Chuyển đến nội dung

Tri thức soi sáng thế giới

GDP là gì? Cách tính, GDP danh nghĩa và thực tế, thu nhập bình quân đầu người và những hạn chế

Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) là thước đo quy mô nền kinh tế được biết đến rộng rãi nhất. Bài viết giải thích ba phương pháp tính toán, sự khác biệt giữa GDP danh nghĩa và thực tế, GDP bình quân đầu người và ngang giá sức mua, cũng như những điều mà GDP không thể đo lường được bằng ngôn ngữ đơn giản.

GDP là gì? Cách tính, GDP danh nghĩa và thực tế, thu nhập bình quân đầu người và những hạn chế

Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) là giá trị thị trường của tất cả các hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất trong biên giới một quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một quý hoặc một năm. Từ “cuối cùng” rất quan trọng: khi giá trị của một ổ bánh mì được tính, bột mì trong đó sẽ không được tính riêng; nếu không, cùng một giá trị sẽ bị tính hai lần.

Ba cách tính GDP

  • Phương pháp sản xuất: Tổng giá trị gia tăng của tất cả các ngành được cộng lại.
  • Phương pháp chi tiêu: Tổng chi tiêu hộ gia đình, đầu tư, chi tiêu chính phủ và xuất khẩu ròng (xuất khẩu trừ nhập khẩu) được cộng lại.
  • Phương pháp thu nhập: Tổng tiền lương, lợi nhuận và các thu nhập khác kiếm được từ sản xuất được cộng lại.

Về lý thuyết, ba phương pháp này cho cùng một kết quả; trên thực tế, các cơ quan thống kê kết hợp các nguồn dữ liệu khác nhau.

GDP danh nghĩa và GDP thực tế

GDP danh nghĩa được tính theo giá hiện hành. Khi giá cả tăng lên, GDP danh nghĩa tăng ngay cả khi sản lượng không tăng. Đó là lý do tại sao tăng trưởng kinh tế được đo bằng GDP thực tế, giúp loại bỏ tác động của việc tăng giá. Khi tin tức nói “nền kinh tế tăng trưởng 3%”, điều đó thường có nghĩa là GDP thực tế đã tăng. Hai quý liên tiếp suy giảm thực tế thường được gọi là “suy thoái kỹ thuật”.

GDP bình quân đầu người và ngang giá sức mua

Một quốc gia có dân số lớn có thể có GDP cao, nhưng điều đó không nói lên mức độ phúc lợi trung bình của người dân. GDP bình quân đầu người là tổng GDP chia cho dân số. Việc so sánh giữa các quốc gia cũng sử dụng ngang giá sức mua (PPP), giúp điều chỉnh sự khác biệt về mức giá bằng cách tính đến lượng hàng hóa và dịch vụ mà cùng một số tiền có thể mua được ở các quốc gia khác nhau.

Những điều GDP không thể đo lường

Ngay cả Simon Kuznets, một trong những nhà kinh tế học đã phát triển GDP, cũng cảnh báo rằng phúc lợi của một quốc gia khó có thể được suy ra chỉ từ thu nhập quốc dân. GDP không trực tiếp phản ánh cách phân phối thu nhập, công việc nội trợ không được trả lương, thời gian giải trí, thiệt hại môi trường, hay sức khỏe và hạnh phúc. Đó là lý do tại sao các chỉ số bổ sung như Chỉ số Phát triển Con người (HDI) cũng được sử dụng.

Ai công bố số liệu này?

Số liệu GDP được các cơ quan thống kê quốc gia công bố, thường là hàng quý. Để so sánh giữa các quốc gia, dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (World Bank) được sử dụng rộng rãi.

Bạn nên đọc tỷ lệ tăng trưởng GDP như thế nào?

Các số liệu tăng trưởng trên tin tức dễ gây nhầm lẫn vì chúng có thể được tính theo nhiều cách khác nhau. Khi đọc các số liệu này, cần chú ý ba điểm:

  • Thời kỳ so sánh: Tăng trưởng “hàng năm” so sánh một quý với cùng quý của năm trước, trong khi tăng trưởng “hàng quý” so sánh với quý trước đó.
  • Chuẩn hóa theo năm (Annualisation): Tại Hoa Kỳ, tăng trưởng hàng quý thường được báo cáo là “đã chuẩn hóa theo năm”, nghĩa là tỷ lệ sẽ đạt được nếu tốc độ đó kéo dài cả năm. Đó là lý do tại sao con số 2% của Hoa Kỳ không thể so sánh trực tiếp với con số 0,5% hàng quý của châu Âu.
  • Các yếu tố mùa vụ và lịch: Ngày lễ, số ngày làm việc và các mùa ảnh hưởng đến sản lượng; các so sánh giữa các quý sử dụng các chuỗi dữ liệu đã điều chỉnh theo mùa và lịch.

Số liệu được công bố đầu tiên không phải là con số cuối cùng. Các cơ quan thống kê sẽ sửa đổi GDP khi có thêm dữ liệu, và những sửa đổi này đôi khi thậm chí có thể làm thay đổi hướng tăng trưởng.

Suy thoái được định nghĩa như thế nào bằng GDP?

Trong cách dùng thông thường, “hai quý suy giảm liên tiếp” được coi là suy thoái kỹ thuật. Tuy nhiên, đây không phải là định nghĩa chính thức phổ quát. Tại Hoa Kỳ, ngày bắt đầu và kết thúc của các cuộc suy thoái được xác định bởi Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia (NBER), cơ quan này không chỉ xem xét GDP mà còn cả việc làm, thu nhập, sản xuất công nghiệp và doanh số bán lẻ. Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin chung; đây không phải là lời khuyên đầu tư.

Nguồn và đọc thêm

  1. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Finance & Development, “Tổng sản phẩm quốc nội: Tất cả của một nền kinh tế”.
  2. Ngân hàng Thế giới, Các chỉ số phát triển thế giới.
  3. Viện Thống kê Thổ Nhĩ Kỳ (TurkStat), Bản tin Tổng sản phẩm quốc nội hàng quý.
  4. Liên Hợp Quốc, “Hệ thống tài khoản quốc gia 2008”.
  5. OECD – Tài khoản quốc gia hàng quý
  6. NBER – Xác định chu kỳ kinh doanh
  7. TurkStat – Tổng sản phẩm quốc nội hàng quý
Chia sẻ
Theo dõi YulaHubNhận những tin quan trọng nhất trong ngày sớm nhất.
RSS

Để lại bình luận

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *