önce dökün; baharatların kokusu en taze o anda yayılır.
- Daha kremamsı bir doku için mercimeğin bir kısmını kaşıkla ezebilirsiniz.
Tarihçesi
“Dal”, Hint alt kıtasında kırılmış baklagillerin ve onlardan yapılan yemeklerin ortak adıdır; mercimek, nohut ve börülce türleriyle bölgenin en temel protein kaynaklarından biridir. “Tadka” (tarka) ise baharatların kızgın ghee veya yağda kısa süre kavrularak aromalarının açığa çıkarılması tekniğidir ve yemeğin üzerine en son eklenir. Dal ve pilav (dal chawal) ikilisi, Hindistan’da milyonlarca evde neredeyse her gün yenen bir “ev yemeği” simgesidir.
Servis ve saklama
- Basmati pilavı, kimyonlu pilav (jeera rice) ya da roti ve naan ile servis edin; yanına bir kase yoğurt veya limon dilimi yakışır.
- Buzdolabında 3–4 gün saklanabilir. Soğudukça koyulaşır; ısıtırken biraz sıcak su ekleyin.
- Dondurucuda 2–3 ay saklanabilir; tadkayı tazelemek için ısıtırken üzerine yeniden kavrulmuş baharat ekleyebilirsiniz.
Hangi mercimek kullanılır? Dal türleri
Hint mutfağında “dal” kelimesi hem kabuğu soyulup ikiye bölünmüş baklagilleri hem de bunlardan yapılan yemeği anlatır. Dal tadka farklı mercimeklerle yapılabilir; her biri yemeğe başka bir kıvam ve lezzet verir.
- Toor dal: Güvercin bezelyesinden elde edilen sarı dal; Güney ve Batı Hindistan'da en çok kullanılan türdür, piştikçe kremamsı bir kıvam alır.
- Masoor dal: Bizdeki kırmızı mercimeğe karşılık gelir; ön ıslatma gerektirmeden kısa sürede dağılarak pişer.
- Moong dal: Bölünmüş maş fasulyesidir; hafif ve kolay sindirilen bir yemek isteyenler tarafından tercih edilir.
- Chana dal: Küçük taneli bir nohut türünün bölünmüş hâlidir; daha uzun pişer ve tanesi belirgin kalır.
Türkiye'de en kolay bulunan seçenek kırmızı mercimektir; sarı dal arayanlar ise etnik ürün satan marketlere bakabilir.
Besin değeri: Mercimek neden değerli bir besin?
Mercimek, bitkisel protein ve lifin en ekonomik kaynaklarından biridir. ABD Tarım Bakanlığı'nın (USDA) besin veri tabanına göre 100 gram haşlanmış mercimekte yaklaşık 9 gram protein ve 8 gram lif bulunur; demir ve folat da önemli miktarda yer alır.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), baklagillerin beslenme ve toprak sağlığına katkısına dikkat çekmek için 2016'yı Uluslararası Bakliyat Yılı ilan etmiştir. Baklagiller, kökleriyle havadaki azotu toprağa bağlayabildikleri için sürdürülebilir tarımda da önemli bir yer tutar. Dal tadkayı pirinç ya da tam buğday ekmeğiyle birlikte yemek, öğünü daha dengeli ve doyurucu hâle getirir.
Sık sorulan sorular
Hangi mercimek kullanılır?
Sarı mercimek (toor dal ya da moong dal) en yaygın olanıdır. Kırmızı mercimek de daha kısa sürede pişen pratik bir alternatiftir.
Dal çok koyulaşırsa ne yapmalı?
Dal bekledikçe koyulaşır. Isıtırken biraz sıcak su ekleyip karıştırmak istenen kıvamı geri getirir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- USDA FoodData Central – Lentils, mature seeds, cooked, boiled
- FAO – 2016 Uluslararası Bakliyat Yılı
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir