Nhờ có điện thoại thông minh, chúng ta có thể tiếp cận tin tức từ bất kỳ đâu trên thế giới chỉ trong vài giây. Nhưng sự tiếp cận không giới hạn này luôn đi kèm với một cái giá nhất định. Việc theo dõi một dòng chảy đầy rẫy chiến tranh, thảm họa, khủng hoảng kinh tế và căng thẳng chính trị suốt cả ngày sẽ tạo ra sự lo âu, mệt mỏi và cảm giác bất lực ở nhiều người. Mặt khác, việc cắt đứt hoàn toàn với tin tức lại khiến việc trở thành một công dân có hiểu biết trở nên khó khăn hơn.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giải thích sự mệt mỏi vì tin tức là gì, các nghiên cứu nói gì về vấn đề này và những cách thực tế để giữ vững thông tin mà không bị nhấn chìm trong tin tức.
Mệt mỏi vì tin tức là gì?
Mệt mỏi vì tin tức (news fatigue) là trạng thái mệt mỏi về tinh thần và kiệt sức do tiếp xúc với dòng chảy tin tức liên tục và dồn dập. Báo cáo Tin tức Kỹ thuật số (Digital News Report), được Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters thuộc Đại học Oxford công bố hàng năm, cho thấy tại nhiều quốc gia, một bộ phận đáng kể người dân đôi khi hoặc thường xuyên chủ động tránh tin tức. Những người tham gia khảo sát đưa ra các lý do như tin tức có tác động tiêu cực đến tâm trạng, cảm thấy bị choáng ngợp bởi lượng tin tức quá lớn và cảm giác bất lực.
Doomscrolling: Vòng xoáy tin tức tiêu cực
Hành vi được gọi là doomscrolling là việc tiếp tục lướt xem các tin tức tiêu cực trong nhiều giờ liền. Trong những thời điểm bất định, não bộ chúng ta có xu hướng theo dõi các mối nguy hiểm và thu thập thông tin, và thiết kế nguồn cấp dữ liệu vô tận của các ứng dụng mạng xã hội càng củng cố xu hướng này. Tuy nhiên, việc đọc trong nhiều giờ thường không cung cấp thêm thông tin mới mà chỉ làm tăng sự lo âu và gây rối loạn giấc ngủ.
Vì vậy, khi đọc tin tức, việc thỉnh thoảng dừng lại và tự hỏi bản thân: "Mình có đang học được điều gì mới ngay lúc này không, hay chỉ đang lo lắng thôi?" sẽ rất hữu ích.
Ảnh hưởng của việc tiêu thụ tin tức đối với sức khỏe
Nghiên cứu cho thấy việc tiếp xúc kéo dài với tin tức về thảm họa có thể làm tăng các triệu chứng căng thẳng (stress). Các nghiên cứu được thực hiện sau các thảm họa và các cuộc tấn công lớn đã báo cáo rằng các triệu chứng căng thẳng cấp tính phổ biến hơn ở những người xem các đoạn phim về sự kiện đó trong nhiều giờ. Điều này không có nghĩa là bạn không nên theo dõi tin tức chút nào, nhưng nó cho thấy cách thức và mức độ chúng ta theo dõi tin tức là rất quan trọng.
Tám lời khuyên để tiêu thụ tin tức lành mạnh
- Thiết lập thời gian cụ thể: Thay vì kiểm tra tin tức cả ngày, hãy dành ra 10 – 15 phút một lần vào buổi sáng và một lần vào buổi tối.
- Tắt thông báo: Các cảnh báo tin nóng (breaking-news) thường trình bày những tin tức không khẩn cấp như thể chúng là vấn đề cấp bách. Chỉ nên bật thông báo cho những nguồn thực sự quan trọng.
- Chọn nguồn tin: Đừng theo dõi tin tức từ bảng tin mạng xã hội mà hãy từ một vài nguồn đáng tin cậy có chính sách xác minh và đính chính rõ ràng.
- Ưu tiên các bản tóm tắt và phân tích hàng tuần: Các bản tin hàng ngày (newsletters), phân tích hàng tuần và báo chí chuyên sâu giúp các sự kiện trở nên dễ hiểu hơn.
- Không đọc tin tức trước khi đi ngủ: Những tin tức tiêu cực đọc vào ban đêm có thể làm gián đoạn giấc ngủ.
- Đa dạng hóa nguồn tin: Đọc các nguồn đáng tin cậy với các góc nhìn khác nhau giúp ngăn chặn việc hình thành một bức tranh phiến diện.
- Xác minh trước khi chia sẻ: Trước khi chia sẻ một câu chuyện gây sốc, hãy kiểm tra nguồn của nó và xem liệu nó có xuất hiện trên các nguồn đáng tin cậy khác hay không.
- Hành động: Thực hiện một bước cụ thể đối với một vấn đề khiến bạn phiền lòng, chẳng hạn như quyên góp hoặc làm tình nguyện, có thể làm giảm cảm giác bất lực.
Bạn không cần phải áp dụng tất cả những lời khuyên này cùng một lúc. Bắt đầu với một hoặc hai thay đổi nhỏ, chẳng hạn như tắt thông báo và thiết lập thời gian đọc tin, có thể thay đổi đáng kể mối quan hệ của bạn với tin tức.
Làm thế nào để nhận biết một nguồn tin đáng tin cậy?
Các tổ chức tin tức đáng tin cậy thường nêu rõ nguồn của câu chuyện, công khai đính chính các sai sót, tách biệt giữa tin tức và quan điểm cá nhân, đồng thời tránh các tiêu đề giật gân. Một câu chuyện chỉ xuất hiện trên một nguồn duy nhất, dựa vào các tuyên bố ẩn danh hoặc được thiết kế để kích động phản ứng cảm xúc mạnh mẽ là những dấu hiệu cho thấy bạn nên cẩn trọng. Bài viết của chúng tôi về phương pháp SIFT, giải thích các cách đơn giản để phát hiện tin giả, cũng có thể giúp ích cho việc này.
Lập kế hoạch tin tức cá nhân
Cách dễ nhất để biến việc tiêu thụ tin tức lành mạnh thành một thói quen là lập cho mình một kế hoạch tin tức đơn giản. Kế hoạch này xác định bạn sẽ theo dõi những nguồn nào, khi nào và trong bao lâu.
- Buổi sáng: Đọc một bản tóm tắt ngắn hàng ngày từ một nguồn đáng tin cậy.
- Buổi tối: Dành 10 phút cho các diễn biến quan trọng trong ngày.
- Cuối tuần: Đọc một bài phân tích dài hoặc báo cáo chuyên sâu về một chủ đề mà bạn tò mò.
Sau khi thực hiện kế hoạch này trong vài tuần, hãy đánh giá cảm giác của bạn. Nhiều người nhận thấy rằng khi họ đọc ít tin tức hơn nhưng có chọn lọc hơn, họ cảm thấy bình tĩnh hơn và nắm bắt thông tin tốt hơn.
Dành cho trẻ em và thanh thiếu niên
Trẻ em và thanh thiếu niên cũng bị ảnh hưởng bởi tin tức về thảm họa và chiến tranh. Điều quan trọng là phải trò chuyện với các em bằng ngôn ngữ phù hợp với lứa tuổi, lắng nghe các câu hỏi của các em, hạn chế việc xem tin tức liên tục và duy trì các thói quen giúp các em cảm thấy an toàn. Dạy thanh thiếu niên cách phân biệt các nguồn tin đáng tin cậy cũng là một phần của năng lực số (digital literacy).
Các câu hỏi thường gặp
Mệt mỏi vì tin tức là gì?
Đó là trạng thái mệt mỏi về tinh thần, lo âu và kiệt sức do tiếp xúc với dòng chảy tin tức liên tục và dồn dập.
Tại sao doomscrolling lại có hại?
Việc đọc tin tức tiêu cực trong nhiều giờ thường không cung cấp thêm thông tin mới; nó làm tăng sự lo âu, gây rối loạn giấc ngủ và có thể làm tăng cảm giác bất lực.
Tôi có nên từ bỏ tin tức hoàn toàn không?
Điều đó là không cần thiết. Theo dõi tin tức vào các khung giờ cố định, từ các nguồn đáng tin cậy đã chọn lọc và trong thời gian giới hạn là một cách tiếp cận cân bằng hơn.
Việc tắt thông báo có khiến tôi bị thiếu thông tin không?
Không. Các diễn biến quan trọng dù sao cũng sẽ xuất hiện trên các nguồn tin chính thống. Tắt thông báo cho phép bạn đọc tin tức vào thời điểm bạn chọn.
Nguồn và tài liệu đọc thêm
- Reuters Institute for the Study of Journalism, “Digital News Report” (reutersinstitute.politics.ox.ac.uk)
- Holman E. A., Garfin D. R., Silver R. C., “Media’s role in broadcasting acute stress following the Boston Marathon bombings”, PNAS, 2014
- American Psychological Association (APA), lời khuyên về tin tức và căng thẳng (apa.org)
- UNESCO, tài nguyên về năng lực truyền thông và thông tin (unesco.org)
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *