Chuyển đến nội dung

Tri thức soi sáng thế giới

Hành trình của trà vòng quanh thế giới: Lịch sử thức uống từ Trung Quốc đến Anh, Ấn Độ và Anatolia

Là thức uống được tiêu thụ nhiều nhất trên thế giới sau nước, trà có lịch sử lâu đời bắt nguồn từ Trung Quốc qua các tuyến đường thương mại và chính sách đế quốc đến các nghi thức hàng ngày. Văn hóa trà đã lan rộng khắp thế giới như thế nào.

Hành trình của trà vòng quanh thế giới: Lịch sử thức uống từ Trung Quốc đến Anh, Ấn Độ và Anatolia

Trà được coi là thức uống được tiêu thụ nhiều nhất trên thế giới sau nước. Trà đen, trà xanh, trà trắng hay trà ô long, tất cả đều xuất phát từ lá của cùng một loại cây, Camellia sinensis. Sự khác biệt nằm ở mức độ oxy hóa của lá và cách chúng được chế biến. Câu chuyện về một loài cây duy nhất này kết nối các lục địa, đế chế và nền văn hóa.

Nguồn gốc ở Trung Quốc

Quê hương của trà là vùng Tây Nam Trung Quốc ngày nay và khu vực lân cận. Theo truyền thuyết, một vài chiếc lá rơi vào nồi nước đang sôi của Hoàng đế Thần Nông, và chén trà đầu tiên ra đời. Trà lần đầu tiên được coi là một loại đồ uống dược liệu; trong thời nhà Đường (618–907 sau Công nguyên), nó trở thành thức uống phổ biến ở mọi tầng lớp xã hội. Tác phẩm "Trà kinh" (The Classic of Tea) của Lục Vũ, được viết trong thời kỳ này, là tác phẩm toàn diện đầu tiên được biết đến về cách trồng và pha trà.

Nhật Bản và nghệ thuật trà đạo

Trà du nhập vào Nhật Bản qua các nhà sư Phật giáo và theo thời gian, phát triển thành nghệ thuật trà đạo, được làm bằng trà xanh dạng bột (matcha) dựa trên các nguyên tắc đơn giản, tôn trọng và yên bình. Nghi lễ này vẫn là một phần quan trọng trong văn hóa Nhật Bản ngày nay.

Châu Âu và văn hóa trà Anh

Trà đến Châu Âu vào đầu thế kỷ 17 thông qua các nhà buôn Hà Lan. Ở Anh, ban đầu đây là niềm đam mê đắt đỏ của tầng lớp quý tộc, nhưng khi hoạt động thương mại phát triển, nó trở thành thức uống hàng ngày của người dân bình thường; truyền thống "trà chiều" bén rễ vào thế kỷ 19. Nhu cầu khổng lồ về trà đã định hình sâu sắc thương mại của Anh với Trung Quốc và các chính sách thuộc địa của nước này.

Các đồn điền trà ở Ấn Độ và Sri Lanka

Vào thế kỷ 19, để giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc, người Anh đã thiết lập các đồn điền trà lớn ở Ấn Độ bằng cách sử dụng giống cây trà bản địa của vùng Assam và cây giống mang từ Trung Quốc. Assam và Darjeeling đã trở thành những vùng trà nổi tiếng thế giới. Tại Ceylon (Sri Lanka ngày nay), trà được trồng sau khi các đồn điền cà phê bị quét sạch bởi một loại dịch bệnh thực vật. Điều kiện làm việc khắc nghiệt tại các đồn điền này cũng là một khía cạnh lịch sử không nên bị lãng quên.

Trà ở Anatolia

Ở Anatolia, cà phê từng là thức uống chủ đạo trong thời gian dài. Với việc trồng trà bắt đầu ở vùng bờ biển phía đông Biển Đen, đặc biệt là quanh Rize, trong nửa đầu thế kỷ 20, trà nhanh chóng trở thành một phần thiết yếu của đời sống hàng ngày. Chiếc ly hình hoa tulip và ấm trà hai tầng là những biểu tượng của nền văn hóa này.

Truyền thống trà trên khắp thế giới

  • Maroc: Trà xanh được pha với bạc hà tươi và đường, sau đó được rót vào ly từ trên cao xuống.
  • Ấn Độ: Masala chai, được đun sôi với sữa và các loại gia vị, xuất hiện ở khắp mọi nơi trên đường phố.
  • Nga: Trà được pha đậm đặc sau đó được làm loãng và uống quanh chiếc ấm samovar truyền thống.
  • Đài Loan: "Trà sữa trân châu" (Bubble tea) với trân châu làm từ bột sắn đã lan rộng ra thế giới từ đây.

Trà được sản xuất ở đâu ngày nay?

Từng được trồng hầu như chỉ ở Trung Quốc, ngày nay trà đã trở thành một loại cây trồng nông nghiệp ở nhiều quốc gia từ Châu Á đến Châu Africa và Nam Mỹ. Theo các báo cáo thị trường trà của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), các quốc gia sau đây nằm trong số những nhà sản xuất hàng đầu:

  • Trung Quốc: Nhà sản xuất trà lớn nhất thế giới; phần lớn sản lượng của nước này là trà xanh và phần lớn được tiêu thụ trong nước.
  • Ấn Độ: Nhà sản xuất lớn thứ hai; các vùng Assam và Darjeeling nổi tiếng với các loại trà đen.
  • Kenya: Một trong những nhà xuất khẩu trà đen hàng đầu thế giới; phần lớn trà được trồng bởi các nông hộ nhỏ.
  • Sri Lanka và Türkiye: Sri Lanka xuất khẩu dưới tên gọi “trà Ceylon”, trong khi trà sản xuất tại vùng phía đông Biển Đen của Türkiye phần lớn được tiêu thụ tại thị trường nội địa.

Cách pha trà: Nhiệt độ và thời gian

Cùng một loại trà có thể có hương vị hoàn toàn khác nhau với nhiệt độ nước và thời gian pha khác nhau. Theo nguyên tắc chung, trà xanh và trà trắng được pha trong thời gian ngắn với nước đã nguội bớt thay vì nước gần sôi (khoảng 70–80 °C); nước quá nóng có thể làm những loại trà này có vị đắng. Ngược lại, trà đen được ủ lâu hơn với nước sôi hoặc nước gần sôi.

Tiêu chuẩn ISO 3103 của Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế định nghĩa phương pháp pha để các loại trà có thể được so sánh qua việc nếm thử: 2 gram trà được cho vào khoảng 100 millilit nước sôi và ủ trong 6 phút. Tiêu chuẩn này không phải là quy tắc cho việc pha trà hàng ngày mà là cách để các chuyên gia thử nếm so sánh các loại trà khác nhau trong cùng một điều kiện; dù vậy, nó cho thấy rõ ràng các điều kiện pha chế ảnh hưởng đến hương vị nhiều như thế nào.

Các câu hỏi thường gặp

Sự khác biệt giữa trà đen và trà xanh là gì?

Cả hai đều được làm từ cùng một loại cây. Đối với trà xanh, lá được xử lý nhiệt mà không qua quá trình oxy hóa; đối với trà đen, lá được để oxy hóa hoàn toàn. Điều này tạo ra sự khác biệt về màu sắc, hương vị và mùi thơm.

Trà thảo mộc có thực sự là trà không?

Về mặt kỹ thuật là không. Các loại thức uống như hoa đoạn (linden), hoa cúc (chamomile) hay bạc hà không chứa cây Camellia sinensis; chúng được gọi là "trà thảo mộc" hoặc "thức uống hãm" (infusions).

Nguồn và đọc thêm

  1. FAO – Nhóm công tác liên chính phủ về trà, các báo cáo thị trường trà
  2. ISO 3103 – Trà: Chuẩn bị dịch trà để sử dụng trong các bài kiểm tra cảm quan
  3. Encyclopaedia Britannica – Trà
Chia sẻ
Theo dõi YulaHubNhận những tin quan trọng nhất trong ngày sớm nhất.
RSS

Để lại bình luận

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *